تأمین پایدار سوخت با افزایش تولید و مدیریت مصرف

 مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران اعلام کرد: صنعت پالایش در دولت چهاردهم پس از عبور از ناترازی و فشارهای شدید مصرفی، به پایداری رسیده و افزایش تولید، توقف واردات نفت‌گاز، مدیریت مصرف، توسعه خطوط لوله و پیشرفت طرح‌های کیفی‌سازی محورهای اصلی این تحول بوده‌اند.
به گزارش کائنات و به نقل از شانا، شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی با آغاز به کار دولت چهاردهم با مجموعه‌ای از چالش‌های پیچیده مواجه شد؛ از ناترازی سوخت و تأخیر در تعمیرات دوره‌ای پالایشگاه‌ها گرفته تا فشار تحریم‌ها و تنش‌های منطقه‌ای که بر تأمین و توزیع سوخت سایه افکنده بود. شرایط موجود، نیازمند بازنگری جدی در سیاست‌های تولید، کیفیت و مدیریت مصرف بود تا اطمینان حاصل شود که کشور در پیک مصرف و فصول سرد سال با کمبود سوخت مواجه نمی‌شود. در این مسیر این شرکت، نه تنها اقدام به افزایش ظرفیت تولید و ارتقای کیفی فرآورده‌ها کرد، بلکه با به‌کارگیری راهکارهای مدیریت مصرف و توسعه زیرساخت‌های انتقال سوخت، توانست فشارهای وارده بر شبکه توزیع و نیروگاه‌ها را کاهش دهد. به گفته مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران، اقدام‌های انجام شده در دولت چهاردهم شامل افزایش تولید بنزین و نفت‌گاز، اجرای پروژه‌های کیفی‌سازی، اصلاح روابط مالی پالایشگاه‌ها با دولت، حرکت به سمت حکمرانی مشارکتی و دیجیتال‌سازی داده‌های صنعت بوده است. محمدصادق عظیمی‌فر در گفت‌گویی به تشریح شرایط ابتدای دولت، جهت‌گیری‌های کلیدی، دستاوردهای عملیاتی، پروژه‌های در حال بهره‌برداری و برنامه‌های آینده پرداخته و نشان می‌دهد که چگونه صنعت پالایش با هم‌افزایی میان بخش‌های مختلف دولت و بهره‌گیری از سرمایه انسانی توانست مسیر پایداری در تأمین سوخت کشور را دنبال کند. مشروح این گفت و گو را در ادامه می خوانید:
  با توجه به شرایط ورود به دولت چهاردهم
وضع صنعت پالایش و پخش در ابتدای مسئولیت شما چگونه بود؟
در ابتدای استقرار دولت چهاردم به ‌دلیل روند مصرف در سال‌های گذشته، وارث ناترازی در حوزه سوخت بوده‌ایم و این ناترازی تأمین سوخت کشور را در شرایط شکننده‌ای قرار داده بود. ما کار را در پیک مصرف بنزین یعنی شهریور ۱۴۰۳ با ذخایر خالی در شمال کشور آغاز کردیم و در آستانه ورود به فصل سرد نیز ذخیره‌سازی نفت‌گاز در نیروگاه‌ها به خوبی انجام نشده بود و حدود ۵۰ درصد کمتر از زمان مشابه سال پیش از آن بود. افزون بر این، به دلیل فشار ناترازی، بخش قابل توجهی از تعمیرات دوره‌ای پالایشگاه‌ها به تعویق افتاده بود که این امر تهدید بزرگی برای پایداری تأمین سوخت کشور به‌وجود می‌آورد. از سوی دیگر در کنار تحریم‌ها، پدیده‌ای که شاید در دوره‌های گذشته در پالایش و پخش با آن روبه‌رو نبودیم، شرایط جنگی و تنش‌های منطقه‌ای بود که بر محیط کاری ما سایه انداخت و ریسک‌های متعددی به دنبال داشت؛ از جمله حمله به تأسیسات که در جنگ ۱۲ روزه با آن مواجه شدیم یا شوک‌های مصرفی در شرایط خاص و همچنین موضوع سرمایه‌گذاری و تأمین مالی که در چنین شرایطی با محدودیت جدی روبه‌رو می‌شود. افزون بر این، به‌دلیل عدم تنظیم‌گری مناسب روابط مالی صنعت پالایش با دولت در گذشته، شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران با تنگناهای مالی قابل توجهی روبه‌رو بود که تأثیر مستقیم بر فعالیت و توسعه صنعت پالایش داشت.
