ریسک های مدیریت بحران

 شهرام نیاکی- بحران، واقعیتی اجتناب ناپذیر در زندگی اجتماعی است. بحران‌ها در ذات خود بستر شكل گیری تهدیدها و فرصت‌هایی هستند که بر حسب نوع، شدت و گستره محیطی بحران، می‌تواند نظام سیاسی و مدیران حاکم را در شرایط دشوار و پر مخاطره ای قرار دهند. در شرایط بحران، فعالیت‌های خبری و اطلاع‌رسانی از چنان حساسیتی برخوردار است که همه چیز تعیین کننده می‌شود: زمان، تصویر، لحن، ادبیات و واژه. بنابراین آنچه که در این شرایط از حساسیت و اهیمت ممتاز برخوردار می‌شود، مدیریت شرایط بحرانی و مدیریت استراتژیک در مواقع بحرانی است.
مدیریتی که بتوان با هنرمندی و هوشمندی استراتژیک، با بحران‌های موجود و تبعات ناشی از آن مقابله کرد و رویکرد پیش‌دستانه را به مرحله اجرا گذاشت. همچنین نوع رویکرد، استراتژی و جهت‌گیری استراتژیک رسانه نیز بر کارکرد رسانه در بحران‌ها تأثير می‌گذارد. به‌عبارت دیگر، میزان اعتقاد به هر یک از رویکردها و استراتژی‌ها، نوع حرکت و جهت گیری رسانه‌ها در بحران را تعیین می‌کند و بدون شک، تولید و انتشار اخبار از نوع نگاه دست اندرکاران رسانه‌ها و راهبردها و رویکردشان به آن، تأثر می‌پذیرد.
مدیریت بحران به معنای هماهنگ سازی آگاهانه مجموعه تلاش‌ها، همراه با استفاده حداکثری از ظرفیت‌های انسانی، فنی، مالی و غیرمالی با رویکرد طراحی و به‌کارگیری مجموعه ای از برنامه‌ها و فعالیت‌های مختلف در قبل، حین و بعد از بحران است به‌صورتی‌که حداکثر کارایی و اثربخشی عملیات امداد و نجات در حوادث و سوانح حاصل شود.
مدیریت بحران به‌عنوان فرایندی نظام یافته تعریف می‌شود که طی این فرایند، سازمان تلاش می‌کند بحران‌های بالقوه را شناسایی و پیش‌بینی کند، سپس در مقابل آنها اقدامات پیشگیرانه انجام دهد تا اثر آنها را به حداقل برساند. محققان هر کدام بر یک عنصر خاص از اجزای فرایند مدیریت بحران تمرکز کرده اند، و تحقیق‌هایی را درباره آن انجام داده‌اند.
مدیریت ریسک و بحران یک فرایند سیستماتیک و هوشمندانه است که هدف اصلی آن، افزایش مقاومت در برابر وقوع حوادث ناخواسته و بحران‌ها در هر ناحیه اقتصادی، اجتماعی یا سازمانی است. این فرآیند نقش کلیدی در حفظ عملکرد نرمال و پایدار دارد و از طریق اعمال استراتژی‌ها و تدابیر مؤثر، سعی در کاهش خسارات و حداقل کردن اثرات بحران‌ها دارد.
یکی از اهداف اصلی این مدیریت، تسهیل و حفظ ایمنی افراد و اموال در مواجهه با وقوع حوادث ناگوار است. با بهره‌گیری از طرح‌ها و تدابیر ایمنی، مدیریت حوادث سعی در جلوگیری از ایجاد صدمات جسمی و مالی و در نتیجه حفظ سلامت و امنیت افراد دارد.
هدف دیگر آن، حفظ استمرار عملکرد سازمانی و جوامع است. این مدیریت با ایجاد زیرساخت‌ها و نظام‌های مقاوم به اجتناب از ایجاد مشکل و تأخیر در فعالیت‌های روزمره، حفظ تأمین منابع و مواد اساسی و ادامه خدمات و فعالیت‌های اقتصادی کمک می‌کند. علاوه بر این، دامنه تأثیر بحران را کاهش می‌دهد و اثرات آن را به حداقل می‌رساند.
یکی از مؤثرترین راه‌های مقابله با بحران، شناسایی زودهنگام نشانه‌های هشداردهنده آن است. برای مثال، در بحران‌های مالی نشانه‌هایی مانند افزایش بدهی، کاهش سودآوری، تأخیر در پرداخت‌ها و کاهش سرمایه‌گذاری‌های جدید می‌توانند زنگ خطر باشند. تحلیل مستمر گزارش‌های مالی، بودجه‌بندی دقیق و داشبوردهای مالی می‌توانند نقش مهمی در پیشگیری ایفا کنند.
در بحران‌های فناوری، نشانه‌هایی مثل کندی سیستم‌ها، پیام‌های خطای مکرر، تهدیدهای امنیتی شناسایی‌شده اما رفع‌نشده و نبود به‌روزرسانی‌های امنیتی می‌توانند هشدارهایی برای خطر قریب‌الوقوع باشند. پایش مستمر زیرساخت‌های IT، تست‌های نفوذ و تهیه نسخه‌های پشتیبان منظم از اقدامات پیشگیرانه محسوب می‌شوند. همچنین، در مورد بحران‌های انسانی یا منابع انسانی، بالا رفتن نرخ ترک شغل، کاهش رضایت شغلی، تعارض‌های داخلی و افت مشارکت می‌تواند هشداردهنده باشد.
در بحران‌های شهرت، رصد شبکه‌های اجتماعی، بررسی نظرات کاربران و توجه به تغییرات ناگهانی در شاخص‌های برندینگ مانند نرخ وفاداری مشتری یا NPS بسیار ضروری است. همچنین، بحران‌های طبیعی معمولاً از طریق گزارش‌های هواشناسی، هشدارهای دولتی یا پایش شرایط محیطی قابل پیش‌بینی هستند.