صفحه اول
شیلا پناهی- اصلاح سنگین قیمت اونس، افزایش جذابیت اوراق آمریکایی و خروج سرمایه از صندوقهای طلا، بازار جهانی را تحت فشار قرار داده است؛ اما در ایران، مسیر قیمتها همچنان به معادله دلار و اونس وابسته است. بازار جهانی طلا روزهای پرنوسانی را پشت سر میگذارد. کاهش قابلتوجه بهای اونس، تغییر انتظارات درباره نرخ بهره آمریکا و افزایش تقاضا برای نقدینگی، این فلز گرانبها را با یکی از دورههای مهم اصلاح قیمت مواجه کرده است. اتفاقی که بار دیگر این پرسش را مطرح میکند: آیا طلا همچنان پناهگاه مطمئن سرمایهگذاران است یا بازار جهانی در حال ورود به مرحلهای تازه از بازنگری قیمتهاست؟ بر اساس ارقام مطرحشده در گزارش مبنا، بهای هر اونس طلا با افت ۲۹ درصدی به محدوده ۳۵۰۲ دلار رسیده است؛ سطحی که از آن بهعنوان پایینترین قیمت یکساله یاد شده است. این عقبنشینی نشان میدهد حتی داراییهایی که در دورههای بحران بهعنوان پناهگاه امن شناخته میشوند، در برابر تغییر شرایط پولی و فشارهای نقدینگی آسیبپذیر هستند. نرخ بهره آمریکا؛ رقیب تازه طلا یکی از عوامل اصلی فشار بر قیمت طلا، افزایش انتظارات درباره نرخ بهره آمریکاست. هنگامی که احتمال افزایش نرخ بهره تقویت میشود، سرمایهگذاری در اوراق قرضه و ابزارهای مالی بهرهدار جذابیت بیشتری پیدا میکند. در مقابل، طلا که سود دورهای ایجاد نمیکند، بخشی از مزیت رقابتی خود را از دست میدهد. افزایش بازده اوراق خزانهداری آمریکا و تقویت دلار نیز به این روند دامن زده است. در چنین شرایطی، سرمایهگذاران برای کسب بازده بیشتر یا کاهش ریسک داراییهای خود، بخشی از منابعشان را از بازار طلا خارج میکنند. در واقع، بازار طلا تنها تحت تأثیر میزان تقاضای فیزیکی نیست؛ سیاست پولی آمریکا، ارزش دلار و انتظارات سرمایهگذاران نیز در تعیین مسیر آن نقش مهمی دارند. چرا حتی در شرایط تنش سیاسی، طلا سقوط میکند؟ تصور عمومی این است که افزایش تنشهای سیاسی و نظامی باید به رشد قیمت طلا منجر شود؛ اما رفتار اخیر بازار نشان میدهد این رابطه همیشه برقرار نیست. هنگامی که بازارهای مالی با افت شدید مواجه میشوند، سرمایهگذاران ممکن است برای جبران زیانها، تسویه بدهیها و تأمین نقدینگی، داراییهای نقدشونده خود از جمله طلا را بفروشند. در چنین وضعیتی، نیاز فوری به پول نقد میتواند بر تقاضای احتیاطی برای طلا غلبه کند. بنابراین، افزایش نااطمینانی سیاسی بهتنهایی برای صعود قیمت طلا کافی نیست و باید در کنار آن، وضعیت بازار ارز، نرخ بهره، بازده اوراق و جریان نقدینگی را نیز بررسی کرد. عقبنشینی صندوقها و تداوم خرید بانکهای مرکزی یکی دیگر از نشانههای تغییر رفتار بازار، کاهش سرمایهگذاری در صندوقهای بزرگ طلاست. بر اساس آمار ارائهشده در گزارش مبنا، واحدهای این صندوقها ۴.۹ درصد کاهش یافتهاند؛ موضوعی که از افزایش فشار فروش و عقبنشینی بخشی از سرمایهگذاران حکایت دارد. بااینحال، رفتار بانکهای مرکزی متفاوت است. خرید ۳۲۱ تن طلا توسط بانکهای مرکزی در سهماهه گذشته نشان میدهد این نهادها همچنان به طلا بهعنوان بخشی از ذخایر راهبردی خود نگاه میکنند. این تفاوت رفتار قابلتوجه است: سرمایهگذاران کوتاهمدت ممکن است در مواجهه با نوسانات، از بازار خارج شوند، اما بانکهای مرکزی با افق زمانی بلندمدتتری تصمیم میگیرند. البته خرید آنها نیز لزوماً نمیتواند در کوتاهمدت مانع افت قیمت شود. تجربه تاریخی چه میگوید؟ بررسی پنج دوره تاریخی اصلاح قیمت طلا در گزارش مبنا نشان میدهد فاصله زمانی میان آغاز روند نزولی تا ثبت کف نهایی، بهطور میانه ۱۹ ماه بوده است. این تجربه تاریخی یادآور میشود که اصلاح قیمت ممکن است طولانیتر از انتظار سرمایهگذاران باشد. البته نمیتوان از این آمار نتیجه گرفت که اصلاح فعلی نیز الزاماً ۱۹ ماه ادامه خواهد داشت. شرایط اقتصاد جهانی، سیاستهای پولی، تقاضای بانکهای مرکزی و تحولات ژئوپلیتیک در هر دوره متفاوت است. بازار ایران؛ دلار تعیینکننده معادله طلا تأثیر افت اونس جهانی بر بازار داخلی ایران، مستقیم و یکسان نیست. قیمت طلا در ایران علاوه بر بهای جهانی، به نرخ ارز نیز وابسته است. به همین دلیل ممکن است همزمان با کاهش اونس، قیمت طلا در بازار داخلی ثبات داشته باشد یا حتی افزایش پیدا کند. در هفته منتهی به اول آذر، مطابق ارقام گزارش مبنا، طلای ۱۸ عیار ۵.۴۷ درصد، سکه امامی ۴.۱۴ درصد، بهار آزادی ۵.۳۹ درصد، نیمسکه ۳.۷۸ درصد، ربعسکه ۴.۰۳ درصد و سکه گرمی ۸.۳۱ درصد کاهش قیمت داشتهاند. بااینحال، معاملات روز بعد با بازگشت نسبی قیمتها همراه بوده است. سه سناریو را میتوان برای بازار داخلی در نظر گرفت - کاهش همزمان دلار و اونس: احتمال افت محسوستر قیمت طلا و سکه افزایش مییابد. - افت اونس و افزایش دلار: بخشی از اثر کاهشی بازار جهانی خنثی میشود. - افزایش همزمان دلار و اونس: بازار داخلی میتواند برخلاف روندهای مقطعی نزولی گذشته، وارد مسیر افزایشی شود. در بازار سکه، حباب قیمتی و میزان تقاضای سرمایهای نیز اهمیت دارد. به همین دلیل، افت قیمت جهانی الزاماً به معنای کاهش متناسب قیمت سکه در ایران نیست. مردم در این شرایط چه تصمیمی بگیرند؟ در دورههای پرنوسان، مهمترین خطای سرمایهگذاران تصمیمگیری بر اساس هیجان و پیشبینیهای قطعی است. نه هر کاهش قیمتی الزاماً فرصت خرید است و نه هر افزایش کوتاهمدتی نشانه آغاز یک روند صعودی جدید. خریداران مصرفی باید هزینه اجرت، مالیات و فاصله قیمت خرید و فروش را در محاسبات خود لحاظ کنند. سرمایهگذاران نیز بهتر است علاوه بر قیمت اونس، نرخ ارز و حباب سکه را زیر نظر داشته باشند و از متمرکز کردن تمام سرمایه در یک دارایی پرهیز کنند. برای خانوارهایی که منابع مالی آنها صرف هزینههای ضروری زندگی میشود، ورود به بازار طلا با استفاده از پول موردنیاز کوتاهمدت میتواند ریسک قابلتوجهی ایجاد کند. پایان افسانه صعود همیشگی طلا افت قیمت جهانی طلا بار دیگر نشان داد که هیچ داراییای، حتی طلا، از چرخههای اصلاح و نوسان مصون نیست. در ایران نیز نمیتوان تنها با مشاهده نمودار اونس درباره آینده بازار تصمیم گرفت. نرخ ارز، سیاستهای اقتصادی، انتظارات تورمی و حباب بازار سکه، همگی در تعیین مسیر قیمتها نقش دارند. آنچه در شرایط فعلی اهمیت دارد، فاصله گرفتن از تصمیمهای هیجانی و توجه به متغیرهای واقعی بازار است؛ چراکه در اقتصاد پرنوسان، حفظ سرمایه گاهی بهاندازه کسب سود اهمیت دارد.