آزمون بزرگ یک قدرت نوظهور

   نسترن رضامنش- حضور ایران در بیست‌وپنجمین سالگرد سازمان همکاری شانگهای، همزمان با تشدید فشارهای آمریکا، فراتر از یک سفر دیپلماتیک است؛ نشانه‌ای از شکست ایده محاصره ایران و آزمونی برای نقش‌آفرینی شانگهای در نظم چندجانبه و اقتصاد نوین جهان به شمار می‌رود.
دکتر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری اسلامی ایران، راهی قرقیزستان شده است؛ سفری که افزون بر گسترش مناسبات دوجانبه و ظرفیت‌سازی‌های منطقه‌ای، از منظری راهبردی نیز اهمیت دارد؛ حضور و سخنرانی در اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای و دیدار با مقامات ارشد کشورهای حاضر در این نشست.
در حال حاضر روسیه، چین، قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ازبکستان، هند، ایران و پاکستان اعضای اصلی سازمان همکاری شانگهای هستند و مغولستان، افغانستان و بلاروس نیز در جایگاه اعضای ناظر قرار دارند. نشست امسال اما در مقطعی متفاوت برگزار می‌شود؛ سازمانی که ۲۵ سال از آغاز فعالیت آن می‌گذرد، اکنون در آستانه ورود به مرحله‌ای تازه از حیات خود قرار گرفته است؛ مرحله‌ای که می‌تواند با ابتکارهای جدید و بازتعریف نقش آن در معادلات جهانی همراه باشد. شعار «۲۵ سال سازمان همکاری شانگهای: با هم برای صلح، توسعه و رفاه پایدار» نیز بازتابی از همین افق جدید است.
محاصره‌ای که پیش از آغاز، شکست خورد
نشست شانگهای از یک منظر دیگر نیز حامل پیامی روشن است: ادعای آمریکا درباره امکان «خرد کردن» ایران، به‌ویژه از مسیر فشار اقتصادی، با واقعیت‌های میدان فاصله‌ای جدی دارد.
در روزهای اخیر، مقام‌های آمریکایی از ترامپ و هگست گرفته تا روبیو و وزیر خزانه‌داری، بر تشدید فشار و محاصره اقتصادی ایران تأکید کرده‌اند؛ محاصره‌ای که هدف آن، به زعم طراحانش، فرسایش اقتصاد ایران، ایجاد بحران داخلی و وادار کردن تهران به پذیرش خواسته‌هایی همچون بازگشایی تنگه هرمز، محدودسازی توان هسته‌ای و دفاعی و عقب‌نشینی از نقش منطقه‌ای عنوان شده است. اما حضور ایران در قلب یکی از مهم‌ترین سازوکارهای چندجانبه غیرغربی، درست در همین مقطع، نشان می‌دهد تهران نه‌تنها منزوی نشده، بلکه دامنه گزینه‌های خود را گسترش داده است. مرزهای گسترده زمینی، عضویت در شانگهای، بریکس و اوراسیا و پیوندهای فزاینده با اقتصادهای بزرگ، ابزارهای متعددی برای مقابله با فشار و محاصره در اختیار ایران قرار می‌دهد؛ در مقابل، آمریکا در بحران انرژی خود با گزینه‌های محدودتری مواجه است و تنگه هرمز همچنان یکی از مهم‌ترین متغیرهای این معادله است.
شانگهای؛ نقشه‌ای تازه برای اقتصاد جهان
ترکیب اعضای شانگهای، صرفاً یک فهرست سیاسی نیست؛ تصویری از بخش بزرگی از جمعیت، سرزمین، منابع، بازارها و ظرفیت‌های اقتصادی جهان است. همپوشانی اعضای این سازمان با بریکس و ساختارهای اقتصادی منطقه‌ای، از شکل‌گیری شبکه‌ای خبر می‌دهد که می‌تواند در معماری آینده اقتصاد بین‌الملل نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کند.
