صفحه اول
ماهرخ توکل- مسعود پزشکیان، رئیس جمهور در مراسم روز «کتاب، کتابخوانی و کتابدار» کتاب «برخاستن از فقر» نوشته شی جین پینگ، رئیس جمهور چین را پیشنهاد کرد.این کتاب ۲۷۲ صفحهای توسط محمدرضا نوروزپور ترجمه شده و مجموعهای از سخنرانیها، یادداشتها و تأملات شی جینپینگ در دوره مسئولیت او در نینگده، از مناطق کمترتوسعهیافته استان فوجیان چین است. کتاب «برخاستن از فقر» (Up and Out of Poverty) از جمله آثاری است که ارزش مطالعه آن فقط در شناخت تجربه چین نیست؛ بلکه در فهم یک نگاه مدیریتی به مسئله فقر اهمیت دارد: اینکه فقرزدایی را نباید صرفاً به پرداخت یارانه، کمکهای مقطعی یا توزیع منابع محدود کرد؛ بلکه باید آن را به مسئلهای مرتبط با مدیریت محلی، توانمندسازی مردم، آموزش، زیرساخت و ایجاد فرصت اقتصادی تبدیل کرد. نکته مهم درباره این کتاب این است که با یک نظریه دانشگاهی مستقل درباره اقتصاد فقر روبهرو نیستیم؛ بلکه با مجموعهای از نوشتهها و تجربههای اجرایی شی جینپینگ در دوره مسئولیتش در نینگده چین، در فاصله سالهای ۱۹۸۸ تا ۱۹۹۰، مواجهیم. یکی از ایدههای محوری کتاب این است که برای فقرزدایی باید هم اعتمادبهنفس مردم را تقویت کرد و هم دانش و مهارت آنها را افزایش داد. برای فهم اهمیت کتاب باید آن را در بستر تحولات اقتصادی چین بررسی کرد. بر اساس گزارش مشترک بانک جهانی و مرکز تحقیقات توسعه شورای دولتی چین در سال ۲۰۲۲، طی چهار دهه، نزدیک به ۸۰۰ میلیون نفر در چین از فقر مطلق بر اساس خط فقر بینالمللی ۱.۹ دلار در روز خارج شدند. این رقم حدود سهچهارم کاهش فقر مطلق جهان در آن دوره را تشکیل میدهد. اما نکته مهم این است که این تحول فقط حاصل برنامههای حمایتی نبود.سه ستون اصلی این تحول عبارت بودند از: الف) رشد اقتصادی و تحول ساختاری - اصلاحات اقتصادی و گسترش فعالیت بخش خصوصی و تعاونیها؛ - توسعه صنایع و ایجاد فرصتهای شغلی؛ - افزایش بهرهوری کشاورزی؛ - گسترش صادرات و ارتباط با اقتصاد جهانی. ب) فقرزدایی هدفمند - شناسایی خانوارهای فقیر؛ - شناسایی مناطق محروم و علل محرومیت؛ - طراحی برنامه متناسب با وضعیت هر منطقه؛ - پیگیری وضعیت خانوارها و ارزیابی نتایج. ج) سرمایهگذاری عمومی - توسعه راهها و زیرساختهای روستایی؛ - گسترش آموزش و خدمات سلامت؛ - توسعه ارتباط روستاها با بازارهای شهری؛ - حمایت از اشتغال و فعالیتهای اقتصادی. این سه محور در گزارش بانک جهانی و همچنین گزارش سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) تشریح شدهاند. اگر قرار باشد این کتاب به یک دستور کار مدیریتی برای ایران تبدیل شود، باید پنج سؤال از مدیران پرسیده شود: 1. آیا مدیر استان دقیقاً میداند فقر در منطقه تحت مدیریت او چه عللی دارد؟ 2. آیا برای هر منطقه، برنامه اقتصادی متناسب با ظرفیتهای بومی طراحی شده است؟ 3. آیا اعتبارات دولتی به ایجاد اشتغال و افزایش درآمد پایدار منجر میشوند یا صرفاً هزینههای جاری و کمکهای مقطعی را پوشش میدهند؟ 4. آیا مردم در طراحی و اجرای برنامههای توسعه مشارکت دارند؟ 5. آیا مدیران بابت کاهش فقر و بهبود کیفیت زندگی مردم پاسخگو هستند؟ این پرسشها میتوانند مبنای ارزیابی عملکرد استانداران، فرمانداران و دستگاههای اجرایی باشند. در سخنان ۲۴ آبان ۱۴۰۵، پزشکیان از مدیران خواست این کتاب را بخوانند و تجربه چین را برای شناخت مسیر توسعه مطالعه کنند. او بر استفاده از تجربه دیگران برای حل مسائل مردم تأکید کرد. این توصیه را میتوان از منظر مدیریت عمومی بررسی کرد: آیا مطالعه و یادگیری تجربههای جهانی در نظام اداری ایران به تصمیم و اقدام تبدیل میشود؟ مهمترین آزمون این توصیه، خود کتاب نیست؛ بلکه اتفاقی است که بعد از مطالعه آن باید در نظام مدیریتی کشور رخ دهد.