 مهم‌ترین رویکردها در این دوره چه بود
 و چگونه این جهت‌گیری‌ها به اقدام‌های عملی تبدیل شده است؟
چند جهت‌گیری اصلی در این دوره انجام شد که از جمله آن حرکت از توجه صرف به تولید، به سمت مدیریت مصرف بود؛ البته این به معنای توقف نگهداشت یا توسعه تولید در صنعت پالایش نیست، بلکه در این دوره افزون بر شتاب‌بخشی به توسعه، توجه ویژه‌ای به مدیریت مصرف شد. همچنین توجه ویژه به سرمایه انسانی یکی از اولویت‌های اصلی شرکت در دولت چهاردهم بود، چراکه هیچ تحولی در سازمان بدون تحول در سرمایه انسانی رخ نمی‌دهد و نظام‌های حاکم بر سرمایه انسانی باید درست باشد و نیروی انسانی انگیزه لازم برای پیگیری برنامه‌ها را داشته باشد.
از سوی دیگر، اصلاح نحوه حکمرانی صنعت و روابط مالی پالایشگاه‌ها با دولت یکی از مهم‌ترین عواملی بود که انرژی نهفته صنعت را آزاد نمی‌کرد و کارکرد آن را محدود کرده بود. به این منظور، سند راهبردی شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی تدوین و هدف‌گذاری‌های لازم انجام شد. برای ارزیابی عملکرد هر مجموعه‌ای، بهترین کار تعریف شاخص‌های کلیدی عملکرد است تا بتوان روند عملکرد را با دوره مشابه گذشته یا با اهداف مندرج در اسناد بالادستی از جمله قانون برنامه هفتم مقایسه کرد.
 کارنامه تولید صنعت پالایش
از ابتدای دولت چهاردهم تا کنون چگونه بوده است؟
در مقایسه ۱۶‌ماه ابتدایی دولت چهاردهم با ۱۶‌ماه پایانی دولت گذشته، مقدار خوراک پالایشگاه‌ها حدود ۴ درصد افزایش یافته و به میانگین روزانه ۲ میلیون و ۳۷۰ هزار بشکه رسیده است. تولید فرآورده‌ها نیز باتوجه به افزایش ظرفیت خوراک پالایشگاه‌ها و اصلاحات فرآیندی انجام‌شده به‌طور میانگین ۳ میلیون لیتر در روز تولید بنزین و نزدیک به ۴ درصد تولید نفت‌گاز افزوده شد.
میانگین تولید بنزین در پالایشگاه ستاره خلیج‌فارس با انجام اقدام‌هایی مانند تعویض مبدل پکیناکس، افزایش خوراک و تغییر شرایط فرآیندی در یکی از واحدهای پالایشگاه، حدود ۲ تا ۳ میلیون لیتر در روز افزایش داشت و در زمستان ۱۴۰۴ تولید روزانه بنزین این پالایشگاه به بیش از ۴۵ میلیون لیتر افزایش یافته در صورتی که در ابتدای دولت این مقدار حدود ۳۸ میلیون لیتر بود. تولید روزانه بنزین پالایشگاه‌ها در کشور بیش از ۱۱۰ میلیون لیتر است و هدف شرکت در دولت چهاردهم افزایش تولید فرآورده در کنار افزایش کیفی است. نکته مهم‌تر این است که تمام این رشد تولید در کنار اجرای کامل ۲۲ تعمیر اساسی در ۹۰ درصد پالایشگاه‌ها حاصل شد. برای نمونه، تعمیرات اساسی واحد RFCC پالایشگاه اراک پس از سه تا چهار سال تعویق، امسال به‌صورت کامل و بدون آنکه در تأمین سوخت وقفه‌ای ایجاد شود، انجام شد.