از این منظر، حضور ایران در شانگهای صرفاً مشارکت در یک نشست دیپلماتیک نیست؛ بلکه نشانه‌ای از تغییر زمین بازی است. جهان دیگر الزاماً در چارچوب نظم اقتصادی مبتنی بر دلار و اراده آمریکا تعریف نمی‌شود و گزینه‌های جایگزین، از همکاری‌های منطقه‌ای تا پیمان‌های چندجانبه، در حال گسترش است.
دیپلماسی ایران؛ از پاشنه آمریکا تا مدار منافع ملی
قدرت ایران در مواجهه با فشار خارجی، حاصل هم‌افزایی میدان، خیابان و دیپلماسی بوده است؛ دستاوردهای میدان، پشتوانه دیپلماسی شده و دیپلماسی نیز توانسته واقعیت قدرت و بازدارندگی ایران را به محیط بین‌المللی منتقل کند.
این مسیر اما خطی و قابل پیش‌بینی نیست. تهران بر اساس اصول عزت، حکمت و مصلحت، متناسب با شرایط، مسیرهای دیپلماتیک و میدانی خود را بازتنظیم می‌کند. یکی از خطاهای محاسباتی آمریکا نیز شاید این تصور بوده که رفتار ایران صرفاً در مدار تفاهم اسلام‌آباد تعریف می‌شود و حضور میانجی‌گران پاکستانی، عمانی و قطری می‌تواند به تغییر رفتار تهران در میدان یا دیپلماسی منجر شود.
اما ایران صراحتاً تأکید کرده است که تصمیم‌هایش نه بر اساس محاسبات واشنگتن، بلکه بر مبنای راهبرد، منافع و امنیت ملی اتخاذ خواهد شد. در همین چارچوب، پس از تجاوز آمریکا به لارک، پاسخ نیروهای مسلح ایران با هدف قرار دادن پایگاه‌های آمریکا در اردن و امارات، پیام روشنی داشت: معادلات میدان از تنگه هرمز تا پاسخ به تهدیدات، در تهران و بر اساس منافع ایران بازتعریف می‌شود. در حوزه دیپلماسی نیز اگرچه تهران بازگشت آمریکا به تعهدات اسلام‌آباد را شرط مذاکره می‌داند، اما دیپلماسی ایران دیگر صرفاً حول واشنگتن نمی‌چرخد؛ سخنرانی پزشکیان در شانگهای و دیدارهای دوجانبه او با مقامات کشورهای حاضر، نشانه‌ای از حرکت دیپلماسی به سوی مدارهای جدید است.
۲۵ سالگی شانگهای و رسیدن به سطحی از پختگی نهادی
بیست‌وپنجمین سال فعالیت شانگهای را می‌توان پایان یک دوره و آغاز مرحله‌ای تازه دانست؛ دوره‌ای که سازمان در آن از آزمون‌های اولیه عبور کرده و به سطحی از پختگی نهادی رسیده است.
هرچند بنیان‌گذاران شانگهای بر پرهیز از ورود مستقیم به منازعات نظامی و سیاسی تأکید داشته‌اند، عملکرد این سازمان نشان داده که اصولی راهبردی همچون حمایت از اعضا، نقش‌آفرینی در معادلات جهانی، همکاری در حوزه انرژی و فناوری، حرکت به سوی نظم چندجانبه و دفاع از حقوق بین‌الملل، در حال تبدیل شدن به مؤلفه‌های هویتی آن است.
