اخبار

و اما بنزین....
  بهروز فتحی زاده - ناترازی سوخت در ایران بویژه بنزین محصول یک معادله‌ حل‌نشده طی بیش از سه دهه اخیر است؛ افزایش ورود خودروهای جدید، غفلت از اسقاط به موقع ناوگان فرسوده، تاخیر در ورود به دنیای خودروهای برقی و هیبریدی، کاهش کیفیت خودروهای داخلی و عقب ماندگی آنها از فناوری های روز که مصرف سوخت را به حداق می رساند، از عواملی است که رشد مصرف بنزین را در پی داشته که در کنار رشد نکردن منطقی نرخ سوخت متناسب با نرخ تورم سالانه به این معادله نابرابر دامن زده است. ناترازی بنزین را معمولاً با چند عدد توضیح می‌دهیم، اما اگر مسئله را فقط در همین اعداد خلاصه کنیم، بخش مهمی از واقعیت را نادیده گرفته‌ایم. پیش از آنکه با ناترازی بنزین مواجه شده باشیم، با نوعی ناترازی در تصمیم‌گیری مواجه بوده‌ایم که حاصل انباشت تصمیم‌های ناقص، تأخیر در اصلاحات، ضعف هماهنگی نهادی و فاصله میان تصمیم و ارزیابی نتیجه است.
ناترازی سوخت به زبان ساده یعنی کفگیر تولید بنزین و گازوئیل به ته دیگ خورده و مردم بیشتر از آنچه پالایشگاه‌های داخلی می‌سازند، مصرف می‌کنند. در ایران، به دلیل قیمت بسیار ارزان سوخت نسبت به کشورهای همسایه و وجود خودروهای پرمصرف، تقاضا همیشه صعودی است. وقتی تولید در پالایشگاه‌هایی مثل ستاره خلیج‌فارس ثابت بماند اما مصرف هر سال رشد کند، تراز انرژی به هم می‌خورد و کشور از صادرکننده به واردکننده تبدیل می‌شود. این وضعیت مستقیماً روی جیب و دارایی شما اثر می‌گذارد؛ چون دولت مجبور است میلیاردها دلار ارز را که می‌تواند صرف ثبات بازار یا واردات کالاهای اساسی شود، خرج خرید بنزین از خارج کند. این فشار ارزی باعث کاهش ذخایر دلار و در نتیجه تحریک قیمت ارز و تورم می‌شود. همچنین برای جبران این ناترازی، گاهی دولت ناچار به استفاده از افزودنی‌های غیراستاندارد یا تغییر در سهمیه‌بندی می‌شود که مستقیماً هزینه‌های حمل‌ونقل و سلامت جامعه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
این وضعیت در حوزه سوخت، همچون میراث دولت های گذشته، به دولت چهاردهم نیز به ارث رسیده است آن هم در شرایطی خاص؛ یعنی اگر در گذشته دولت توان و منابع لازم را برای تامین بخشی از کسری بنزین مورد نیاز از طریق واردات داشت، در شرایط کنونی که کشور در جنگ تحمیلی ، محاصره و تحریم قرار دارد، هم تامین منابع واردات بنزین برای دولت دشوار است و هم امکان واردات و ذخیره سازی آن با توجه به شرایط جهانی و جنگ میسر نیست.
به همین دلیل است که دولت چهاردهم برای حل مشکل بنزین بر مدیریت مرحله‌بندی شده سوخت و مصرف بنزین تاکید دارد زیرا داده های آماری نشان می دهد که کشور در چرخه‌ معیوب در حوزه بنزین گرفتار شده به طوری که به هر میزانی که افزایش تولید یا واردات بنزین رقم می خورد، به همان میزان بر میزان مصرف هم افزوده می شود.
بنابراین شدت مصرف بنزین، فرسودگی زیرساخت حمل و نقل شخصی و عمومی و ناکافی بودن تعداد و کیفیت حمل و نقل عمومی از جمله عوامل کلیدی در شکل گیری شرایط موجود هستند که در کنار دیگر عوامل شرایطی را بوجود آورده اند که یک کشور نفت خیز به واردکننده سوخت تبدیل شود. بنابراین مشکل اصلی در اینجا فقط کمبود تولید نیست بلکه داستان از شکاف عمیق میان نرخ رشد مصرف و بهره‌وری ناوگان حکایت دارد
در چنین شرایطی مسعود پزشکیان رئیس جمهوری حفظ ثبات اجتماعی برای اصلاحات اقتصادی را ضروری دانسته است و بر این نکته تاکید دارد که کشور در نقطه‌ای قرار ندارد که بتواند هزینه‌های آزمون و خطای ناشی از تصمیمات ناگهانی را پرداخت کند.
پزشکیان بر لزوم همراهی سران قوا برای عبور از این تنگنا تاکید دارد و اینکه هرگونه اصلاح قیمتی یا ساختاری نباید دهک‌های آسیب‌پذیر را به زیر خط فقر براند.

 عضو کمیسیون انرژی مجلس:
تنوع‌بخشی به سبد سوخت کشور اجتناب‌ناپذیر است
 عضو کمیسیون انرژی مجلس تنوع‌بخشی به سبد سوخت کشور را ضروری دانست و گفت: وابستگی ناوگان حمل‌ونقل به بنزین یکی از ریشه‌های آسیب‌پذیری در برابر ناترازی است.
محمد رشیدی اصلاح رویکرد در مدیریت مصرف سوخت را ضروری دانست و بیان کرد: ناترازی بنزین فقط با نگاه عرضه‌محور برطرف نمی‌شود. در چنین شرایطی، افزایش ظرفیت پالایشگاهی و تأمین پایدار فرآورده ضروری است، اما رشد مداوم تقاضا، فرسودگی ناوگان، مصرف بالای خودروها، استفاده ناکافی از سوخت‌های جایگزین و قاچاق فرآورده ایجاب می‌کند که مدیریت مصرف به محور اصلی سیاست‌گذاری تبدیل شود.
وی افزود: در برنامه هفتم پیشرفت مسیر روشنی برای بهینه‌سازی مصرف انرژی و ایجاد سازوکارهای مالی و اجرایی آن پیش‌بینی شده است. تشکیل سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی از جمله ظرفیت‌هایی است که باید به‌صورت عملیاتی برای تأمین مالی طرح‌های صرفه‌جویی، توسعه بازار گواهی‌های صرفه‌جویی انرژی و مشارکت‌دادن مردم و بخش خصوصی در کاهش مصرف به‌ کار گرفته شود.
عضو کمیسیون انرژی مجلس با اشاره به ضرورت تنوع‌بخشی به سبد سوخت کشور تصریح کرد: وابستگی گسترده ناوگان حمل‌ونقل به بنزین یکی از ریشه‌های اصلی آسیب‌پذیری در برابر ناترازی است. باید سهم سی‌ان‌جی، برق و دیگر سوخت‌های پاک‌ در سبد سوخت حمل‌ونقل افزایش یابد تا فشار بر مصرف بنزین کاهش پیدا کند.
رشیدی گفت: سی‌ان‌جی یک ظرفیت داخلی و در دسترس است و استفاده مؤثر از آن می‌تواند بخش مهمی از مصرف بنزین در ناوگان عمومی و خودروهای پرکارکرد را پوشش دهد.