صفحه اول
آرمان داوری - درگیری مستقیم ایران و آمریکا بر سر تنگه هرمز وارد مرحلهای تازه شد؛ پس از آنکه سپاه پاسداران موشکهای بالستیک به سمت دو کشتی جنگی آمریکا شلیک کرد، نیروهای آمریکایی سه نفتکش حامل نفت خام ایران را در اطراف خلیج فارس و دریای عمان هدف قرار دادند و ایران نیز در واکنش، از حمله به سه نفتکش و چند شناور مرتبط با آمریکا در تنگه هرمز خبر داد. این تبادل حملات، جنگ میان تهران و واشنگتن را بیش از پیش به مسیرهای کشتیرانی و جریان انتقال انرژی در یکی از مهمترین آبراههای جهان کشانده است. در جنگ دریایی، برخلاف یک نبرد محدود در یک پایگاه نظامی، امکان سرایت بحران بسیار بیشتر است.اگر آمریکا به نفتکشهای ایرانی حمله کند، تهران میتواند مسیرهای کشتیرانی مرتبط با آمریکا یا متحدانش را هدف قرار دهد. اگر ایران عبور کشتیها را محدود کند، واشنگتن ممکن است حضور نظامی خود را افزایش دهد؛ و اگر یکی از حملات به یک کشتی حامل دهها یا صدها غیرنظامی آسیب بزند، فشار سیاسی برای پاسخ شدیدتر نیز افزایش خواهد یافت. از این منظر، هر دو طرف ممکن است تصور کنند حمله بعدی صرفاً یک اقدام محدود برای بازدارندگی است، اما همان حمله میتواند طرف مقابل را به واکنشی بزرگتر وادار کند. این خطر اصلی وضعیت فعلی است. در مجموع، تحولات اخیر ، نشان داد که دور تازه درگیری ایران و آمریکا از مرحله تهدید و حملات پراکنده عبور کرده و وارد مرحلهای شده که کشتیرانی و انرژی بخشی از میدان مستقیم نبرد هستند. حمله آمریکا به سه نفتکش ایرانی و حمله موشکی ایران به شناورهای آمریکایی، خطر تبدیل هرمز به یک میدان جنگ دریایی تمامعیار را افزایش داده است. در کوتاهمدت، مهمترین شاخص برای سنجش مسیر جنگ، نه فقط تعداد حملات هوایی، بلکه رفتوآمد کشتیها در هرمز، وضعیت خارک، قیمت نفت و احتمال حمله به نفتکشهای کشورهای ثالث خواهد بود. اگر این روند ادامه پیدا کند، مسئله دیگر فقط این نخواهد بود که ایران و آمریکا چه زمانی به توافق میرسند؛ سؤال بزرگتر این خواهد بود که آیا دو طرف میتوانند پیش از آنکه جنگ دریایی به بحران جهانی انرژی تبدیل شود، چرخه حمله و تلافی را متوقف کنند یا نه. در این میان، تنگه هرمز اهمیت دوچندانی پیدا کرده است. ایران تلاش میکند عبور کشتیها از این آبراه را تحت کنترل خود درآورد و آمریکا نیز با هدف قرار دادن کشتیهای مرتبط با ایران، تلاش میکند هزینه این اقدام را برای تهران افزایش دهد. اهمیت هرمز تنها به ایران و آمریکا محدود نیست. پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم نفت جهان از این تنگه عبور میکرد و هرگونه اختلال طولانیمدت در تردد کشتیها میتواند بازار جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار دهد. بازار نفت نیز پیشاپیش نسبت به تشدید این تنشها واکنش نشان داده است. قیمت نفت برنت در پایان معاملات روز جمعه به ۹۶.۲۸ دلار در هر بشکه رسید؛ بالاترین رقم ثبتشده از ۲۴ ژوئیه. نگرانی از گسترش درگیری و اختلال بیشتر در عرضه نفت، یکی از عوامل اصلی افزایش قیمتها بوده است. به این ترتیب، آنچه در ظاهر درگیری میان نیروهای ایران و آمریکا بر سر چند کشتی است، میتواند پیامدهایی بسیار فراتر از آبهای منطقه داشته باشد؛ از صادرات نفت ایران گرفته تا امنیت کشتیرانی و قیمت انرژی در بازارهای جهانی.