صفحه اول
حجم بازار فیلترشکن به ۱۰۵ همت رسید / بالاتر از دلار، فیلترشکن در کانون توجه کاربران ایرانی / ثبت ۴۴ هزار توییت اعتراضی علیه ۵ بانک کشور گزارش سالانه دیتاک (۱۴۰۴ + بهار ۱۴۰۵) تصویری عمیق، تکاندهنده و بیمحابا از ماههای سیاه اقتصاد دیجیتال ایران ارائه میدهد؛ روایتی از ۱۱۶ روز قطعی اینترنت، رکورددار شدن ایران در خاموشی مطلق، سقوط آزاد فروشگاههای اینستاگرامی و ظهور یک بازار میلیاردی و نجومی زیر پوست پایتخت. گزارش دیتاک حاکی از آن است که کاربران ایرانی در یک بازه ۱۵ ماهه، در مجموع با ۱۱۶ روز محدودیت و قطعی دسترسی به اینترنت بینالملل دستوپنجه نرم کردند که شامل ۴۸ روز در سال ۱۴۰۴ و ۶۸ روز در بحران بهار ۱۴۰۵ بود. شروع جنگ در اسفند ۱۴۰۴، آغازگر ۸۸ روز خاموشی مداوم و پیوسته بود؛ بر اساس گزارش نهاد بینالمللی نتبلاکس، این فاجعه دیجیتال طولانیترین خاموشی پیوسته اینترنت در مقیاس ملی در تاریخ جهان است. وزارت ارتباطات خسارت روزانه این خاموشیهای مطلق را بین ۵۰۰ میلیارد تومان (در هسته اقتصاد دیجیتال) تا ۵ هزار میلیارد تومان (در کل اقتصاد کشور) برآورد کرد. برخلاف پیشبینیها، کاربران ایرانی پلتفرمهای بینالمللی را رها نکردند، بلکه به ناچار سبد ارتباطی خود را گسترش دادند. میانگین تعداد حسابهای فعال در شبکههای اجتماعی به ازای هر کاربر ایرانی از ۱.۵ حساب در سال ۱۴۰۳ به بیش از ۳ حساب در بهار ۱۴۰۵ جهش کرد. در اوج قطعیها، روبیکا با ۳۸.۸ میلیون، ایتا با ۲۷ میلیون و بله با ۲۵.۵ میلیون کاربر فعال در مرکز توجه قرار گرفتند. روبیکا با تماشای رایگان فیلم و سریال و بله با ادغام خدمات مالی، توانستند موج تقاضا را جذب کنند، هرچند کاربران از مشکلاتی نظیر مصرف سرسامآور ترافیک گلهمند بودند. فرض طلایی کسبوکارها مبنی بر دسترسی دائم به اینستاگرام با اختلالات پیدرپی شکست و ویترین هزاران کسبوکار خرد در سه مقطع قفل شد. پس از قطعیهای کوتاهمدت، بازار با سرعت نسبی برمیگشت (بازگشت ۸۰ درصدی در خرداد ۱۴۰۴)، اما قطعی مستمر ۸۸ روزه تیر خلاص را زد؛ به طوری که تا پایان دوره گزارش، نرخ بازگشت فروشگاههای فعال به کمتر از ۶۰ درصد (حدود ۵۹٪) رسید. بلافاصله پس از اتصال مجدد اینترنت در خرداد ۱۴۰۵، ۴.۲ درصد از فروشگاههای اینستاگرامی برای بقا و کاهش ریسک، آدرس پیامرسانهای داخلی را به پروفایل خود اضافه کردند. بررسی ضریب نفوذ و تمایل به پرداخت در جامعه نشان میدهد که ۷۵ درصد از کاربران ایرانی، یعنی سه نفر از هر چهار نفر، برای دسترسی به اینترنت به سراغ فیلترشکن میروند. در این میان، از هر سه کاربر فیلترشکن دستکم یک نفر برای خرید آن هزینه پرداخت میکند تا جایی که این ابزار به یکی از اقلام ثابت در سبد هزینههای خانوارهای شهری تبدیل شده است. پایش و بررسی میزان توجه عمومی نیز حاکی از آن است که در تلگرام به عنوان بستر اصلی تبادل این خدمات در ایران، محتواهای مرتبط با فیلترشکنها در بازه ۱۵ ماهه مورد بررسی بیش از ۳۰ میلیارد بازدید به ثبت رساندهاند. جالب توجه اینکه در این مدت، میزان توجه کاربران به فیلترشکن به طور کلی از دلار پیشی گرفته و نسبت ۱۰ به ۸ را رقم زده است، هرچند که در زمانهای جهش ناگهانی نرخ ارز، توجه عمومی به دلار موقتاً از فیلترشکن بالاتر رفته است.