سیاست
فاصله شهریور ۱۴۰۴ تا شهریور ۱۴۰۵، سفرهای خارجی مسعود پزشکیان تصویری نسبتا روشن از اولویت های سیاست خارجی دولت چهاردهم ارائه می کند؛ پنج سفر به شش مقصد در شرق آسیا، منطقه خلیج فارس، آمریکای شمالی و آسیای مرکزی و جنوبی که از حضور در اجلاس شانگهای و رایزنی با چین و روسیه آغاز شد، با دیپلماسی بحران در قطر و حضور در مجمع عمومی سازمان ملل ادامه یافت، در آسیای مرکزی به همکاری های اقتصادی و ترانزیتی رسید و سرانجام با سفر به پاکستان و برجسته شدن نقش اسلام آباد در تحولات ایران و آمریکا به پایان رسید.بررسی این سفرها نشان می دهد که دیپلماسی دولت پزشکیان در این بازه، بیش از آنکه بر سفرهای متعدد به پایتخت های غربی استوار باشد، بر شرق، همسایگان، سازوکارهای چندجانبه و مدیریت بحران های منطقه ای متمرکز بوده است. در عین حال، سفر نیویورک نیز نشان داد که این رویکرد به معنای کنار گذاشتن دیپلماسی جهانی و کانال های ارتباطی با غرب نبوده است. چین؛ آغاز سال دیپلماسی خارجی با نگاه به شرق پزشکیان ۹ شهریور ۱۴۰۴ عازم چین شد و در بیست و پنجمین اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای در تیانجین شرکت کرد. در حاشیه این اجلاس، دیدارهای دوجانبه با مقام های چین و دیگر رهبران حاضر نیز انجام شد. حضور رئیس جمهوری ایران در چنین سطحی، از یک سو اهمیت عضویت ایران در سازمان همکاری شانگهای را نشان می داد و از سوی دیگر، فرصتی برای پیگیری روابط راهبردی تهران و پکن فراهم کرد. دیدار با شی جین پینگ، رئیس جمهوری چین، و ولادیمیر پوتین، رئیس جمهوری روسیه، از مهمترین برنامه های این سفر بود. در این دیدارها، موضوع توسعه همکاری های دوجانبه و اجرای توافق های بلندمدت ایران با دو کشور مورد توجه قرار گرفت. از منظر تحلیلی، سفر چین را می توان نقطه شروع یک دوره فعال در سیاست خارجی پزشکیان دانست؛ دوره ای که در آن، تهران تلاش کرد ظرفیت های سازمان های منطقه ای و روابط با قدرت های شرقی را برای کاهش آثار فشارهای خارجی و گسترش همکاری های اقتصادی و سیاسی فعال کند. با این حال، وزن اصلی این سفر در حوزه سیاسی و راهبردی بود و نباید دستاوردهای آن را صرفا با میزان قراردادهای اقتصادی جدید سنجید. قطر؛ دیپلماسی بحران در نخستین آزمون منطقهای تنها حدود دو هفته بعد، پزشکیان در ۲۴ شهریور راهی دوحه شد تا در نشست اضطراری سران کشورهای عربی-اسلامی درباره حمله رژیم صهیونیستی به قطر شرکت کند. ماهیت این سفر با سفر چین تفاوت داشت؛ در اینجا هدف اصلی، رایزنی سیاسی-امنیتی و تلاش برای ایجاد موضع هماهنگ میان کشورهای اسلامی در برابر تشدید بحران منطقهای بود. حضور رئیس جمهوری ایران در دوحه، فرصتی برای گفتگو با رهبران کشورهای منطقه و انتقال دیدگاه تهران درباره تحولات امنیتی خلیج فارس و جنگ فراهم کرد. از این منظر، سفر قطر نشان داد که سیاست خارجی دولت چهاردهم، در کنار نگاه به شرق، به مناسبات با کشورهای اسلامی و همسایگان