اکنون ایران می‌تواند مهم‌ترین آزمون این مرحله باشد. تهران با تکیه بر توان نظامی، ظرفیت‌های بومی، تاب‌آوری اجتماعی و دیپلماسی فعال، تصویری متفاوت از مقاومت در برابر فشار قدرت‌های بزرگ ارائه کرده است. مدیریت ایران بر تنگه هرمز نیز در این چارچوب، صرفاً یک مسئله منطقه‌ای نیست؛ بلکه بخشی از منازعه بر سر آینده نظم امنیتی و اقتصادی غرب آسیا و حتی بازار انرژی جهان است. از این رو، شانگهای اکنون با یک فرصت تاریخی روبه‌روست: همگرایی عملی با ایران، از محکومیت تجاوز و مطالبه پاسخگویی متجاوزان گرفته تا ایجاد سازوکارهای مشترک برای مقابله با فشار اقتصادی و بهره‌گیری از موقعیت ژئوپلیتیکی و ظرفیت‌های ایران. میزان موفقیت این سازمان در عبور از این آزمون، نه‌تنها جایگاه آن نزد اعضا، بلکه اعتبارش به‌عنوان یک بازیگر مؤثر در معماری نظم چندجانبه آینده را نیز تعیین خواهد کرد.
بیانیه وزیران خارجه شانگهای در قرقیزستان؛ از نظم چندقطبی تا بانک توسعه
وزیران خارجه کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای در بیانیه‌ای مشترک با تاکید بر ضرورت شکل‌گیری نظم جهانی چندقطبی، بر تقویت امنیت، ثبات، توسعه پایدار، مقابله با تهدیدهای نوین و گسترش همکاری‌های چندجانبه در چارچوب این سازمان تاکید کردند.
وزیران خارجه کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای در بیانیه‌ای مشترک بر ضرورت اتحاد برای شکل‌گیری یک نظم جهانی چندقطبی عادلانه تاکید کردند؛ نظمی که به گفته آنان باید در راستای تضمین امنیت، ثبات و توسعه پایدار در شرایط تنش‌های فزاینده ژئوپلیتیکی و بحران اعتماد در روابط بین‌الملل شکل بگیرد.
در بیانیه‌ای که روز جمعه خبرگزاری ملی قرقیزستان آن را منتشر کرد، آمده است کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای بر موضع مشترک خود درباره اهمیت تقویت نقش محوری سازمان ملل متحد در حفظ صلح و امنیت بین‌المللی و همچنین رعایت منشور این نهاد بین‌المللی تاکید دارند.
بر اساس این بیانیه، وزیران خارجه کشورهای عضو همچنین بر تعهد خود نسبت به گسترش همکاری‌ها در حوزه مقابله با تروریسم، افراط‌گرایی، جدایی‌طلبی، جرایم سازمان‌یافته فراملی، قاچاق مواد مخدر، جرایم سایبری و دیگر تهدیدهای نوین تاکید کردند. این محور، یکی از مهم‌ترین بخش‌های همکاری امنیتی میان اعضای سازمان همکاری شانگهای به شمار می‌رود.
همزمان، نمایندگان ارشد کشورهای عضو درباره تاسیس بانک توسعه سازمان همکاری شانگهای نیز رایزنی کردند؛ نهادی که قرار است از طرح‌های سرمایه‌گذاری مشترک، پروژه‌های زیرساختی، حمل‌ونقل و لجستیک میان اعضا حمایت کند.
تقویت صلح، امنیت و ثبات در منطقه، توسعه همکاری‌های تجاری و اقتصادی، تعمیق پیوندهای فرهنگی و بشردوستانه و افزایش کارآمدی این سازمان، از مهم‌ترین محورهای این نشست عنوان شده است. وزیران خارجه همچنین پیش‌نویس اسناد مربوط به اجلاس آتی سران سازمان همکاری شانگهای را بررسی و روند آماده‌سازی برای این اجلاس در بیشکک را هماهنگ خواهند کرد.
پیشنهاد ایران در شانگهای؛ هم‌آوایی رسانه‌ها برای مقابله با روایت‌های جنگ‌طلبانه
معاون امور رسانه‌ای وزیر فرهنگ در مجمع ارتباطات انسانی شانگهای، بر همکاری رسانه‌ای و استفاده از فناوری و هوش مصنوعی برای ترویج صلح و مقابله با تحریف واقعیت تأکید کرد.
