رقابت قدرت‌ها بر سر گنجینه آسیای مرکزی

   ذخایر گسترده تنگستن، لیتیوم، آنتیموان، اورانیوم و عناصر نادر خاکی، آسیای مرکزی را به کانون رقابت فزاینده آمریکا و چین برای دسترسی به مواد معدنی حیاتی و کنترل زنجیره تأمین و فرآوری آنها تبدیل کرده است؛ رقابتی که در آن، علاوه بر دسترسی به معادن، مسیرهای انتقال و توان فرآوری و تولید محصولات با ارزش افزوده نیز اهمیت ویژه‌ای یافته است.
به گزارش پایگاه تحلیلی تایمز آسیای مرکزی ، ایالات متحده تلاش می‌کند گفت‌وگوهای سیاسی خود با کشورهای آسیای مرکزی را به پروژه‌های مشخص در حوزه استخراج و فرآوری مواد معدنی حیاتی تبدیل کند.
این درحالی است که دسترسی به ذخایر معدنی تنها بخشی از این چالش است، چراکه چین از هم‌اکنون حضور عمیقی در بخش‌های استخراج، فرآوری و مسیرهای انتقال مواد معدنی در منطقه دارد.
درهمین حال، گزارش ها حاکی از آنست که سرجیو گور نماینده ویژه آمریکا در امور جنوب و آسیای مرکزی و سناتور استیو دینز نماینده مجلس ایالت متحده به بیشکک سفر کرده و با سران آسیای مرکزی دیدار کرده است .
دینز که نماینده ایالت مونتانا-یکی از ایالت‌های مهم معدنی آمریکا است، از لغو اصلاحیه «جکسون-ونیک» حمایت کرده است؛ مقرراتی مربوط به دوران جنگ سرد که همچنان درباره قزاقستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان اعمال می‌شود.
این قانون که در سال ۱۹۷۴ تصویب شد، با هدف اعمال فشار بر دولت‌های بلوک شوروی که محدودیت‌هایی برای مهاجرت اعمال می‌کردند وضع شد و همچنان مانع از اعطای روابط تجاری عادی و دائمی آمریکا به این چهار کشور است.
سرمایه‌گذاری آمریکا روی تنگستن قزاقستان
گروه «کوو کپیتال» (Cove Capital) از طریق «گروه سرمایه‌گذاری کوو کز»(Cove Kaz Capital Group) با شرکت دولتی «تائو-کن سامروک»(Tau-Ken Samruk) قزاقستان برای توسعه ذخایر معادن «سورنی کاتپار» (Severny Katpar) و «ورخنیه کایراکتی» (Verkhneye Kairakty) در منطقه «قراغندی» (Karaganda) این کشور آسیای مرکزی همکاری می‌کند.
تنگستن برای آمریکا از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این ماده در صنایع هوافضا، الکترونیک، ماشین‌آلات و حوزه دفاعی کاربرد دارد و بازار جهانی آن همچنان به‌شدت به چین وابسته است.
حضور آمریکا در تاجیکستان برای بخش استخراج آنتیموان
شرکت «کام‌ساپ کامودیتیز» (Comsup Commodities) از سال ۲۰۰۶ مالکیت کامل شرکت «انزاب»(Anzob) را در اختیار دارد؛ شرکتی که معدن آنتیموان-جیوه «Dzhizhikrut» را توسعه می‌دهد.
آنتیموان، فلزی است که در باتری‌ها، تجهیزات الکترونیکی، مواد ضدحریق و کاربردهای دفاعی مورد استفاده قرار می‌گیرد و تاجیکستان هم در سال گذشته میلادی حدود ۲۲ هزار تن آنتیموان تولید کرد که تقریباً یک‌پنجم تولید جهانی را تشکیل می‌دهد.
آمریکا که درحالی که جایگاه خود را در تاجیکستان تثبیت کرده، در بخش فرآوری زنجیره تامین دچار ضعف است.
ازبکستان؛ حرکت به سوی تولید محصولات با ارزش افزوده
شوکت میرضیایف رئیس‌جمهوری ازبکستان پنجشنبه گذشته با دینز در تاشکند دیدار درباره گسترش همکاری‌های منطقه‌ای در چارچوب «سی ۵+۱» (C۵+۱)، انرژی، مواد معدنی حیاتی، حمل‌ونقل، فناوری‌های دیجیتال و صنعت را از جمله زمینه‌های همکاری اقتصادی دوجانبه گفت‌وگو کرده است.
درهمین راستا، «مجتمع فلزات فناوری ازبکستان» قصد دارد طی سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰، ۱۲۰ پروژه از جمله استخراج منابع تنگستن، مولیبدن، لیتیوم، گرافیت، نیکل، کبالت و دیگر فلزات با سرمایه‌گذاری چهار میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار اجرا کند.
همانند قزاقستان و تاجیکستان، رقابت اصلی در اینجا نیز بیش از پیش بر سر محل انجام فرآوری است.
ازبکستان به سرمایه‌گذاران امکان دسترسی به منابع معدنی خود را ارائه می‌دهد و در عین حال به دنبال تولید داخلی پودرهای فلزی، آلیاژها، سیم‌های فلزی، قطعات صنعتی و دیگر محصولات با ارزش افزوده بالاتر است.
قرقیزستان؛ گام‌های نخست برای توسعه مواد معدنی حیاتی
 جای پای آمریکا در قرقیزستان هنوز تازه است و در مراحل اولیه بسر می‌برد.
در جریان دیدار هیات آمریکایی با رئیس‌جمهوری قرقیزستان در بیشکک، طرفین درباره سرمایه‌گذاری، تجارت، زیرساخت‌ها و فرصت‌های پیش روی شرکت‌های آمریکایی گفت‌وگو کردند.
براساس گزارش‌ها، قرقیزستان ۲۲ نوع ماده خام دارد که از جمله منابعی که می‌توانند برای سرمایه‌گذاران خارجی جذاب باشند، می‌توان به آنتیموان، بریلیم، عناصر نادر خاکی، مولیبدن و بیسموت اشاره کرد.
حضور دیرینه چین در آسیای مرکزی
آمریکا زمانی وارد بازار آسیای مرکزی شد که چین سال‌هاست، در آنجا فعالیت می‌کند.
درواقع، شرکت‌های چینی در استخراج و فرآوری فلزات در سراسر آسیای مرکزی حضور دارند. این کشور با قزاقستان، قرقیزستان و تاجیکستان مرز مشترک دارد و همین امر امکان انتقال مستقیم سنگ معدن و کنسانتره‌ها به مراکز فرآوری چین را بدون عبور طولانی از چندین کشور فراهم می‌کند.
به همین دلیل، راهبرد آمریکا به‌طور فزاینده‌ای مواد معدنی را با حمل‌ونقل پیوند می‌دهد.
بیانیه مشترک آمریکا و پنج کشور آسیای مرکزی به‌طور مشخص بر سرمایه‌گذاری در اکتشافات زمین‌شناسی، استخراج و فرآوری مواد معدنی حیاتی، توسعه تولید محصولات با ارزش افزوده و گسترش «مسیر تجاری ترانس‌خزر» تأکید دارد.