پاییز ویروسی

    امیر هاتف - کرونا از مرز هشدار پایین عبور کرده و آنفلوآنزا نیز همزمان نشانه‌های افزایش فعالیت را نشان می‌دهد؛ دو ویروس تنفسی در آستانه پاییز بار دیگر به صدر نگرانی‌های نظام سلامت برگشته‌اند. بررسی گزارش‌های منتشرشده درباره وضعیت کووید-۱۹ در ایران از ابتدای سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد کرونا اگرچه دیگر شرایط دوران همه‌گیری را ندارد، اما همچنان در چرخه بیماری‌های تنفسی کشور حضور دارد و در هفته‌های اخیر بار دیگر روند افزایشی پیدا کرده است.
در نخستین ماه‌های سال، مقام‌های وزارت بهداشت افزایش غیرعادی ویروس‌های تنفسی را گزارش نکردند. قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، در فروردین‌ماه با اشاره به افزایش رفت‌وآمدها در اسفند و فروردین، تأکید کرده بود که افزایش برخی عفونت‌های تنفسی در این مقطع، غیرطبیعی نیست.
با ورود به اردیبهشت، اما گزارش‌هایی از افزایش موارد کرونا در برخی مناطق کشور منتشر شد. وزارت بهداشت در همین مقطع از دانشگاه‌های علوم پزشکی خواست مراقبت از بیماری‌های حاد تنفسی، به‌ویژه کووید-۱۹ و آنفلوانزا، را تشدید کنند و بر استفاده از ماسک در فضاهای بسته و پرتجمع تأکید شد. گزارش‌های رسانه‌ای همچنین از افزایش مراجعه و بستری مرتبط با کرونا در برخی مراکز درمانی حکایت داشت.
در خردادماه، روند افزایش کرونا به شکل پررنگ‌تری در داده‌های نظام مراقبت بیماری‌های تنفسی دیده شد. بر اساس گزارشی که از سوی مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت منتشر شد، کووید-۱۹ در این ماه با مثبت شدن ۱۱.۷ درصد نمونه‌های بررسی‌شده، از آستانه هشدار بالا عبور کرد و به شایع‌ترین عامل ویروسی بیماری‌های تنفسی تبدیل شد.
با این حال، افزایش موارد ابتلا الزاماً به معنای بازگشت شرایط بحرانی سال‌های نخست همه‌گیری نبود. در مردادماه، مینو محرز نیز با اشاره به افزایش بیماری‌های تنفسی، شدت موارد کرونا را پایین‌تر از گذشته توصیف کرد و گفت موارد مشاهده‌شده عموماً خفیف هستند.
در شهریور اما بار دیگر نشانه‌های افزایش فعالیت ویروس ظاهر شد. قباد مرادی در تازه‌ترین اظهارات خود اعلام کرد که در هفته منتهی به ۸ شهریور، حدود ۸.۳ درصد افرادی که با علائم عفونت‌های تنفسی به مراکز درمانی مراجعه کرده یا بستری شده بودند، از نظر کووید-۱۹ مثبت بوده‌اند؛ رقمی که بالاتر از آستانه هشدار پایین پنج‌درصدی نظام مراقبت است.
در مجموع، تصویر کرونا در ایران طی سال ۱۴۰۵ بیشتر از آنکه نشانه بازگشت یک همه‌گیری گسترده باشد، بیانگر ادامه گردش ویروس و شکل‌گیری موج‌های دوره‌ای با شدت متفاوت است. توصیه وزارت بهداشت نیز همچنان بر رعایت بهداشت دست، تهویه فضاهای بسته، استفاده از ماسک در اماکن پرتراکم و ماندن در خانه هنگام ابتلا به عفونت تنفسی متمرکز است.
با آغاز فصل سرد، حضور بیشتر مردم در فضاهای بسته، مدارس، دانشگاه‌ها، وسایل حمل‌ونقل عمومی و محیط‌های کاری می‌تواند زمینه انتقال ویروس‌های تنفسی را بیشتر کند. توصیه متخصصان نیز بر همین اساس ساده اما جدی است: تهویه مناسب، شست‌وشوی دست‌ها، استفاده از ماسک در محیط‌های شلوغ و به‌ویژه برای افراد پرخطر و ماندن در خانه هنگام ابتلا. متخصصان درباره محیط‌های پرتراکم هشدار داده و گفته‌اند در مترو، اتوبوس، محیط‌های کاری، مدارس و کلاس‌های شلوغ باید مراقبت بیشتری انجام شود. از سوی دیگر، بر استفاده از ماسک در اماکن پرتراکم، تهویه محیط‌های بسته و رعایت آداب بهداشت تنفسی تاکید شده است.
آنچه امروز در حال رخ دادن است، تکرار روزهای بحرانی کرونا نیست؛ اما نمی‌توان افزایش همزمان کووید-۱۹ و آنفلوآنزا را نیز نادیده گرفت. کرونا از مرز هشدار پایین عبور کرده، آنفلوآنزا در حال افزایش است و در کنار همه اینها، محدودیت واکسن آنفلوآنزا نگرانی تازه‌ای ایجاد کرده است. پاییز امسال بیش از آنکه فصل بازگشت یک بیماری باشد، فصل آزمون آمادگی نظام سلامت و مسئولیت اجتماعی مردم است؛ آزمونی که نتیجه آن تا حد زیادی به میزان پایش بیماری، دسترسی گروه‌های پرخطر به واکسن و جدی گرفتن همان توصیه‌های ساده‌ای بستگی دارد که پس از سال‌ها همه‌گیری، هنوز معتبرند.