مجمع ارتباطات انسانی کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای با عنوان «هم‌آوایی برای آینده؛ مسیری نو به سوی توسعه»، با حضور محمدرضا نوروزپور، معاون امور رسانه‌ای و تبلیغات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مدیران ارشد رسانه‌ای کشورهای عضو و جمعی از پژوهشگران و متخصصان فناوری‌های نوین رسانه‌ای در بیشکک، پایتخت قرقیزستان، برگزار شد.
این رویداد به ابتکار مشترک گروه رسانه‌ای چین (CMG) و شرکت ملی رادیو و تلویزیون قرقیزستان و هم‌زمان با بیست‌وپنجمین سال تأسیس سازمان همکاری شانگهای و در آستانه اجلاس سران این سازمان در بیشکک برگزار شد.
در بخش ویژه این مجمع، پخش چندزبانه مجموعه تلویزیونی «حکمت‌های برگزیده به روایت شی جین‌پینگ» در کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای آغاز شد. این مجموعه با مراجعه به میراث کلاسیک و حکمت‌های کهن چین، دیدگاه‌های رئیس‌جمهوری این کشور را درباره حکمرانی، مناسبات انسانی، صلح، توسعه و مسئولیت قدرت‌های بزرگ در جهان معاصر روایت می‌کند.
محمدرضا نوروزپور که به نمایندگی از جمهوری اسلامی ایران در نشست عمومی این مجمع سخن می‌گفت، با اشاره به تقارن این رویداد با میلاد پیامبر اکرم(ص) اظهار کرد: «گردهمایی ما با سالروز میلاد پیامبر بزرگ اسلام، حضرت محمد(ص)، هم‌زمان شده است؛ پیامبری که قرآن کریم او را «رحمةً للعالمین»، یعنی رحمتی برای همه جهانیان، معرفی می‌کند. این توصیف، ارزش و جایگاه والای حکمت‌های‌ اخلاقی را در رویارویی با چالش‌های امروز به ما یادآوری می‌کند.»
وی افزود: «کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای امروز بیش از هر زمان دیگری باید با هم‌آوایی و همکاری، از ظرفیت رسانه‌ها، فناوری‌های نوین و هوش مصنوعی برای بازنمایی حکمت و زیبایی تمدن‌های خود بهره بگیرند و از کشورهای خود در برابر روایت‌هایی که با تحریف واقعیت و سلب وجه انسانی از ملت‌های جنوب جهانی، زمینه توجیه تبعیض، خشونت و تجاوز علیه آنان را فراهم می‌کنند، بایستند.»
نوروزپور، ابتکار رئیس‌جمهوری چین در معرفی میراث غنی و کلاسیک این کشور در سخنرانی‌ها و رویدادهای بین‌المللی و پیوند دادن حکمت‌های کهن با مسائل و چالش‌های جهان معاصر را نمونه‌ای روشن از این تلاش دانست.
معاون امور رسانه‌ای وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به ترجمه دو کتاب شی جین‌پینگ به زبان فارسی گفت: «ترجمه این دو کتاب، مرا با آموزه‌هایی آشنا کرد که زورگویی، تجاوز و جنگ را رد می‌کنند؛ بر احترام به ملت‌ها و برابری میان مردم تأکید می‌ورزند؛ هماهنگی و همزیستی را ترویج می‌کنند و قدرت‌های بزرگ را در قبال صلح و امنیت جهانی مسئول می‌دانند.
تجاوز به ایران؛ پیامد بی‌اعتنایی به حکمت‌های صلح‌آفرین
نوروزپور با بیان اینکه بازخوانی و عرضه چنین حکمت‌های تمدنی، کمک به بشریت برای پرهیز از تکرار خطاهای فاجعه‌بار تاریخی است، گفت: « ملت ایران به‌تازگی پیامدهای تلخ بی‌اعتنایی و نادیده انگاشتن این آموزه‌های  اخلاقی و تمدنی را تجربه کرده است.»
