تغییر شکل فشار تورمی بر خانوار

   تورم شهریور ۱۴۰۵ اگرچه همچنان با جهش قیمت خوراکی‌ها شناخته می‌شود، اما بررسی جزئیات شاخص قیمت نشان می‌دهد فشار تورمی در پایان تابستان به بخش‌های گسترده‌تری از هزینه‌های خانوار سرایت کرده است.
داده‌های شهریور ۱۴۰۵ تصویری متفاوت از مسیر تورم در اقتصاد خانوار ارائه می‌کند. اگرچه قیمت مواد غذایی همچنان در مقیاس سالانه با رشدهای بسیار بالا مواجه است، اما در مقیاس ماهانه، بخش غیرخوراکی و خدمات سهم بیشتری از افزایش قیمت‌ها را به خود اختصاص داده‌اند. بر اساس ارقام ارائه‌شده، تورم ماهانه کل در شهریور به ۴.۲۴ درصد رسید. از این میزان، ۳.۲۵ واحد درصد به کالاهای غیرخوراکی و خدمات و ۰.۹۹ واحد درصد به خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات مربوط بوده است. به این ترتیب، حدود ۷۷ درصد از افزایش ماهانه شاخص قیمت از بخش غیرخوراکی و خدمات ناشی شده است. این تغییر در حالی رخ داده که خوراکی‌ها همچنان یکی از اصلی‌ترین کانون‌های فشار قیمتی برای خانوار هستند. تورم ماهانه این گروه در شهریور ۲.۳ درصد بوده، اما تورم نقطه‌ای خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها به ۱۲۱.۱ درصد رسیده است؛ یعنی متوسط قیمت این گروه نسبت به شهریور سال گذشته بیش از دو برابر شده است.
روغن همچنان رکورددار گرانی خوراکی‌ها
در میان زیرگروه‌های خوراکی، روغن‌ها و چربی‌ها بیشترین افزایش قیمت سالانه را ثبت کرده‌اند. تورم نقطه‌ای این گروه ۲۵۷.۵ درصد اعلام شده است. به بیان ساده، کالایی که سال گذشته ۱۰۰ واحد قیمت داشته، در شهریور امسال به‌طور متوسط به حدود ۳۵۷.۵ واحد رسیده است. پس از روغن و چربی‌ها، گروه شیر، پنیر و تخم‌مرغ با تورم نقطه‌ای ۱۶۰.۶ درصد قرار دارد. متوسط قیمت گوشت قرمز و ماکیان نیز ۱۲۸.۵ درصد، نان و غلات ۱۰۳.۲ درصد و میوه و خشکبار ۱۰۰.۱ درصد افزایش یافته است. با این حال، کاهش تورم ماهانه خوراکی‌ها نباید با کاهش سطح قیمت‌ها اشتباه گرفته شود. رشد ۲.۳ درصدی در شهریور به این معناست که سرعت افزایش قیمت در این گروه نسبت به ماه‌های قبل کمتر شده، نه اینکه قیمت مواد غذایی به سطح گذشته بازگشته باشد.
غیرخوراکی‌ها موتور اصلی تورم ماهانه شدند
در سوی دیگر، کالاهای غیرخوراکی و خدمات در شهریور با تورم ماهانه ۵.۷ درصدی مواجه شدند. بررسی گروه‌های مختلف نشان می‌دهد افزایش قیمت در این بخش تنها به یک بازار محدود نبوده است. گروه ارتباطات با تورم ماهانه ۱۴.۷ درصدی بالاترین نرخ را در میان گروه‌های مورد اشاره ثبت کرده است. پس از آن، تفریح و فرهنگ با ۹.۶ درصد، کالاها و خدمات متفرقه با ۸.۵ درصد، حمل‌ونقل با ۷.۹ درصد و پوشاک و کفش با ۶.۳ درصد قرار دارند. در بخش بهداشت و درمان نیز قیمت‌ها طی یک ماه ۵.۲ درصد افزایش یافته است. این ارقام نشان می‌دهد هزینه‌های خانوار در شهریور تنها از ناحیه خریدهای روزمره افزایش پیدا نکرده و خدمات و سایر نیازهای خانوار نیز سهم قابل‌توجهی در رشد قیمت‌ها داشته‌اند.
