صفحه آخر
خلیل بشارتی- ناترازی گاز در ایران به دلیل افزایش مصرف و عدم تناسب آن با ظرفیت‌های تولید و زیرساختی، به یک چالش جدی تبدیل شده است. با این حال، با اجرای تدابیر مناسب از جمله افزایش تولید، بهینه‌سازی مصرف و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، می‌توان از شدت این ناترازی کاست و به ثبات در تأمین گاز کشور دست یافت. همکاری همه‌جانبه دولت، بخش خصوصی و مصرف‌کنندگان در این مسیر ضروری است. ایران دومین ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی جهان را در اختیار دارد، یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گاز جهان است، شبکه‌ای گسترده از پالایشگاه‌ها و خطوط انتقال گاز دارد و بخش بزرگی از برق کشور نیز با استفاده از همین گاز تولید می‌شود. بااین‌حال، با نزدیک‌شدن به زمستان ۱۴۰۵ دوباره همان سؤال قدیمی مطرح است: چطور کشوری که روی یکی از بزرگ‌ترین ذخایر انرژی جهان نشسته، ممکن است هم‌زمان با کمبود گاز، محدودیت برق و تعطیلی صنایع روبه‌رو شود؟ پاسخ ساده‌ای که سال‌ها در فضای سیاسی ایران تکرار شده، معمولاً «کمبود عرضه» است؛ یعنی اگر گاز کم آمده، میدان جدید توسعه دهیم، اگر برق کم آمده نیروگاه بیشتری بسازیم و اگر بنزین ناتراز شده پالایشگاه دیگری احداث کنیم. افزایش عرضه قطعاً بخشی از راه‌حل است. ایران به سرمایه‌گذاری در میادین گازی، فشارافزایی پارس جنوبی، توسعه شبکه برق، ذخیره‌سازی گاز، نیروگاه و پالایشگاه نیاز دارد. تحریم، کمبود سرمایه و فناوری و اکنون خسارت زیرساخت‌های انرژی در جنگ نیز مشکلات سمت عرضه را تشدید کرده‌اند. اما مشکل اساسی اینجاست: اگر تمام مسئله ایران کمبود عرضه بود، رشد عظیم عرضه طی چند دهه گذشته باید ناترازی را حل می‌کرد. نکرده است. از پیامدهای این مسأله می‌توان به خاموشی‌ها و قطع گاز اشاره کرد، ناترازی گاز می‌تواند منجر به قطع گاز در برخی مناطق و یا کاهش فشار در شبکه توزیع شود که به‌ویژه در فصل زمستان، باعث ایجاد مشکلات جدی برای مصرف‌کنندگان می‌شود. صنایع عمده انرژی‌بر مانند پتروشیمی، فولاد و سیمان ممکن است به دلیل محدودیت در تأمین گاز، با کاهش تولید و خسارت‌های اقتصادی مواجه شوند. توسعه میادین گازی جدید و سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین استخراج می‌تواند به افزایش تولید و کاهش ناترازی کمک کند. همچنین، افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی گاز برای مدیریت مصرف در فصل‌های پیک ضروری است. همچنین آموزش مصرف بهینه گاز و استفاده از تجهیزات با بازده بالا، می‌تواند به کاهش مصرف داخلی کمک کند. همچنین، تشویق صنایع به نوسازی تجهیزات و استفاده از فناوری‌های نوین انرژی‌بر، می‌تواند بخشی از بار مصرفی را کاهش دهد. اجرای سیاست‌های اصلاحی در زمینه قیمت‌گذاری گاز به گونه‌ای که مصرف‌کنندگان را به استفاده بهینه و جلوگیری از اسراف تشویق کند، می‌تواند مؤثر باشد. با استفاده از تکنولوژی‌های نوین و سرمایه‌گذاری در پروژه‌های بهینه‌سازی انرژی، می‌توان مصرف گاز در بخش‌های مختلف را به‌صورت مؤثرتری مدیریت کرد. ایران امروز با یک مسئله عمیق‌تر روبه‌روست: اقتصادی که طی دهه‌ها، انرژی ارزان را جایگزین بهره‌وری، سرمایه‌گذاری و اصلاح فناوری کرده است. نگاهی به وضعیت مصرف گاز در سال گذشته نشان می‌دهد بعد از بخش خانگی و تجاری، نیروگاه‌ها بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان گاز طبیعی هستند. هرچند در دو بخش خانگی و تجاری نیز عوامل مختلفی به مصرف غیربهینه و هدررفت گاز طبیعی منجر شده اما اتفاقی که در نیروگاه‌های کشور رخ می‌دهد، منحصربه‌فرد است. حدود ۸۰ درصد برق تولیدی توسط نیروگاه‌های کشور، از طریق گاز به‌دست می‌آید. این وابستگی شدید به گاز طبیعی، چند دلیل و پیامد مهم دارد که باید مورد توجه قرار گیرد. در طول سال‌های گذشته، عمده سرمایه‌گذاری‌ها در بخش نیروگاهی بر احداث نیروگاه‌های گازی متمرکز شده که به دلیل «فراوانی گاز طبیعی در کشور» و «هزینه کمتر ساخت و راه‌اندازی نسبت به سایر نیروگاه‌ها» رخ داده است، اما همین موضوع سبب شده تنوع سبد انرژی به‌شدت کاهش یابد و در صورت بروز هرگونه بحران در تأمین گاز، تولید برق نیز تحت تأثیر قرار گیرد. یکی از راه‌های کاهش ناترازی گاز استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر است. کاهش وابستگی نیروگاه‌های ایران به گاز طبیعی، یک ضرورت است و برای برون‌رفت از این وضعیت، نیازمند برنامه‌ریزی جامع و سرمایه‌گذاری‌های کلان در حوزه انرژی هستیم. تنوع‌بخشی به سبد انرژی و استفاده از منابع انرژی پاک و پایدار می‌تواند به بهبود امنیت انرژی کشور و کاهش آلودگی محیط‌زیست کمک کند.