وی سپس با اشاره به تجاوز نظامی آمریکا و اسرائیل به ایران افزود: «این تجاوز به شهادت رهبر جمهوری اسلامی ایران و شمار زیادی از غیرنظامیان بی‌گناه، از جمله ۱۶۸ دانش‌آموز در مدرسه شجره طیبه میناب، انجامید و خسارت‌های گسترده‌ای به ایران و منطقه وارد ساخت.
حکمت سعدی در خصوص جنگ و صلح
معاون امور رسانه‌ای وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به اینکه ایران یکی از غنی ترین حکمت‌های تمدنی و اخلاقی برخوردار است افزود: «براساس آموزه‌های تمدنی خود، باور داریم که صلح همواره بهتر از جنگ است؛ اما هنگامی که تجاوز بر ما تحمیل شود، با قاطعیت از مردم، سرزمین، استقلال و کرامت خود دفاع خواهیم کرد.»
وی با یادآوری جایگاه سعدی در فرهنگ و تمدن ایرانی گفت: «سعدی، شاعر بزرگ ایران، هشت قرن پیش گفته است: حتی اگر نیروی فیل و چنگال شیر داشته باشی، باز هم صلح را بهتر از جنگ می‌دانم. اما همان سعدی، شاعر صلح به ما می‌آموزد هنگامی که دشمن صلح را نمی‌پذیرد، باید استوار در برابر او ایستاد.
اگر پیل زوری وگر شیر چنگ/ به نزدیک من صلح بهتر زجنگ
اگر صلح خواهد عدو سر مپیچ/ وگر جنگ جوید عنان بر مپیچ
معاون امور رسانه‌ای وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تأکید کرد که صلح‌طلبی در فرهنگ ایرانی به معنای تسلیم در برابر تجاوز نیست؛ همان سنت حکمی که صلح را بر جنگ ترجیح می‌دهد، دفاع از مردم، سرزمین، استقلال و کرامت ملی را در برابر متجاوز ضروری می‌شمارد و این رویکرد متوازن، با روح شانگهای هماهنگی کامل دارد.
پیشنهاد برای یک پروژه چندزبانه مشترک
نوروزپور در بخش دیگری از سخنان خود، پیشنهاد کرد رسانه‌های کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای و کشورهای جنوب جهانی با الهام از ابتکار رئیس‌جمهوری چین حکمت تمدن‌های خود را با جهان به اشتراک بگذارند و از این طریق پروژه‌ای رسانه‌ای، مشترک و چندزبانه برای معرفی آموزه‌های کلاسیک ملت‌های این منطقه و سازمان درباره صلح، عدالت، کرامت انسانی، مدارا، مقاومت در برابر زورگویی و تجاوز و همزیستی مسالمت‌آمیز ایجاد شود.
این مقام رسانه‌ای ایران، هدف از اجرای این پروژه را بازتاب صداها و حکمت‌های گوناگون ملت‌های عضو، گسترش گفت‌وگوی میان تمدن‌ها و مقابله با روایت‌هایی دانست که با سلب وجه انسانی از ملت‌ها، زمینه توجیه جنگ و خشونت علیه آنان را فراهم می‌کنند.
او  در پیام پایانی سخنرانی خود گفت: «از بیشکک و از این گردهمایی باشکوه، پیام روشنی به جهان بفرستیم: قدرت باید با حکمت، رحمت و عدالت هدایت شود. صلح پایدار از زور یا تسلیم به دست نمی‌آید؛ صلح پایدار حاصل احترام متقابل میان ملت‌های برابر است.»
نوروزپور افزود: «بیایید با پیوند دادن صداها و حکمت‌های گوناگون ملت‌های خود، میان رسانه‌هایمان هم‌آوایی ایجاد کنیم و از ظرفیت رسانه‌ها، فناوری‌های نوین و ابزارهای هوش مصنوعی برای مقابله با سلب وجه انسانی از قربانیان بهره بگیریم تا روایت انسانی زندگی و رنج آنان هرگز به فراموشی سپرده نشود.» معاون امور رسانه‌ای وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی سخنان خود را با این عبارت به پایان رساند: «باشد که ملت‌های ما در کنار یکدیگر رشد کنند و صدای گفت‌وگو، عدالت و صلح، رساتر از صدای جنگ شنیده شود.»
