جنگ بی قانون

   نیما   کاشانی- یکی از مهم‌ترین تحولات روزهای اخیر، حمله به منطقه کوهستک در شهرستان سیریک و اصابت مهمات به محل برگزاری یک مراسم عروسی بوده است؛ حادثه‌ای که به کشته شدن چهار نفر و زخمی شدن ده‌ها نفر منجر شده است. رویداد تلخ سیریک که به شهادت و مجروح شدن ده‌ها غیرنظامی بی‌دفاع انجامید، امتداد همان زنجیره‌ای است که طی سال‌های گذشته در ده بالا، مقر الذئب و رداع رخ داده است. گزارش‌های متعدد سازمان‌های بین‌المللی و گزارشگران ویژه سازمان ملل بار‌ها تاکید کرده‌اند که جلب رضایت قربانیان تنها با پرداخت غرامت ساده میسر نیست، بلکه نیازمند تحقیقات مستقل، شفاف‌سازی فرآیند تصمیم‌گیری نظامی و محاکمه آمران و عاملان این جنایت‌ها در دادگاه‌های صالح بین‌المللی است.
فارغ از هر روایت سیاسی، این تصویر چیزی را در ذهن افکار عمومی ثبت کرد که پاک کردنش آسان نیست: حمله به جایی که صدای موسیقی و شادی شنیده می‌شد، نه صدای سلاح. این حادثه، اگر یک استثنا بود، شاید می‌شد آن را ذیل همان واژه آشنای «خطای اطلاعاتی» قرار داد؛ واژه‌ای که در ادبیات نظامی آمریکا بارها برای توجیه مرگ غیرنظامیان به کار رفته است. اما مشکل دقیقاً همین جاست؛ کوهستک استثنا نیست.
تحقیقات رویترز بر اساس تصاویر، ویدئوها و تحلیل کارشناسان تسلیحاتی، احتمال اصابت مستقیم یک مهمات آمریکایی به ساختمان محل برگزاری مراسم را تقویت کرده است. کارشناسان مورد استناد این گزارش، الگوی تخریب سقف و آثار انفجار را با اصابت مستقیم یک مهمات هدایت‌شونده هوابرد سازگار دانسته‌اند.
بر اساس این تحلیل‌ها، بقایای به‌دست‌آمده در محل حادثه نیز شباهت‌هایی با سلاح هدایت‌شونده JSOW ساخت آمریکا دارد.دو مقام آمریکایی نیز تأیید کرده‌اند که ارتش آمریکا در اول سپتامبر به منطقه کوهستک حمله کرده و هدف اعلام‌شده، یک برج مخابراتی بوده است.با این حال، واشنگتن درباره علت دقیق تلفات مراسم عروسی هنوز موضع نهایی خود را اعلام نکرده است. آکسیوس گزارش داده که فرماندهی مرکزی آمریکا در حال انجام تحقیقات داخلی درباره این حادثه است و تصاویر پهپادی و روند شناسایی هدف را بررسی می‌کند.این موضوع در حالی پیگیری می‌شود که مقام‌های ایرانی آمریکا را مسئول این حمله می‌دانند و آن را نمونه‌ای از حمله به غیرنظامیان توصیف کرده‌اند.
در حقوق جنگ، سه اصل بنیادین وجود دارد: تفکیک، تناسب و احتیاط. اصل تفکیک می‌گوید میان هدف نظامی و غیرنظامی باید مرز روشن وجود داشته باشد. اصل تناسب می‌گوید حتی در صورت وجود هدف نظامی، حمله نباید خسارتی نامتناسب به غیرنظامیان وارد کند. اصل احتیاط نیز دولت مهاجم را موظف می‌کند همه اقدامات ممکن را برای جلوگیری از آسیب به مردم عادی انجام دهد.
اگر محل برگزاری یک مراسم عروسی هدف حمله قرار گرفته و قربانیان آن عمدتاً غیرنظامیان بوده‌اند، پرسش حقوقی روشن است: آیا این سه اصل رعایت شده‌اند؟ پاسخ به این سؤال، صرفاً یک موضع سیاسی نیست؛ موضوعی است که اعتبار نظام حقوق بشردوستانه به آن وابسته است.
کوهستک، بیش از آنکه یک نقطه در جنوب ایران باشد، امروز به یک پرسش جهانی تبدیل شده است. پرسش این نیست که ایران و آمریکا چه روایتی از جنگ ارائه می‌کنند؛ پرسش این است که آیا جامعه بین‌المللی هنوز حاضر است از ابتدایی‌ترین اصل حقوق جنگ، یعنی حفاظت از غیرنظامیان، دفاع کند یا نه. اگر پاسخ این پرسش با سکوت، تأخیر یا استاندارد دوگانه داده شود، طرف لطمه‌دیده فقط ایران نخواهد بود. بازنده، همان نظمی است که پس از جنگ جهانی دوم بر این اصل بنا شد که حتی جنگ هم قانون دارد.