جنوبی نیز توجه ویژه دارد. اهمیت این سفر را باید در شرایط زمانی آن نیز دید. سفر قطر بلافاصله پس از سفر چین انجام شد و عملا دو ضلع متفاوت از دیپلماسی دولت را در فاصله ای کوتاه به نمایش گذاشت: تعامل راهبردی با قدرت های شرقی و مدیریت روابط منطقه ای در جهان اسلام. نیویورک؛ بازگشت دیپلماسی ایران به تریبون جهانی سومین سفر خارجی پزشکیان در این بازه، سفر اول تا پنجم مهر ۱۴۰۴ به نیویورک برای شرکت در هشتادمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل بود. پزشکیان در این سفر علاوه بر سخنرانی در مجمع عمومی، مجموعه ای از دیدارهای دوجانبه و چندجانبه را با مقام های کشورهای مختلف و مسئولان سازمان ملل انجام داد. نیویورک از این جهت با دو سفر قبلی متفاوت بود که مخاطب اصلی دیپلماسی پزشکیان، نه یک کشور یا یک منطقه خاص، بلکه مجموعه جامعه بینالمللی بود. تشریح دیدگاه ایران درباره تحولات منطقه، جنگ، تحریم ها، پرونده هسته ای و روابط تهران با غرب، بخش مهمی از برنامه های رئیس جمهوری را تشکیل می داد. از منظر تحلیلی، حضور در نیویورک نشان داد که سیاست «نگاه به شرق» در دولت پزشکیان به معنای حذف دیپلماسی غرب یا چندجانبه گرایی نیست. تهران در همان دورهای که روابط خود با چین و روسیه را تقویت می کرد، تلاش داشت کانال های گفتگو با اروپا و دیگر بازیگران بین المللی را نیز باز نگه دارد. بنابراین، نیویورک را می توان ضلع چندجانبه و جهانی سیاست خارجی دولت در این دوره دانست. قزاقستان و ترکمنستان؛ دیپلماسی همسایگی و کریدورهای منطقه ای چهارمین سفر پزشکیان در این دوره، ۱۹ تا ۲۱ آذر ۱۴۰۴ انجام شد و یک تور دو کشوری در آسیای مرکزی بود. رئیس جمهوری ابتدا به آستانه رفت و سپس راهی عشق آباد شد. در قزاقستان، روابط اقتصادی، تجاری و ترانزیتی و ظرفیت های همکاری منطقه ای مورد توجه قرار گرفت. در ترکمنستان نیز پزشکیان در برنامه های مربوط به سی امین سالگرد بی طرفی دائم این کشور شرکت کرد. این سفر از نظر جغرافیای سیاسی اهمیت ویژه ای داشت. آسیای مرکزی در سال های اخیر به یکی از مسیرهای مهم رقابت و همکاری قدرت های بزرگ تبدیل شده و برای ایران نیز از منظر دسترسی به بازارها، کریدورهای حمل و نقل، تجارت با اوراسیا و ارتباط با شرق اهمیت فزاینده ای پیدا کرده است. از این منظر، سفر قزاقستان و ترکمنستان را می توان نمونه روشن تری از دیپلماسی همسایگی و دیپلماسی اقتصادی دولت پزشکیان دانست؛ دیپلماسی ای که در آن، سیاست خارجی تنها به رایزنی سیاسی محدود نمی شود و موضوعاتی مانند حمل و نقل، تجارت، انرژی و اتصال منطقه ای نیز جایگاه مهمی پیدا می کنند. پنجمین و آخرین سفر خارجی پزشکیان در این بازه، ۲ تیر ۱۴۰۵ و با سفر به پاکستان انجام شد. این سفر از نظر زمانی نیز قابل توجه بود؛ زیرا پس از سفر آذرماه به آسیای مرکزی، برای مدتی سفر خارجی رئیس جمهوری متوقف شده بود. پاکستان نخستین مقصد خارجی پزشکیان پس از این وقفه بود.