تغییر دکترین هسته ای ایران!

   شریف صدرایی- طرح سه‌فوریتی خروج ایران از معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) به هیئت‌رئیسه مجلس ارائه شد. حسینعلی حاجی‌دلیگانی، نایب‌رئیس کمیسیون اصل ۹۰ مجلس، دیروز در جلسه وبیناری پارلمان ضمن طرح این موضوع، تأکید کرد که «چراکه با توجه به شرایط خاص کشور، ماندن در NPT چیزی جز ضرر برای کشور ندارد. شورای حکام پرونده ایران را به شورای امنیت برده است؛ با توجه به این شرایط نباید بیش از این متضرر شویم و مصلحت کشور این است که از NPT خارج شویم.»
روز قبل تر نیز دبیر شورای‌عالی امنیت ملی در گفت‌وگویی با الجزیره بر این موضوع تأکید کرده بود که با توجه به دو جنگ اخیر و شرایط موجود، موضوع خروج ایران از معاهده NPT در داخل کشور مورد بررسی قرار می‌گیرد.
خروج از NPT یعنی برداشته شدن ممنوعیت حقوقی ایران برای دستیابی به سلاح هسته‌ای و همچنین از بین رفتن الزام ایران به پذیرش نظارت‌های پادمانی بین‌المللی. 
برخی تحلیل گران بر این باورند که خروج از NPT یکی از معدود اقداماتی است که ایران در اختیار دارد و می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر شرایط داشته باشد. چنین اقدامی بازسازی توانمندی‌های هسته‌ای بمباران‌شده ایران را تسهیل خواهد کرد و به تهران امکان خواهد داد بدون نظارت بین‌المللی از این ظرفیت‌ها برای توسعه سلاح هسته‌ای استفاده کند. ایران بدون تردید همچنان دانش لازم برای ساخت سانتریفیوژها و آرایش آنها در قالب آبشارهای غنی‌سازی را در اختیار دارد. 
اگر ایران توانسته باشد بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده تا سطح ۶۰ درصد را از حملات اسرائیل حفظ کند_همان ذخایری که از ابتدای جنگ تا امروز بر سر آن مناقشه های بسیاری وجود داشته_ روند دستیابی به بمب اتم زمان بر نیست. براساس اعلام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، ایران تا ماه مه چنین ذخیره‌ای در اختیار داشت که دست‌کم تا همین اواخر در سیلندرهایی با قابلیت جابه‌جایی نسبتاً آسان نگهداری می‌شد.
از سوی دیگر در شرایطی که بخش بزرگی از جهان ایران را قربانی حملات اسرائیل می‌داند، خروج تهران از NPT ممکن است واکنش سیاسی کمتری نسبت به حالتی ایجاد کند که ایران صرفاً در واکنش به تحریم‌های اقتصادی از این پیمان خارج شود.
با این حال، دشمنان ایران خروج از NPT را تقریباً معادل اعلام قصد تهران برای دستیابی به سلاح هسته‌ای تلقی خواهند کرد.
البته از نظر حقوقی چنین ارتباط مستقیمی وجود ندارد و استدلال سیاسی نیز کاملاً قطعی نیست. این احتمال وجود دارد که ایران از پیمان خارج شود، اما همچنان سیاست «ابهام یا آستانه هسته‌ای» را ادامه دهد؛ حتی اگر برنامه غنی‌سازی خود را به شکل مخفیانه بازسازی کند.
اما در واقع، استفاده از بند خروج NPT در کوتاه‌مدت خطر تشدید نظامی را به همراه خواهد داشت و در مقابل، مزایای فوری چندانی ندارد.
آیا خروج ایران باعث مسابقه هسته‌ای می‌شود؟
NPT فراگیرترین توافق کنترل تسلیحات هسته‌ای جهان است. تنها هند، اسرائیل، پاکستان، سودان جنوبی و ــ بسته به تفسیر حقوقی ــ کره شمالی خارج از آن قرار دارند.
این پیمان را می‌توان یکی از موفق‌ترین توافق‌های کنترل تسلیحاتی نیز دانست، زیرا به محدود ماندن تعداد کشورهای دارای سلاح هسته‌ای به کمتر از ۱۰ کشور کمک کرده است.
خروج کره شمالی در سال ۲۰۰۳ باعث فروپاشی NPT نشد، هرچند برنامه هسته‌ای پیونگ‌یانگ کره جنوبی و تا حد کمتری ژاپن را به بررسی گزینه‌های خود واداشته است.
اما خروج دومین کشور می‌تواند پیامدهای جدی‌تری داشته باشد؛ به‌خصوص اگر ایران راه کره شمالی را دنبال و تولید سلاح هسته‌ای را آغاز کند.
عربستان سعودی اعلام کرده اگر ایران به بمب هسته‌ای دست پیدا کند، این کشور نیز همین مسیر را دنبال خواهد کرد. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، نیز پیش‌تر از ناعادلانه بودن شرایطی سخن گفته که کشورهای دارای سلاح هسته‌ای مانع دستیابی ترکیه به چنین تسلیحاتی می‌شوند.
پیامدها ممکن است حتی از خاورمیانه فراتر برود. در کره جنوبی بحث فعالی درباره دستیابی به سلاح هسته‌ای برای بازدارندگی در برابر کره شمالی وجود دارد و خروج ایران می‌تواند این تصور را ایجاد کند که موانع چنین اقدامی کاهش یافته‌اند.
با این حال پیش‌بینی‌های گذشته درباره وقوع «دومینوی اشاعه هسته‌ای» عموماً محقق نشده‌اند. نه اسرائیل و نه کره شمالی باعث نشدند کشور دیگری مستقیماً از آستانه هسته‌ای عبور کند؛ هرچند ایران اکنون در آستانه قرار دارد.
عربستان سعودی و ترکیه نیز در موقعیتی نیستند که بتوانند به‌سرعت به ظرفیت ساخت سلاح هسته‌ای برسند. محتمل‌تر این است که آنها به سمت یک راهبرد هسته‌ای آستانه‌ای حرکت کنند؛ یعنی توسعه فناوری‌های حساس چرخه سوخت هسته‌ای که در طول زمان امکان بالقوه ساخت سلاح را فراهم می‌کند.
ایران از نظر حقوقی چگونه می‌تواند از NPT خارج شود؟
ماده ۱۰ پیمان NPT به هر عضو اجازه می‌دهد در صورتی از پیمان خارج شود که تشخیص دهد «رویدادهای فوق‌العاده مرتبط با موضوع این پیمان، منافع عالی کشورش را به خطر انداخته است.»
برای خروج، کشور موردنظر باید سه ماه زودتر به تمام اعضای NPT و شورای امنیت سازمان ملل اطلاع دهد و توضیح دهد که منظور از این «رویدادهای فوق‌العاده» چیست.
پس از پایان این سه ماه، تعهد کشور به عدم دستیابی به سلاح هسته‌ای و پذیرش پادمان‌ها پایان خواهد یافت.