اجلاس سران شانگهای؛ خط بطلان بر تلاش برای انزوای ایران
دیپلمات پیشین جمهوری اسلامی ایران گفت: «کشورهای عضو شانگهای قطعاً در این اجلاس تصمیماتی قطعی برای حل چالش‌های اقتصادی منطقه و تثبیت امنیت خلیج فارس اتخاذ خواهند کرد تا شریان اقتصادی خودشان نیز دچار آسیب نشود.»
م‌زمان با برگزاری بیست‌وششمین اجلاس سران سازمان همکاری شانگهای به مناسبت بیست‌وپنج‌سالگی تأسیس این نهاد قدرتمند چندجانبه، محمدرضا فرقانی، سفیر پیشین ایران در ترکمنستان و کاردار پیشین در تاجیکستان و افغانستان، به ارزیابی اهمیت این رویداد بین‌المللی پرداخت. فرقانی با اشاره به شرایط حساس کنونی و تداوم تجاوزات نظامی خارجی و فشارهای اقتصادی علیه جمهوری اسلامی ایران، حضور رئیس‌جمهور در بالاترین سطح این اجلاس را نشان‌دهنده دیپلماسی فعال ایران و بطلان ادعاهای غربی مبنی بر انزوای کشور دانست. وی تأکید کرد که توانمندی‌های دفاعی ایران و تسلط بر بزرگ‌ترین و حیاتی‌ترین آبراه سوخت و انرژی جهان، موقف و وزن راهبردی ایران در بیشکک را تثبیت کرده است.
این دیپلمات باسابقه با تشریح ابعاد گوناگون سازمان همکاری شانگهای، خاطرنشان کرد که این سازمان اگرچه با پیشینه امنیتی و نظامی آغاز به کار کرد، اما امروز به سازمانی همه جانبه با زیرساخت‌های قوی اقتصادی، تجاری، فرهنگی و گردشگری تبدیل شده است.
به گفته وی، حضور همسایگان کلیدی نظیر روسیه و پاکستان و شرکای بزرگ تجاری مانند هند و چین، ظرفیت بی‌نظیری را برای تنوع‌بخشی به بازارهای تجاری ایران و خنثی‌سازی محاصره اقتصادی و تحریم‌های آمریکا فراهم آورده است.
دیپلمات پیشین جمهوری اسلامی ایران در بخش دیگری از این گفت‌وگو با تاکید بر توانمندی بین‌المللی شانگهای، یادآور شد که حضور بیش از یک‌سوم جمعیت جهان، اتکا به دو عضو دارای حق وتو در شورای امنیت (چین و روسیه)، در اختیار داشتن ۴۵ درصد منابع نفت و گاز جهان توسط ایران و روسیه، و حضور چهار قدرت دارنده سلاح هسته‌ای، شانگهای را از نظر نظامی و اقتصادی حتی از اتحادیه اروپا و ناتو قدرتمندتر ساخته است.
سازمان همکاری شانگهای نهادی قدرتمند و تاثیرگذار در ساختار جدید بین‌الملل است
خط مشی و تصمیم‌هایی که در نشست سران سازمان همکاری شانگهای اتخاذ می‌شود، می‌تواند تأثیرات عمیق و تعیین‌کننده‌ای بر سرنوشت بحران‌های جهانی برجای بگذاردسازمان همکاری شانگهای امروزه یکی از قدرتمندترین و موثرترین سازمان‌های منطقه‌ای و بین‌المللی در سطح جهان است؛ نهادی که تمام بازیگران اصلی بین‌المللی روی آن حساب ویژه‌ای باز می‌کنند. همین وزن بالای راهبردی باعث شده که با گذشت ربع قرن از تأسیس آن، روزبه‌روز بر تعداد کشورهایی که متقاضی عضویت رسمی یا مشارکت در بخش‌های مختلف آن هستند افزوده شود. در همین اجلاس سران نیز قرار است درباره تقاضای الحاق و پیوستن چند کشور جدید تصمیم‌گیری شود.