 ارتقای کیفیت فرآورده‌ها به‌ویژه در بنزین و نفت‌گاز
از مطالبات مردم است. در این زمینه چه پروژه‌هایی اجرا شده است؟
در ۱۶ ماه گذشته چهار طرح‌ کیفی‌سازی با ارزشی بیش از ۸۷۵ میلیون دلار در مدار قرار گرفته‌اند. این طرح‌ها شامل واحد هیدروکراکینگ پالایشگاه آبادان، واحد ایزومریزاسیون پالایشگاه شیراز، ارتقای کیفی نفت‌گاز پالایشگاه شیراز (DHT) و KHT  پالایشگاه اصفهان بود که سبب افزایش میانگین ۳ درصدی سهم بنزین و نفت‌گاز با استاندارد یورو ۴ و یورو ۵ در ۱۶ ماه ابتدایی دولت چهاردهم در مقایسه با ۱۶ ماه پایانی دولت سیزدهم در کل کشور شده است. یعنی در عمل بخشی از سوختی که پیش از این، آلایندگی بالاتری داشت، با سوخت استاندارد جایگزین شد و این موضوع هم در کاهش آلودگی شهرهای بزرگ و هم در کیفیت هوای زمستان نقش محسوسی ایفا کرده است. در کنار این موضوع شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران در دولت چهاردهم برای نخستین بار نفت‌کوره کم‌سولفور و استاندارد به نیروگاه‌ها تحویل داد و در سال ۱۴۰۴ بیش از ۴۲۰ میلیون لیتر نفت‌کوره با گوگرد پایین به چهار نیروگاه بخار مجاور کلانشهرهای تهران، البرز، اراک و اصفهان تحویل شد.
 سیاست‌های مدیریت مصرف در فرآورده‌های مختلف
 چگونه اجرا شد و چه نتایجی به همراه داشت؟
یکی از سیاست‌های اصلی پالایش و پخش در این دوره، حرکت از سمت عرضه‌محوری صرف به سمت مدیریت مصرف بود. در موضوع مصرف نمی‌توانیم نسخه‌ای واحد برای تمامی حامل‌های انرژی بپیچیم و نمی‌توانیم به جامعه شوک وارد کنیم. از طرفی در سال‌های اخیر با یک بی‌عملی محض در مدیریت مصرف روبه‌رو بودیم که هر نوع اصلاح را دشوار می‌کرد.
شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران در دولت چهاردهم در مقوله مصرف، مجموعه‌ای از سیاست‌های قیمتی و غیرقیمتی در همه فرآورده‌ها را دنبال کرد، به‌گونه‌ای که در بخش نفت‌گاز غیرنیروگاهی، روند سالانه‌ افزایش مصرف که به‌طور میانگین ۴ درصد رشد داشت، متوقف و حتی معکوس شد؛ در سال ۱۴۰۴ در پیشگیری از واردات نفت‌گاز اقدام بزرگی رخ داد و از میانگین واردات روزانه ۵ میلیون لیتر در سال ۱۴۰۳ به حدود صفر رسیدیم و امیدواریم با استمرار این اقدام‌ها در حوزه مدیریت مصرف، بتوانیم این روند را ادامه دهیم. در حوزه بنزین نیز از آبان ۱۳۹۸ هیچ‌گونه اقدام مؤثری در زمینه مدیریت مصرف بنزین انجام نشد و در نتیجه این بی‌عملی، به‌صورت میانگین سالانه حدود ۶ تا ۷ درصد مصرف بنزین افزایش یافته و ارقام قابل‌توجهی از منابع کشور صرف واردات بنزین به کشور شد. سرانجام پس از سال‌ها، طرح سه نرخی شدن قیمت بنزین که مبتنی بر اصل تدریج بود و با بهره‌گیری از تجارب قبلی کشور و نمونه‌های بین‌المللی بود، عملیاتی و اجرایی شد.