صفحه اول
فرجاد میرزایی- چشم همه مردم به ژنو خیره شده؛ شهری که در آن، دیپلماسی و تهدید مثل دو تیغه یک قیچی کنار هم حرکت میکنند. دور تازه گفتوگوهای ایران و آمریکا با میانجیگری عمان در شرایطی برگزار میشود که همزمان ناوهای آمریکایی به منطقه اعزام شدهاند و بحث «غنیسازی صفر» و احتمال ورود به پرونده موشکی، فضای مذاکرات را سنگین کرده است. در چنین فضایی، ژنو نه صرفاً محل مذاکره، بلکه صحنه سنجش اراده سیاسی دو طرف است؛ جایی که اقتصاد، امنیت و توازن قوا همزمان روی میز قرار گرفتهاند. دور اول مذاکرات هستهای جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا، در میانه تهدیدات واشنگتن روز جمعه ۱۷ بهمن ماه در حالی آغاز شد که بسیاری از تحلیلگران درباره انگیزههای «دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا برای حضور در پای میز مذاکرات تحلیلها و گمانههای نه چندان مثبتی مطرح میکردند. «سیدعباس عراقچی» وزیر امور خارجه ایران و هیات دیپلماتیک همراه وی در حالی بیشتر از چهار ساعت مذاکرات فشردهای را با «استیو ویتکاف» فرستاده ویژه ترامپ و «جراد کوشنر» داماد وی به صورت غیر مستقیم برگزار کردند که برخی معتقد بودند این دوره از مذاکرات هم شبیه دورههای پیش از جنگ دوازده روزه رژیم اسرائیل و آمریکا علیه ایران خواهد بود. موضوعی که عراقچی ضمن رد آن تنها تشابه مذاکرات کنونی و گذشته را مکان و شکل آن عنوان کرده است. برگزاری این نشست اما حاصل تکاپوی کشورهای منطقه و تلاشهای جدی آنها به ویژه ترکیه و قطر بود تا از تنش بیشتر در غرب آسیا پیشگیری شود. میانجیگریهای منطقه در آغاز و انجام این دور از مذاکرات درحالی صورت میگرفت که اتحادیه اروپا و سه کشور برجامی این اتحادیه یعنی انگلیس، آلمان و فرانسه به سبب شدت خصومت تجربه شده با تهران، در عمل از این فرایند دیپلماتیک کنار گذاشته شده بودند. دور دوم این مذاکرات امروز در ژنو برگزار خواهد شد. مذاکرات فرآیندی حساس، سخت و پیچیده است و علاوه بر وزیر امور خارجه به عنوان رئیس هیئت مذاکره کننده سایر همراهان نیز هر کدام مسئولیت و بار سنگینی بر دوش دارند. از معاون سیاسی و اقتصادی گرفته تا تیم فنی و البته روابط عمومی و سخنگویی. به اعتقاد کارشناسان آمریکا میخواهد از مواضع ایران آگاه شود و تبادل پیام صورت گیرد و بهاصطلاح، فرصت کافی به دیپلماسی داده شود. مذاکرات ژنو نیز دقیقاً در همین چارچوب قابل تحلیل است. ترامپ پس از یک ارزیابی اولیه از روند مذاکرات، مواضع تندتری اتخاذ کرد و حتی بار دیگر بر گزینه تغییر رژیم تأکید داشت و آن را گزینهای مطلوب دانست. این موضوع نشان میدهد که او در تلاش است فشار دیپلماتیک را افزایش دهد تا ایران به خواستههایش رضایت دهد. در مقابل، ایران نیز پاسخ خاص خود را دارد و نمیخواهد این فرصت را از دست بدهد؛ چراکه به پنجره دیپلماسی نیاز دارد تا هم افکار عمومی را قانع کند که به استقبال جنگ نمیرود و هم خود را برای مواجهه احتمالی با تهدیدات نظامی آمادهتر سازد. از این منظر، دور دوم مذاکرات ژنو بیشتر در همین چارچوب قابل ارزیابی است؛ مذاکراتی که اگرچه میتواند شانس یک توافق دیپلماتیک را افزایش دهد، اما همزمان حرکت ناو دوم آمریکایی به سمت خاورمیانه نشان میدهد که ترامپ خود را برای سناریوی جنگ نیز آماده میکند. افزایش سطح تهدیدهای اعلامی یا تهدیدهای گفتمانی ایران مبنی بر منطقهای شدن هرگونه جنگ احتمالی در آینده، از یک سو و اراده ایران در عملی کردن تهدیدات خود مبنی بر حمله به پایگاههای آمریکا ـ که نمونه آن را در جنگ دوازدهروزه، بهصورت محدود، در حمله به پایگاه العدید شاهد بودیم ـ از سوی دیگر، باعث شده است بازیگران منطقهای نسبت به پیامدهای هرگونه حمله احتمالی آمریکا به ایران در آینده حساستر از گذشته باشند. افزون بر این، اقتصاد کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس حساسیت بسیار بالایی نسبت به بیثباتیهای منطقهای دارد و اغلب آنها خواهان یک جنگ منطقهای نیستند.