صفحه آخر
عمار محمدی- مدیریت بحران سیل فقط به امدادرسانی پس از وقوع حادثه محدود نمی‌شود. یک نظام مؤثر باید چهار مرحله را پوشش دهد: پیشگیری و کاهش خطر، آمادگی، واکنش فوری و بازسازی. مهم‌ترین اصل این است که در زمان سیل، حفظ جان انسان‌ها بر حفظ اموال و زیرساخت‌ها اولویت دارد. بحران مؤثر از روز بارندگی آغاز نمی‌شود؛ از ماه‌ها قبل و با شناسایی نقاط پرخطر شروع می‌شود. به نظر می‌رسد مدیریت سیل در ایران باید از رویکرد عمدتاً واکنشی به یک نظام پیش‌نگر و مبتنی بر مدیریت خطر تغییر کند. چند اقدام در این مسیر اهمیت ویژه دارد: ۱. ایجاد سامانه یکپارچه هشدار سیل: اتصال اطلاعات سازمان هواشناسی، وزارت نیرو، آب منطقه‌ای، مدیریت بحران و مدیریت شهری به یک سامانه عملیاتی مشترک. ۲. تهیه اطلس ملی خطر سیل: مشخص شدن روستاها، محله‌ها، جاده‌ها، پل‌ها، بیمارستان‌ها و زیرساخت‌هایی که در معرض خطر هستند. ۳. جلوگیری از ساخت‌وساز در حریم رودخانه‌ها: برخورد با تصرف مسیل‌ها، تغییر مسیر آبراهه‌ها و ساخت‌وسازهای غیرمجاز؛ زیرا لایروبی به‌تنهایی نمی‌تواند جایگزین مدیریت حوضه آبریز و رعایت حریم رودخانه شود. ۴. تقویت مدیریت محلی: دهیاران، شوراهای روستا، شهرداری‌ها، مدارس و گروه‌های مردمی باید پیش از حادثه آموزش ببینند و نقش مشخص داشته باشند. ۵. ایجاد بانک تجهیزات و امکانات اضطراری: ثبت موقعیت و ظرفیت ماشین‌آلات، پمپ‌ها، قایق‌ها، مراکز اسکان و تجهیزات امدادی در هر شهرستان. ۶. شفافیت در هزینه‌کرد و بازسازی: میزان خسارت، کمک‌های دریافتی، نحوه توزیع منابع و پیشرفت بازسازی باید به‌صورت عمومی گزارش شود. ۷. ارزیابی پس از هر حادثه: هر سیل باید به یک گزارش آسیب‌شناسی منجر شود؛ چه تصمیم‌هایی درست بود، کجا هشدار دیر رسید، چه امکاناتی کم بود و چه کسی مسئول اصلاح ضعف‌هاست. این رویکرد با جهت‌گیری‌های قانون مدیریت بحران کشور و سند راهبرد ملی مدیریت بحران ایران، که بر پیشگیری، کاهش خطر، آمادگی، پاسخ و بازسازی تأکید دارند، هم‌راستاست. صرفاً تعداد خودروهای امدادی یا میزان کمک‌های توزیع‌شده معیار موفقیت نیست. پیشنهاد می‌کنم عملکرد مدیریت بحران با این شاخص‌ها سنجیده شود: - فاصله زمانی صدور هشدار تا رسیدن آن به مردم. - درصد جمعیت مناطق پرخطر که به‌موقع تخلیه شده‌اند. - تعداد تلفات و مصدومان قابل پیشگیری. - زمان دسترسی به خدمات درمانی و آب آشامیدنی. - مدت قطع خدمات حیاتی مانند برق، آب و ارتباطات. - درصد خانوارهای آسیب‌دیده که در زمان مقرر اسکان مناسب دریافت کرده‌اند. - میزان خسارت تکرارشونده در مناطق سیل‌زده پس از اجرای طرح‌های اصلاحی. مدیریت موفق سیل یعنی پیش از آنکه آب وارد خانه‌ها شود، مردم بدانند چه کنند؛ دستگاه‌ها بدانند چه مسئولیتی دارند و امکانات امدادی در جای درست مستقر شده باشند.