برگزاری این دوره از اجلاس سران در شرایط فعلی بین‌المللی، که جهان با بحران‌ها، چالش‌ها و کشمکش‌های عدیده‌ای مواجه است، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. خطوط مشی و تصمیماتی که در این نشست اتخاذ می‌شود، می‌تواند تأثیرات عمیق و تعیین‌کننده‌ای بر سرنوشت بحران‌های جهانی برجای بگذارد.
از سوی دیگر، حضور و مشارکت جمهوری اسلامی ایران در بالاترین سطح یعنی با حضور رئیس‌جمهور محترم، پیامی روشن به همراه دارد؛ نخست اینکه ایران بازیکنی فعال و کلیدی در سازمان‌های بین‌المللی است و بر برخلاف تبلیغات و فضاسازی‌های مسموم رسانه‌های غربی، به‌هیچ‌وجه دچار انزوا نشده است.
نکته دوم این است که جمهوری اسلامی ایران به واسطه ایستادگی و دفاع قدرتمندانه از تمامیت ارضی خود در برابر تهاجمات نظامی و تجاوزات آمریکا، و همچنین با توجه به کنترلی که بر بزرگ‌ترین و حیاتی‌ترین آبراه بین‌المللی ترانزیت سوخت و انرژی جهان دارد، ایفاگر نقشی تعیین‌کننده در حل بحران‌های منطقه‌ای است. ایران در این اجلاس با دست پر و از موضع قدرت سخن خواهد گفت که مواضع کشور توسط رئیس‌جمهور محترم تشریح می‌شود.
سازمان همکاری شانگهای به یک نهاد فراگیر تبدیل شده‌است
گستردگی جغرافیایی سازمان همکاری شانگهای در شرایطی که ایران زیر فشار تحریم‌ها و محاصره اقتصادی آمریکا قرار دارد، یک بستر طلایی برای تنوع‌بخشی به بازارهای صادراتی، خنثی‌سازی تحریم‌ها و تامین نیازهای متقابل مالی و تجاری فراهم می‌سازدسازمان همکاری شانگهای اکنون یک سازمان همه‌جانبه، هوشمند و فراگیر است. درست است که مباحث نظامی و امنیتی بخش مهمی از تعاملات را تشکیل می‌دهد و کشورهای عضو همکاری‌های امنیتی مستمری دارند، اما بعد اقتصادی و توسعه مبادلات تجاری، فلسفه وجودی و هسته مرکزی فعالیت‌های شانگهای را شکل داده است. هدف اصلی بر تامین نیازهای متقابل کشورهای عضو بر اساس معادلات پایدار و استفاده از ظرفیت‌های درونی است.
علاوه بر ابعاد امنیتی و اقتصادی، همکاری‌های فرهنگی و گردشگری نیز کاملاً فعال است. ما بارها شاهد برگزاری نشست‌های تخصصی وزرای فرهنگ و مسئولان گردشگری کشورهای عضو بوده‌ایم که جمهوری اسلامی ایران نیز همواره حضوری فعال در این رویدادها داشته است. بنابراین شانگهای تمام ابعاد همکاری از نظامی-امنیتی تا اقتصادی، سیاسی و فرهنگی را پوشش می‌دهد.
در پاسخ به سوال شما درباره فرصت‌های اقتصادی باید توضیح دهم ما در گستره جغرافیایی شانگهای با مجموعه‌ای از کشورهای آسیای مرکزی، آسیای جنوبی، چین و روسیه مواجه هستیم. بخشی از اعضای اصلی شانگهای همسایگان مستقیم ما هستند؛ کشورهایی مانند روسیه و پاکستان همسایه ما محسوب می‌شوند و هند نیز از طریق مرزهای دریایی روابط تجاری عمیقی با ما دارد. چین هم بزرگ‌ترین شریک اقتصادی ایران تلقی می‌شود.
