سیاست
سفر وزیر امور خارجه ایران به ترکمنستان در آسیای مرکزی و در شرایطی که تجاوز نظامی آمریکا غرب این قاره را متلاطم کرده؛ تاکیدی دوباره بر اهمیت سیاست همسایگی تهران است. سیاستی که به ویژه با کشورهای حوزه تمدنی ایران جدی‌تر از همیشه پیگیری می‌شود تا ضمن تثبیت روابط سیاسی، ظرفیت‌های بالقوه و البته غیرقابل انکار در عرصه‌های اقتصادی هم بالفعل شوند. «سید عباس عراقچی» وزیر امور خارجه صبح دیروز ۱۱ آبان ماه به منظور دیدار با مقامات جمهوری ترکمنستان وارد عشق‌آباد پایتخت این کشور شد و مورد استقبال مقامات ترکمنستان قرار گرفت. در این سفر وزیر امور خارجه را هئیتی از دیپلمات‌های سیاسی و اقتصادی همراهی می‌کنند و عراقچی دیدارهایی را با همتای ترکمنستانی و دیگر مقامات این کشور انجام خواهد داد. گسترش همکاری‌های دوجانبه در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی، انرژی و ترانزیت، بررسی شرایط منطقه و نظام بین‌الملل مهمترین موضوعات دستور کار این سفر است؛ سفری در راستای سیاست همسایگی ایران که با توجه به اهمیت روزافزون آسیای مرکزی در معادلات بین‌المللی می‌تواند زمینه همکاری‌های بیشتر دو کشور را فراهم سازد. این سفر در برهه‌ای که در آن قرار داریم اهمیت دوچندان پیدا می‌کند؛ از آن رو که تحولات ژئوپلیتیکی پس از تحمیل جنگ علیه ایران و تبعات این تحولات، مسیرهای ترانزیتی میان سرزمین‌ها را بیش از هر زمان دیگری برجسته کرده است. تهران-عشق‌آباد و همسایگی فراتر از مرزهای جغرافیایی بیش از هزار و دویست کیلومتر مرز مشترک ایران و ترکمنستان، همسایگی با این کشور را به ظرفیتی مهم برای تهران تبدیل می‌کند، فراتر از این مرز اما میان تهران و عشق‌آباد، تاریخی طولانی از پیوندهای فرهنگی، هنری، آیینی و دینی برقرار است؛ پیوندهایی که از یک سو مرزهای تمدنی ایران را تا آسیای مرکزی و عشق‌آباد گسترش داده و از سوی دیگر ظرفیت‌های قابل توجهی برای توسعه همکاری میان دو کشور و دو ملت ایجاد کرده است. این ظرفیت‌ها از تجارت و تبادل انرژی تا حمل‌ونقل ریلی و جاده‌ای، می‌تواند روابط دو کشور را از سطح سیاسی و توافق‌های دیپلماتیک به مرحله‌ای عملیاتی و اقتصادی ارتقا دهد. سفرهای مقامات دو کشور و رایزنی‌های متعدد میان تهران و عشق‌آباد، روابط دو کشور در دولت چهاردهم را قابل قبول و حتی روبه جلو نشان می‌دهند. در بررسی تاریخچه تعلامات سیاسی و اقتصادی دو کشور می‌توان سفرها و رایزنی‌های متعددی یافت. در خرداد ۱۴۰۴، سیدعباس عراقچی در سفر به ترکمنستان با مقام‌های این کشور درباره گسترش روابط دوجانبه و تحولات منطقه‌ای گفت‌وگو کرد. در اردیبهشت همان سال نیز هجدهمین کمیسیون مشترک همکاری‌های اقتصادی دو کشور در تهران برگزار شد و موضوعاتی همچون تجارت، انرژی، حمل‌ونقل، کشاورزی، آب و سرمایه‌گذاری در دستور کار قرار گرفت. تدوین برنامه همکاری‌های اقتصادی سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ و افزایش مبادلات تجاری نیز از محورهای این نشست بود. در آذر ۱۴۰۴، مسعود پزشکیان برای شرکت در مراسم سی‌امین سالگرد شناسایی بی‌طرفی دائمی ترکمنستان به عشق‌آباد سفر کرد. رایزنی‌های سیاسی و اقتصادی تهران و عشق‌آباد در سال ۱۴۰۵ نیز ادامه یافت؛ از تماس‌های تلفنی عراقچی و رشید مردوف درباره روابط دوجانبه، امنیت منطقه‌ای و تحولات بین‌المللی تا دیدارهای مقام‌های اقتصادی و حمل‌ونقلی دو کشور با محور توسعه تجارت، انرژی و ترانزیت. مجموعه این تحولات نشان می‌دهد که روابط دو کشور در این دوره، علاوه بر تداوم گفت‌وگوهای سیاسی، بر شناسایی ظرفیت‌های اقتصادی و تقویت همکاری‌های اجرایی متمرکز بوده است و این روابط با توجه به ظرفیت‌های دو کشور قابلیت ارتقا و تثبیت و تعمیق را داراست. دیپلماسی همسایگی و ضرورت آن در شرایط امروز پیوندهای فرهنگی و آیینی میان تهران و عشق‌آباد، از جمله زمینه‌های سفر «مسعود پزشکیان» رئیس‌جمهور ایران به ترکمنستان در مهرماه ۱۴۰۳ و شرکت در مراسم سیصدمین سالگرد تولد مختومقلی فراغی، شاعر بزرگ ترکمن، بود. این پیوندها در کنار اشتراکات تاریخی و همسایگی، ظرفیت مناسبی برای گسترش و تحکیم روابط دو کشور فراهم کرده‌اند؛ ظرفیتی که می‌تواند به الگویی در سیاست همسایگی ایران تبدیل شود و در شرایط کنونی، به کاهش فشارهای اقتصادی بر کشور نیز کمک کند. در شرایطی که محدودیت‌های اقتصادی و تحریم‌ها فشارهای قابل‌توجهی بر ایران تحمیل کرده است، گسترش همکاری با کشورهای پیرامونی می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای برای توسعه تجارت، افزایش صادرات و واردات، انتقال انرژی و تقویت تعاملات اقتصادی ایجاد کند و از این مسیر، در بهبود شرایط اقتصادی کشور نقش‌آفرین باشد. اهمیت سفر رئیس دستگاه دیپلماسی به عشق‌آباد را باید در تلاش برای تقویت همین مسیر جست‌وجو کرد؛ تبدیل روابط سیاسی و حسن همجواری به همکاری‌های اقتصادی پایدار و منافع ملموس برای مردم دو کشور. این سفر فرصتی برای ارزیابی توافق‌های پیشین، رفع موانع موجود و تعیین اولویت‌های جدید همکاری است. اگر تهران و عشق‌آباد بتوانند از ظرفیت‌های مشترک خود در حوزه انرژی، تجارت و ترانزیت به‌صورت موثر استفاده کنند، دیپلماسی همسایگی می‌تواند به یکی از ابزارهای مهم ایران برای کاهش آثار فشارهای اقتصادی و تقویت پیوندهای منطقه‌ای تبدیل شود.