نظام بسیار تثبیت‌شده است

   یرواند آبراهامیان، تاریخ‌نگار برجسته ایران در گفت‌وگویی کم‌سابقه با نشریه «نیو لفت ریویو» به بررسی آینده جمهوری اسلامی، پیامدهای جنگ، امکان تغییر حکومت و چشم‌انداز روابط ایران و آمریکا پرداخته است.
نشریه «نیو لفت ریویو» یکی از شناخته‌شده‌ترین نشریات فکری و سیاسی جهان چپ که میزبان مقالات و گفت‌وگوهایی با بسیاری از نظریه‌پردازان، اقتصاددانان، جامعه‌شناسان و تاریخ‌نگاران برجسته جهان بوده، در تازه‌ترین شماره خود، گفت‌وگویی با یرواند آبراهامیان، تاریخ‌نگار برجسته ایرانی-آمریکایی و استاد تاریخ کالج باروک دانشگاه نیویورک، منتشر کرده است؛ گفت‌وگویی که در آن او به بررسی وضعیت ایران پس از جنگ، میزان تاب‌آوری جمهوری اسلامی، اثرات اقتصادی تحریم‌ها، آینده مذاکرات با آمریکا و امکان تغییرات سیاسی در ایران پرداخته است.
به گزارش رویداد۲۴، آبراهامیان که یکی از مهم‌ترین پژوهشگران تاریخ معاصر ایران به شمار می‌رود، با آثاری چون «ایران بین دو انقلاب» و پژوهش‌هایش درباره انقلاب مشروطه، نهضت ملی‌شدن نفت، کودتای ۲۸ مرداد و انقلاب ۱۳۵۷ شناخته می‌شود. 
اهمیت این گفت‌وگو از آن جهت است که آبراهامیان معتقد است جنگ خارجی لزوماً به فروپاشی یک نظام سیاسی منجر نمی‌شود و برای تحلیل آینده ایران باید بیش از آنکه بر افراد، ترورها یا حملات نظامی تمرکز کرد، به ساختارهای نهادی، تجربه تاریخی و ظرفیت بازتولید قدرت در جمهوری اسلامی توجه داشت.
این گزارش، قسمتی از گفت وگوی نیو لفت ریویو با یرواند آبراهامیان است که به صورت سوال و جواب منتشر شده است؛
وضعیت داخلی ایران پس از جنگ چگونه است؟
آبراهامیان: قطعاً مشکلات و سختی‌های اقتصادی وجود دارد، اما این موضوع جدیدی نیست. تحریم‌ها مدت‌هاست وجود دارند و عامل زیربنایی اعتراضات مردمی اخیر هم همین تحریم‌ها بوده‌اند. بنابراین این مسئله یک ویژگی بلندمدت است. اما اینکه آیا مشکلات اقتصادی می‌تواند به سقوط حکومت منجر شود، مسئله دیگری است. ما از نمونه‌های دیگر می‌دانیم که تحریم‌ها، حتی اگر بسیار شدید باشند، معمولاً نمی‌توانند به‌تنهایی باعث سقوط یک حکومت شوند.
چرا جورج دبلیو بوش به عراق حمله کرد؟ چون سال‌ها تحریم نتوانسته بود صدام حسین را سرنگون کند. درباره قذافی نیز همین اتفاق افتاد. درباره اسد هم تلاش‌هایی صورت گرفت، اما نتیجه نداد. در مورد ایران، فکر می‌کنم فشارهای اقتصادی شدید خواهد بود، به‌خصوص برای طبقات پایین و متوسط. اما من این وضعیت را منجر به تغییر حکومت نمی‌بینم.
سپاه پاسداران کاملاً متعهد به حفظ نظام است. البته سپاه یک ارتش عظیم برای فتح کشورهای همسایه نیست، اما به اندازه‌ای بزرگ و قدرتمند هست که بتواند کنترل شهرها را حفظ کند. 
ساختار حکومت ایران چقدر مقاوم است؟
آبراهامیان می گوید: نحوه مدیریت اتفاقات اخیر ــ برای مثال مراسم تشییع آیت‌الله خامنه‌ای ــ نشان می‌دهد که حکومت ایران از نظر نهادی بسیار تثبیت‌شده است.
وبر (جامعه‌شناس آلمانی) احتمالاً شگفت‌زده می‌شد اگر می‌دید آمریکا که زمانی نمونه یک دولت مدرن با بوروکراسی نهادینه‌شده بود، به چیزی شبیه یک حکومت سلطانی تبدیل شده که در آن رهبر مانند یک سلطان تصمیم می‌گیرد و از مشاوران نزدیک خود فرمان می‌گیرد.
این چیزی است که وقتی مطبوعات آمریکایی، به‌خصوص نیویورک‌تایمز، را می‌خوانم به چشم می‌آید؛ گزارش‌های آنها درباره تصمیم‌های واشنگتن بیشتر شبیه یک فیلم کمدی از برادران مارکس است.
اما حکومت ایران متفاوت است. با وجود اینکه رهبری آن در اختیار روحانیونی با نگاه سنتی است، این حکومت از نظر نهادی بسیار سازمان‌یافته است.
