دو گلوگاه در یک معادله

  الیاس فخریان- با سقوط شهر بندری المخا در غرب یمن و تسلط بر دو جزیره حنیش الکبری و حنیش الصغری، حوثی‌ها به حدود ۷۵ کیلومتری تنگه راهبردی باب‌المندب رسیده‌اند؛ تحولی که می‌تواند دو گلوگاه مهم دریایی منطقه را همزمان تحت فشار قرار دهد و بحران انرژی و تجارت جهانی را تشدید کند.
تنش‌ها در امتداد کریدور جنوب غربی عدن-لحج-تعز در نزدیکی تنگه باب المندب در حال افزایش است، زیرا برخی از فرماندهان مزدوران عربستان برای جلوگیری از پیشروی به سمت مواضع حوثی‌ها پس از عقب‌نشینی از سمت مخا، لابی می‌کنند! همچنین تصاویر تازه نشان می‌دهد نیروهای انصارالله منطقه مخا مشرف به باب المندب را به تسخیر درآورده‌اند و ویدیوهایی از به غنیمت گرفتن امرپ زره پوش Oshkosh M-ATV مزدوران عربستان در بندر مخا منتشر شده است. علاوه بر اینها ویدیوهایی از اسرای یمنی منتشر شده و رئیس کمیتهٔ ملی امور اسرای دولت صنعاء اعلام کرده، نیروهای مسلح تمامی اسرای ما در زندان‌های دشمن سعودی در ساحل غربی را آزاد کردند. در یکی از این ویدیوها یکی از نیروی انصارالله که دو روز پیش فیلم اسارتش پخش شده بود که آنجا به دشمن میگفت «اگر تیرهایم تمام نشده بود نمی‌توانستید من را اسیر کنید» حالا به دست نیروهای انصارالله آزاد شده است. به نقل از الشروق، منابعی در دولت مستعفی یمن تأیید کردند که رزمندگان انصارالله همچنین حملاتی را علیه جزایر استراتژیک «حنیش» در دریای سرخ آغاز کرده‌اند. در همین حال، نیروهای وابسته به عربستان و هم‌پیمانان آن‌ها در حال عقب‌نشینی به سمت جنوب و شهر «ذوباب» واقع در مجاورت مستقیم تنگه باب‌المندب و در مقابل جزیره «بریم» هستند؛ منطقه‌ای که تسلط بر آن و جزیره مذکور برای کنترل کامل بر این آبراه حیاتی ضروری به شمار می‌رود.
طی روزهای اخیر، درگیری‌ها میان ارتش ملی یمن و ائتلاف حامی دولت وابسته به عربستان تشدید شده و جبهه جنگ جدیدی را گشوده است که می‌تواند ثبات و امنیت انرژی در سطح جهان را به‌طور جدی تهدید کند.
در همین حال، یک فرمانده نظامی وابسته به نیروهای وابسته به عربستان یمن اعلام کرد که به نیروهای تحت امر خود در ساحل غربی دستور داده است تا مرکز فرماندهی جایگزینی را در مکانی امن تأسیس کنند. این تصمیم «طارق صالح»، از فرماندهان ارشد میدانی، نشانه‌ای آشکار از عقب رانده شدن نیروهای مذکور از مناطق غربی توسط انصارالله به شمار می‌رود.
در همین راستا، در جریان درگیری‌های دو هفته گذشته در بخش‌هایی از استان‌های تعز و الحدیده، بیش از ۲۰ هزار نفر آواره شده‌اند. انصارالله نیز روز گذشته اعلام کرد که حملات هوایی منتسب به ائتلاف، استان‌های الجوف، ماره‌ب، صعده، تعز و الحدیده را هدف قرار داده است؛ استانی که الحدیده به عنوان یکی از پایگاه‌های اصلی انصارالله برای عملیات‌های دریایی در دریای سرخ محسوب می‌شود. مقام‌های سعودی تاکنون تأییدیه رسمی درباره این حملات صادر نکرده‌اند.
با این حال، عربستان سعودی ادعا کرد که انصارالله طی روزهای گذشته حملات خود به مناطق مسکونی و اقتصادی در جنوب این کشور را تشدید کرده که در نتیجه آن ۷۳ نفر از جمله زنان و کودکان زخمی شده‌اند.
باب‌المندب و هرمز؛ دو گلوگاه در یک معادله
اهمیت تحولات اخیر زمانی بیشتر می‌شود که آن را در کنار موقعیت تنگه هرمز قرار دهیم. دو تنگه باب‌المندب و هرمز در دو سوی جغرافیای منطقه، از مهم‌ترین گلوگاه‌های انتقال انرژی و تجارت دریایی جهان هستند.
به همین دلیل، هرگونه افزایش ریسک امنیتی در یکی از این دو مسیر می‌تواند بازار انرژی و محاسبات شرکت‌های کشتیرانی و بیمه را تحت تأثیر قرار دهد؛ حال آنکه همزمانی تحولات باب‌المندب با افزایش تنش‌های منطقه‌ای، توجه بازار نفت را نیز به خود جلب کرده است. برخی تحلیل‌های رسانه‌ای در ساعات اخیر از افزایش قابل توجه قیمت نفت در بازارهای جهانی خبر داده‌اند و کاهش تولید نفت عربستان و اظهارات دونالد ترامپ درباره تداوم جنگ را از عوامل مؤثر بر این روند دانسته‌اند.
با این حال، ارقام مطرح‌شده در برخی روایت‌های رسانه‌ای درباره قیمت‌های بسیار بالاتر نفت در بازارهای فیزیکی یا پیش‌بینی جهش‌های بعدی، نیازمند تطبیق با داده‌های رسمی بازار است و نمی‌توان بدون تأیید مستقل آنها را به‌عنوان قیمت قطعی نفت اعلام کرد.
آنچه در این میان اهمیت دارد، افزایش دوباره ریسک ژئوپلیتیک در مسیرهای انتقال انرژی است؛ ریسکی که در صورت تداوم می‌تواند فاصله میان قیمت‌های مورد انتظار بازار و قیمت‌های واقعی معاملات را افزایش دهد.
یک تغییر مهم در معادله دریای سرخ
مجموع تحولات اخیر در غرب یمن، تصویری متفاوت از جغرافیای نبرد ارائه می‌دهد. نیروهای یمنی از مناطق داخلی و ساحلی به سمت یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های دریایی جهان پیشروی کرده‌اند و اکنون مجموعه‌ای از نقاط راهبردی شامل الوزاعیه، الخوخه، حیس، المخا، ذوباب، العمری، زقر و میون در کانون تحولات قرار گرفته است.
در صورت تثبیت این وضعیت، مسئله دیگر صرفاً کنترل چند منطقه در ساحل غربی یمن نیست؛ بلکه بحث بر سر تغییر موازنه در بخش جنوبی دریای سرخ و افزایش وزن راهبردی یمن در معادلات امنیتی این آبراه است.
به همین دلیل، واکنش عربستان، نگرانی رسانه‌های رژیم صهیونیستی، تلاش نیروهای وابسته به ائتلاف برای بازآرایی و توجه بازار انرژی به تحولات منطقه، همگی نشان می‌دهد که نبرد غرب یمن وارد مرحله‌ای شده که پیامدهای آن می‌تواند فراتر از مرزهای این کشور و حتی فراتر از میدان نظامی امتداد پیدا کند.