سیاست
با پایان جنگ، تقویت سرمایه اجتماعی به یکی از مهمترین اولویتهای دوره پساجنگ تبدیل شده است؛ در همین راستا، نمایندگان مجلس و فعالان سیاسی در گفتوگو با ایسنا، مهمترین اقداماتی را که دولت باید در این زمینه در دستور کار قرار دهد، تشریح کردند. جنگ که تمام میشود، بازسازی تازه آغاز میشود؛ بازسازی فقط به معنای ترمیم ساختمانهای آسیبدیده، راهها، کارخانهها و زیرساختهایی نیست که در جریان جنگ آسیب دیدهاند. آنچه شاید دشوارتر از بازسازی آجر و سیمان باشد، بازسازی اعتماد، امید و سرمایه اجتماعی است؛ همان سرمایهای که در روزهای سخت میتواند جامعه را کنار یکدیگر نگه دارد. در ایران نیز همزمان با بحث درباره چگونگی بازسازی کشور در دوره پساجنگ، یک پرسش مهم مطرح است: جامعهای که قرار است هزینههای بازسازی را تحمل کند و بار دشواریهای اقتصادی آن را به دوش بکشد، چگونه باید دوباره به آینده امیدوار شود و به تصمیمهای مسئولان اعتماد کند؟ بررسی دیدگاههای نمایندگان مجلس و فعالان سیاسی نشان میدهد پاسخ این پرسش را نمیتوان صرفاً در اقتصاد جستوجو کرد. از نگاه آنان، بازسازی کشور به همان اندازه که به منابع مالی، برنامهریزی و سرمایهگذاری نیاز دارد، به اعتماد عمومی، وحدت، مشارکت مردم، عدالت و احساس همبستگی ملی نیز وابسته است. در همین چارچوب، حجتالاسلام والمسلمین سیدرضا اکرمی که عضو جامعه روحانیت مبارز و یکی از چهره های روحانی باسابقه در دنیای سیاست در ایران است، بر یکی از مهمترین الزامات عبور از این دوره دست گذاشته است؛ پرهیز از اختلافاتی که در شرایط عادی شاید چندان مهم به نظر نرسند، اما در دوره پساجنگ میتوانند شکافهای اجتماعی را عمیقتر کنند. اکرمی تأکید می کند که باید وحدت و انسجام مردم حفظ و تقویت شود، از اختلافات بیجا و نابهنگام پرهیز شود و همه دستگاهها و مردم با همکاری و همراهی برای عبور از مشکلات تلاش کنند. این نگاه البته تنها به مسئله وحدت سیاسی محدود نمیشود. محمد عطریانفر، از روزنامه نگاران با سابقه و از اعضای حقیقی شورای اطلاعرسانی دولت است، او سرمایه اجتماعی را به مجموعهای از عوامل پیوند میدهد که مستقیماً با رابطه میان مردم و ساختار حکمرانی در ارتباط است. به گفته چهره سیاسی اصلاح طلب، اعتماد مردم به نهادهای حکومتی، احساس همبستگی ملی، مشارکت اجتماعی و امید به آینده از عوامل مؤثر در بازسازی هستند. او در عین حال بر پاسخگویی مسئولان، گفتوگو با جامعه، استفاده از ظرفیت نخبگان و سازمانهای مردمنهاد و جلب مشارکت شهروندان در تصمیمسازیها تأکید دارد؛ مؤلفههایی که میتوانند سرمایه اجتماعی را دوباره تقویت کنند. در واقع، در این نگاه مردم صرفاً مخاطب برنامههای بازسازی نیستند؛ بلکه باید خود بخشی از فرآیند تصمیمگیری و بازسازی باشند. فاصله گرفتن مردم از تصمیمسازی و محدود شدن نقش آنان به تحمل پیامدهای تصمیمها، میتواند دقیقاً در نقطه مقابل چیزی قرار گیرد که برای بازسازی کشور مورد نیاز است. از سوی دیگر، بخشی از این اعتماد به نحوه توزیع فرصتها و برخورداری مردم از عدالت بازمیگردد. فاطمه آلیا، از نمایندگان اصولگرای ادوار مجلس است او در مجلس هفتم یکی از اعضای کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس بود که مهمترین کمیسیون سیاسی مجلس به شمار می رود، او اجرای عدالت، رفع تبعیض، خدمت صادقانه به مردم و بهبود وضعیت معیشتی خانوارها را از عوامل مؤثر بر تقویت سرمایه اجتماعی میداند. آلیا همچنین مقابله با گرانی و گرانسازی را عاملی برای افزایش آرامش مردم، جلب اعتماد عمومی و استحکام پیوندهای اجتماعی دانست. این بخش از اظهارات او یک واقعیت ساده اما تعیینکننده را یادآوری میکند: نمیتوان از مردم انتظار داشت در شرایط دشوار اقتصادی صرفاً با توصیههای اخلاقی و سیاسی امیدوار بمانند. وضعیت سفره مردم، قدرت خرید خانوارها و احساس آنان نسبت به آینده اقتصادی، بخشی از همان سرمایه اجتماعی است که در روزهای پساجنگ بیش از همیشه به آن نیاز خواهد بود. حجتالاسلام سید جواد حسینیکیا، نماینده مردم سنقر و کلیایی در مجلس شورای اسلامی و عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس است. وی بر ضرورت حفظ وحدت و سرمایه اجتماعی برای بازسازی ایران و مقابله با دشمن تأکید کرده و گفته است «وحدت و همدلی» باید اولویت نخست کشور باشد و همه مسئولان و صاحبان تریبون به آن پایبند باشند. اما سرمایه اجتماعی فقط در داخل مرزها ساخته و تقویت نمیشود. محمدرضا بادامچی، عضو شورای مرکزی حزب اسلامی کار است و حزب او بیشتر با اقشار طبقات پایین و کارگر در ارتباط است، در نگاه او بخشی از این مسئله به کاهش تخاصم و بهبود روابط خارجی مرتبط است. از نگاه بادامچی، کاهش تخاصم و بهبود روابط خارجی میتواند زمینه توسعه تولید، افزایش سرمایهگذاری، بازگشت ایرانیان خارج از کشور، تقویت سرمایه اجتماعی و رونق اقتصادی را فراهم کند. در این میان، مسئله اقتصاد بار دیگر به نقطه اتصال سیاست و جامعه تبدیل میشود. حمیدرضا ترقی از اعضای حزب موتلفه اسلامی است موتلفه یکی از احزاب با سابقه ایران است و اعضای آن از مبارزان دوران شاهنشاهی بوده و ارتباط وثیقی با بازرگانان و بازاریان دارند، ترقی در حال حاضر معاون بینالملل حزب مؤتلفه اسلامی، او با تأکید بر ضرورت حفظ سرمایه اجتماعی معتقد است دولت باید برای حل مشکلات اقتصادی، کنترل افزایش قیمتها و حفظ رضایتمندی مردم برنامه جدی داشته باشد، چراکه حفظ رضایت مردم به حفظ سرمایه اجتماعی کمک میکند. اگر اظهارات این چهرههای سیاسی را کنار یکدیگر بگذاریم، تصویر نسبتاً روشنی از انتظارات مطرحشده برای دوره پساجنگ به دست میآید؛ تصویری که در آن بازسازی ایران صرفاً یک پروژه عمرانی یا اقتصادی نیست، بلکه یک پروژه اجتماعی و سیاسی نیز محسوب میشود.