توقف عدالت آموزشی پشت دیوارهای پایتخت!

 ندا ایوبی-  نظام کنکور در ایران به عنوان یکی از اصلی ترین سازوکارهای ورود به آموزش عالی، همواره محل بحث درباره میزان عدالت و برابری در دسترسی به فرصت های آموزشی بوده است. در دهه های اخیر، نگرانی ها در مورد تشدید نابرابری های اجتماعی ناشی از عملکرد این نظام افزایش یافته اند. بررسی فهرست رتبه‌های برتر آزمون سراسری سال ۱۴۰۵ در پنج گروه آزمایشی نشان می‌دهد از مجموع ۴۰ رتبه درج‌شده در فهرست برگزیدگان، ۲۱ رتبه به داوطلبان شهر تهران اختصاص دارد و پس از تهران، مازندران با چهار رتبه در جایگاه بعدی قرار دارد.
همچنین استان‌های قم، همدان، آذربایجان شرقی و یزد هر کدام با دو رتبه در رده‌های بعدی قرار دارند و در مجموع، رتبه‌های برتر این پنج گروه از ۱۳ استان کشور به دست آمده است. استان‌های کرمان، قزوین، البرز، کرمانشاه، فارس، خراسان شمالی و اصفهان نیز هر کدام یک رتبه از ۴۰ رتبه برتر را به خود اختصاص داده‌اند.
در مجموع، رتبه‌های برتر پنج گروه آزمایشی از شهرهایی همچون تهران، آمل، بابل، قم، کرمان، یزد، قزوین، همدان، کرج، تبریز، کرمانشاه، شیراز، بجنورد، میبد، قائم‌شهر و لنجان به دست آمده است. مطالعات نشان می دهند که نظام کنکور نه تنها موجب تقویت نابرابری آموزشی شده، بلکه به طور غیرمستقیم نابرابری های اجتماعی را نیز تشدید کرده است. دسترسی نامتوازن به منابع آموزشی، کلاس های کنکور، مشاوران حرفه ای و مدارس خاص، منجر به برتری یافتن اقشار برخوردار جامعه در این رقابت شده است. همچنین، تاکید بر آزمون های استاندارد و عدم توجه به زمینه های فرهنگی، منطقه ای و فردی، خود موجب طرد گروه های کم برخوردارتر از فرآیند رقابت شده است.
نظام آموزش عالی کشور برای آنکه بتواند همچنان به عنوان موتور توسعه علمی و اجتماعی ایفای نقش کند باید در مسیر بازنگری صادقانه، کارشناسانه و مبتنی بر اصول سیاستگذاری عمومی گام بردارد. آینده عدالت آموزشی در گرو تصمیم امروز ماست؛ تصمیمی که اگر با شجاعت، واقع‌گرایی و صداقت همراه شود، می‌تواند نظام پذیرش دانشجو را از تبعیض ساختاری به سوی شایسته‌گزینی و عدالت واقعی هدایت کند و بار دیگر امید به برابری فرصت‌ها را در دل نسل جوان زنده سازد.
سهم استان‌ها از ۴۰ رتبه برتر
بررسی مجموع پنج گروه آزمایشی نشان می‌دهد که تهران با ۲۱ رتبه بیشترین حضور را در فهرست ۴۰ رتبه برتر دارد. این تعداد شامل دو رتبه در علوم ریاضی و فنی، چهار رتبه در علوم تجربی، شش رتبه در علوم انسانی، پنج رتبه در هنر و چهار رتبه در زبان‌های خارجی است.
مازندران با چهار رتبه در جایگاه بعدی قرار دارد که هر چهار رتبه آن در گروه علوم ریاضی و فنی به دست آمده است؛ سه رتبه مربوط به آمل و یک رتبه مربوط به بابل است. قم با دو رتبه در علوم ریاضی و فنی، همدان با دو رتبه در علوم تجربی، آذربایجان شرقی با دو رتبه در علوم تجربی و علوم انسانی و یزد نیز با دو رتبه در علوم ریاضی و فنی و علوم انسانی در این فهرست حضور دارند.
همچنین استان‌های کرمان، قزوین، البرز، کرمانشاه، فارس، خراسان شمالی و اصفهان هر کدام یک رتبه برتر را به خود اختصاص داده‌اند.
فهرست ۴۰ رتبه برتر پنج گروه آزمایشی آزمون سراسری سال ۱۴۰۵، از حضور داوطلبانی از ۱۳ استان کشور حکایت دارد. تهران با ۲۱ رتبه، بیش از نیمی از مجموع ۴۰ رتبه را در اختیار دارد. در گروه هنر، هر پنج رتبه نخست به داوطلبان تهرانی رسیده و در گروه‌های علوم انسانی و زبان‌های خارجی نیز سهم تهران قابل توجه است. در گروه علوم ریاضی و فنی، پراکندگی جغرافیایی رتبه‌های برتر بیشتر است و داوطلبانی از ۵ استان در میان ۱۰ رتبه نخست دیده می‌شوند. در علوم تجربی نیز چهار رتبه از ۱۰ رتبه نخست به تهران اختصاص دارد و در کنار آن شهرهای همدان، کرج، تبریز، کرمانشاه و شیراز در فهرست برگزیدگان حضور دارند.
در مجموع، این فهرست نشان می‌دهد رتبه‌های برتر پنج گروه آزمایشی از مجموعه‌ای متنوع از شهرهای کشور انتخاب شده‌اند و در کنار سهم بالای تهران، شهرهایی مانند آمل، قم، همدان، تبریز، میبد، بجنورد، قائم‌شهر، کرمان، شیراز و لنجان نیز در میان رتبه‌های برتر آزمون سراسری سال ۱۴۰۵ حضور دارند.