جهش کالاهای بادوام؛ فشار جدید بر خریدهای بزرگ خانوار
یکی از قابل‌توجه‌ترین ارقام شهریور مربوط به کالاهای بادوام است. تورم ماهانه این گروه به ۱۳.۳ درصد رسیده و تورم نقطه‌ای آن نیز ۱۴۸.۱ درصد بوده است. بازار خودرو نیز در همین مسیر حرکت کرده است. قیمت خرید وسایل نقلیه در شهریور نسبت به مرداد ۱۱.۴ درصد افزایش داشته و تورم نقطه‌ای این بخش به ۱۳۵.۷ درصد رسیده است. همزمان، هزینه استفاده از وسایل حمل‌ونقل شخصی در یک ماه ۷.۲ درصد و نسبت به سال گذشته ۱۱۵.۹ درصد افزایش یافته است. خدمات حمل‌ونقل عمومی نیز تورم نقطه‌ای ۸۷.۵ درصدی را تجربه کرده‌اند. این ارقام از آن جهت اهمیت دارند که خودرو و کالاهای بادوام در گروه خریدهای روزمره قرار نمی‌گیرند. افزایش قیمت آنها می‌تواند تصمیم خانوار برای خرید، تعویض یا تعمیر دارایی‌های بزرگ را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
مسکن با وجود رشد کمتر، به دلیل وزن بالا همچنان اثرگذار است
در میان گروه‌های اصلی هزینه‌ای، مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت‌ها در شهریور ۳.۶ درصد تورم ماهانه داشته‌اند. این رقم از تورم ارتباطات یا کالاهای بادوام پایین‌تر است، اما وزن بالای این گروه در سبد مصرفی خانوار باعث شده اثر آن بر تورم کل همچنان قابل توجه باشد.  بر اساس ارقام ارائه‌شده، وزن مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت‌ها در سبد خانوار ۳۶.۱۱ درصد است و این گروه حدود ۰.۸۵ واحد درصد در تورم ماهانه شهریور سهم داشته است. در همین چارچوب، خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها حدود ۰.۹۶ واحد درصد و حمل‌ونقل حدود ۰.۶۶ واحد درصد از تورم ماهانه را به خود اختصاص داده‌اند. بنابراین، شدت رشد قیمت یک گروه به‌تنهایی تعیین‌کننده اثر آن بر تورم کل نیست؛ وزن آن گروه در هزینه‌های خانوار نیز اهمیت زیادی دارد.
هشت گروه هزینه‌ای بیش از دو برابر شدند
گستردگی افزایش قیمت‌ها را می‌توان در تورم نقطه‌ای گروه‌های اصلی نیز مشاهده کرد. بر اساس داده‌های ارائه‌شده، از ۱۲ گروه اصلی هزینه‌ای، هشت گروه تورم نقطه‌ای بالاتر از ۱۰۰ درصد داشته‌اند. دخانیات با ۱۶۲.۷ درصد، مبلمان و لوازم خانگی با ۱۲۴.۶ درصد، ارتباطات با ۱۲۲.۷ درصد، خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها با ۱۲۱.۱ درصد، حمل‌ونقل با ۱۱۵.۲ درصد، هتل و رستوران با ۱۱۲.۶ درصد، تفریح و فرهنگ با ۱۰۷.۸ درصد و کالاها و خدمات متفرقه با ۱۰۴.۹ درصد در این فهرست قرار دارند. به این ترتیب، افزایش قیمت‌ها دیگر محدود به یک بخش خاص از سبد مصرفی نیست. از مواد غذایی و دخانیات گرفته تا حمل‌ونقل، ارتباطات، تفریح، خدمات و کالاهای خانگی، گروه‌های متعددی با رشد شدید قیمت در مقیاس سالانه مواجه شده‌اند.
شهریور؛ تغییر شکل فشار تورمی بر خانوار
داده‌های شهریور یک دوگانگی مهم را نشان می‌دهد. از یک سو، خوراکی‌ها همچنان در مقیاس سالانه با نرخ‌های بسیار بالا گران شده‌اند؛ از سوی دیگر، در مقیاس ماهانه، سرعت رشد قیمت‌ها در بخش غیرخوراکی و خدمات به‌مراتب بیشتر بوده است.
به عبارت دیگر، تورم شهریور را نمی‌توان صرفاً با گرانی مواد غذایی توضیح داد. افزایش قیمت خودرو، کالاهای بادوام، ارتباطات، حمل‌ونقل، درمان و سایر خدمات نشان می‌دهد دامنه فشار هزینه‌ای خانوار گسترده‌تر شده است. در چنین شرایطی، حتی اگر سرعت رشد ماهانه قیمت خوراکی‌ها کاهش پیدا کند، تا زمانی که سطح قیمت‌ها در این گروه‌ها بالا باقی مانده و همزمان هزینه سایر نیازهای خانوار با سرعت بیشتری افزایش پیدا کند، فشار تورمی از بودجه خانوار خارج نخواهد شد. تصویر شهریور ۱۴۰۵ در مجموع نشان می‌دهد گرانی از سفره خانوار عبور کرده و به بخش‌های مختلف هزینه‌های روزمره و خریدهای بزرگ‌تر خانوار رسیده است؛ تغییری که اهمیت تورم غیرخوراکی و خدمات را در ماه‌های آینده پررنگ‌تر می‌کند.