بنابراین حتی حذف رهبران اصلی هم باعث فروپاشی حکومت نشد. به نظر من این همان چیزی بود که اسرائیل انتظار داشت. آنها تصور می‌کردند با سه یا چهار روز بمباران، حکومت سقوط خواهد کرد؛ یا تغییر حکومت رخ خواهد داد، یا ــ و من فکر می‌کنم این چیزی بود که واقعاً انتظار داشتند ــ کشور وارد جنگ داخلی شود.
اما چنین اتفاقی نیفتاد. نهادها باقی ماندند و به نظر می‌رسد بسیار مقاوم هستند.
مطمئناً میان رهبران ایران رقابت‌های شخصی و سیاسی زیادی وجود دارد، اما همه آنها همچنان در حفظ جمهوری اسلامی منافع مشترک دارند.
مشکل اصلی، بی‌اعتمادی به ترامپ است
آبراهامیان اضافه می کند: برای بی‌اعتماد بودن به ترامپ لازم نیست کسی تندرو باشد. چه توافقی می‌توان با فردی انجام داد که قابل اعتماد نیست؟ کسی که ممکن است امروز توافق کند و فردا آن را لغو کند و بگوید نظرش تغییر کرده است.
بر اساس تفاهم‌نامه ۱۷ ژوئن، برداشت واشنگتن این بود که ایران ابتدا تنگه هرمز را باز خواهد کرد و سپس آمریکا وارد مرحله بعدی، یعنی کاهش تحریم‌ها و اجازه فروش نفت ایران خواهد شد.
اما ایرانی‌ها این موضوع را به شکل دیگری دیدند. آنها احساس کردند با باز کردن تنگه هرمز، مهم‌ترین اهرم فشار خود را از دست خواهند داد. پس از آن، ترامپ می‌توانست خواسته‌های جدیدی مطرح کند یا بگوید این موارد بخشی از توافق نبوده است.
مطمئناً افرادی مانند مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، بیشتر از توافق حمایت می‌کردند، اما برای او دشوار بود دیگران را قانع کند که ترامپ فردی قابل اعتماد است.
آیا اسرائیل در اهداف خود موفق شد؟ آیا آمریکا توانست اهداف خود را محقق کند؟
آبراهامیان: به نظر من اسرائیل در اهداف اولیه خود شکست خورد. اگر هدف اصلی تغییر حکومت ایران بود، این هدف محقق نشد. حتی می‌توان گفت جنگ باعث شد حکومت ایران برای مدتی دوباره بخشی از مشروعیتی را که از دست داده بود، به دست آورد.
اسرائیل توانست ضربات سنگینی به ساختار نظامی ایران وارد کند، اما ضربه نظامی لزوماً به معنای تغییر سیاسی نیست. این یک اشتباه تاریخی است که قدرت‌های خارجی بارها مرتکب شده‌اند؛ اینکه تصور کنند نابودی بخشی از رهبران یا زیرساخت‌های نظامی، به‌طور خودکار باعث فروپاشی سیاسی می‌شود.
در مورد آمریکا نیز همین مسئله وجود دارد. واشنگتن تصور می‌کرد فشار حداکثری می‌تواند ایران را مجبور به تسلیم کند، اما ایران همچنان توانست مقاومت کند و ابزارهای خود را حفظ کند.
ایران بارها نشان داده که پس از ضربه، خود را بازسازی می‌کند
آیا پس از جنگ امکان توافق میان ایران و آمریکا وجود دارد؟
 آبراهامیان: به نظر من امکان توافق وجود دارد، اما مسئله اصلی اعتماد است. ایران می‌خواهد مطمئن شود که اگر امتیازی می‌دهد، طرف مقابل نیز به تعهدات خود پایبند خواهد بود. تجربه خروج ترامپ از برجام، برای بسیاری در ایران این تصور را ایجاد کرده که توافق با آمریکا می‌تواند موقتی باشد. از سوی دیگر، آمریکا نیز معتقد است ایران از توافق‌ها برای خرید زمان استفاده می‌کند.
مشکل اصلی همین نبود اعتماد است. اما تاریخ نشان داده که حتی دشمنان بزرگ نیز زمانی که هزینه تقابل بالا برود، به سمت مذاکره حرکت می‌کنند.
ایران و آمریکا نیز ممکن است به چنین نقطه‌ای برسند.
به نظر من جنگ اخیر باعث تضعیف ایران شد، اما باعث فروپاشی آن نشد. حتی در برخی جنبه‌ها، به حکومت فرصت داد دوباره انسجام ایجاد کند.
اشتباه بزرگ تحلیلگران خارجی این است که ایران را صرفاً از زاویه رهبران آن می‌بینند. جمهوری اسلامی فقط مجموعه‌ای از افراد نیست؛ مجموعه‌ای از نهادها، شبکه‌های اقتصادی، امنیتی و سیاسی است که طی دهه‌ها ساخته شده‌اند.
اگر قرار باشد تغییری واقعی در ایران رخ دهد، این تغییر بیشتر از درون جامعه و ساختار سیاسی خواهد آمد، نه از طریق حمله خارجی. جنگ می‌تواند حکومت‌ها را تضعیف کند، اما به‌ندرت می‌تواند آنها را جایگزین کند.