نخبه های آزمون

   کریم عیوضی- دیروز نفرات برتر کنکور معرفی شدند. حالا همه منتظرند ببینند که آیا این برگزیدگان هم در آینده پیش رویشان در صف مهاجران قرار می گیرند یا خیر؟
مهاجرت نخبگان یکی از چالش هایی است که همه جوامع به نوعی با آن دست به گریبانند و از دست دادن حتی یک نخبه به معنای از دست دادن بخش قابل توجهی از منابع و سرمایه‌های یک کشور یا یک ملت محسوب می‌شود؛ با این حال برخی کارشناسان اعتقاد دارند که مهاجرت نخبگان تا یک حد و اندازه اش طبیعی محسوب می شود و نمی توان از رخ دادن آن جلوگیری کرد،
 به اعتقاد همین افراد زنگ خطر مهاجرت نخبگان وقتی به صدا در می آید که تعداد و سرعت مهاجرت نخبگان از حد معمول آن فراتر برود و بیم آن باشد که یک جامعه آینده روشن خود را قربانی کوچ نخبگانش ببیند. 
زنگ خطری که البته مدت‌‎هاست در کشور ما هم به صدا درآمده و تلاش‌هایی برای حفظ نخبگان به عنوان موتورهای محرک برای دستیابی به آینده روشن در جریان است. 
این تلاش ها به تفسیر برخی متولیان امر به نمک گیر کردن نخبگان هم تاویل و تفسیر می‌شود تا حدودی هم کارگر افتاده و زمینه حفظ و حتا بازگشت برخی نخبگان مهاجرت کرده را هم فراهم کرده است. بسیاری از کارشناسان و صاحب‌نظران حوزه‌های مختلف راهکارهای عملی و مهمی را برای این امر پیشنهاد کردند که تغییر ساختار نظام آموزشی، تغییر نظام حاکم بر مؤسسات آموزش عالی، گماردن افرادی شایسته و فارغ از گرایش‌‌های سیاسی، حزبی و جناحی بر صدارت آن‌ها، از جمله عوامل موثر در جلوگیری از پدیده فرار مغزهاست و سرانجام آنچه از همه مهمتر است، اصلاح مفاسد اداری و حاکمیت روابط شخصی و جناحی بر آنهاست.
گفته می‌شود بیش از پنج هزار پژوهشگر از کشور مهاجرت کرده‌اند. داده‌های سال ۲۰۲۴ هم نشان داده‌ تعداد دانشجویان ایرانی در ۱۰ مقصد اصلی دانشجویی به  ۱۱۰ هزار نفر رسیده است؛ عددی که اگر چهار سال عقب‌تر برویم، نزدیک به ۸۰ درصد کمتر بود. این جمعیت قابل توجه، عملا مسیر مهاجرت را مستقیم میان دانشگاه و فرودگاه طی می‌کند. به همین دلیل وزارت علوم معمولا شناخت دقیق‌تری نسبت به انگیزه‌ها و دلایل این خروج دارد و ایستگاه توقف مهمی برای نگهداشتن آنها در کشور است. چندی پیش وزیر علوم و فناوری یکی از دلایل مهاجرت را تبعیض عنوان کرد.  او گفته بود در کنار مسائل اقتصادی و معیشتی، تبعیض هم عامل مهاجرت افراد بوده است؛ تبعیض‌هایی که به گفته او گاهی نژادی، گاهی جنسیتی و گاهی مذهبی هستند. مرور اخبار رسمی نشان می‌دهد وزارت علوم در دو سال اخیر مجموعه‌ای از سیاست‌ها و برنامه‌هایی را با هدف حفظ سرمایه انسانی، نگهداشت دانشجویان تحصیلات تکمیلی، نخبگان و اعضای هیئت‌علمی دنبال کرده است؛ سیاست‌هایی که بعضی جنبه رفاهی دارند و بعضی به ساختار دانشگاه بازمی‌گردند.
راهکارهای پیشنهادشده جهت جلوگیری از خروج نخبگان از کشور به شرح ذیل است:
1. درگیرکردن نخبگان در مقوله توسعه، به طوری که آنان توسعه نیافتگی را مشکل خـود دانسته و در شرایط حاد و سخت بمانند و حاضر به همکاری باشند.
٢. شرایط مادی به گونه‌ای فراهم آید تا افرادی که رفته‌اند برگردند؛ این راه‌حل در کره جنوبی موفق بوده است.
٣. محل زندگی نخبگان از نظر مکانی مهم نیست بلکه باید از تخصص، مهارت و سرمایه آنها استفاده کرد که می‌تواند در ایران به کار گرفته شود.
4. توسعه ارتباط بین دانشگاه و صنعت.
5. رعایت نظام شایسته‌سالاری و استفاده بیشتر از نخبگان در مشاغل مدیریتی و نهادهای علمی در کشور.
6. فراهم کردن زمینه ارتباط آموزشی و پژوهشی نخبگان و متخصصین با دانشگاه‌های برتر جهان.
٧. حمایت دولت از کارآفرینی و اشتغال نخبگان.