از سوی دیگر، با کشورهایی نظیر ازبکستان، تاجیکستان، قرقیزستان و قزاقستان در چارچوب اتحادیه اقتصادی اوراسیا روابط تجاری گسترده و توافق‌نامه‌های تعرفه ترجیحی داریم. این گستردگی جغرافیایی در شرایطی که ایران زیر فشار تحریم‌ها و محاصره اقتصادی آمریکا قرار دارد، یک بستر طلایی برای تنوع‌بخشی به بازارهای صادراتی، خنثی‌سازی تحریم‌ها و تامین نیازهای متقابل مالی و تجاری فراهم می‌سازد.
یکی از محورهای اصلی گفتگوها در بیست‌وششمین اجلاس سران، کمک به حل بحران‌های اقتصادی و منطقه‌ای، به‌ویژه در حوزه خاورمیانه و خلیج فارس خواهد بود که جمهوری اسلامی ایران ارکان اصلی آن به شمار می‌رود.
ایران به تنهایی و به دلیل داشتن منابع عظیم نفت و گاز، یکی از تامین‌کنندگان اصلی شریان انرژی برای اعضای برجسته شانگهای، به‌خصوص قدرت‌هایی نظیر هند و چین است. چین حجم عظیمی از نیازهای انرژی خود را از طریق ایران تامین می‌کنند. از این رو، کشورهای عضو شانگهای قطعاً در این اجلاس تصمیماتی قطعی برای حل چالش‌های اقتصادی منطقه و تثبیت امنیت خلیج فارس اتخاذ خواهند کرد تا شریان اقتصادی خودشان نیز دچار آسیب نشود.
وزن قابل توجه نظامی و سیاسی شانگهای در مقایسه با ناتو و اتحادیه اروپا
سازمان همکاری شانگهای قدرتمند قادر است در عرصه جغرافیایی و بین‌المللی قاطعانه بایستد، با یک‌جانبه‌گرایی و زورگویی‌های آمریکا مقابله کند و اقدامات لازم را برای حفظ صلح و امنیت بین‌المللی به کار گیردبرای درک وزن دیپلماتیک و سیاسی شانگهای باید نگاهی به آمارهای کلیدی این سازمان داشته باشیم. بین ۴۰ تا ۴۵ درصد جمعیت کره زمین جمعیت جهان تحت حاکمیت کشورهای عضو شانگهای زندگی می‌کنند. از منظر سیاسی و بین‌المللی، دو کشور از پنج عضو دارنده حق وتو در شورای سازمان ملل متحد (روسیه و چین) در این سازمان حضور دارند.
از بعد اقتصادی، فقط ایران و روسیه به تنهایی بیش از ۴۰ تا ۴۵ درصد از کل منابع نفت و گاز جهان را در اختیار دارند. همچنین چین دومین قدرت اقتصادی جهان است و به همراه هند، قدرتی تجاری تولید کرده‌اند که توان برابری و حتی پیشی گرفتن از کل اتحادیه اروپا را دارد.
از نظر نظامی نیز شانگهای پرقدرت‌ترین پیمان موجود است؛ چرا که ۴ کشور از مجموع کشورهای دارای سلاح هسته‌ای جهان (روسیه، چین، هند و پاکستان) عضو رسمی این سازمان هستند. بنابراین سازمان همکاری شانگهای چه از نظر نظامی و اقتصادی و چه از نظر تمدنی و فرهنگی، ساختاری به مراتب قوی‌تر و اثرگذارتر از اتحادیه اروپا و حتی پیمان ناتو دارد.
این مجموعه قدرتمند قادر است در عرصه جغرافیایی و بین‌المللی قاطعانه بایستد، با یک‌جانبه‌گرایی و زورگویی‌های آمریکا مقابله کند و اقدامات لازم را برای حفظ صلح و امنیت بین‌المللی به کار گیرد.
نکته حائز اهمیت این است که اجلاس کنونی در برهه‌ای برگزار می‌شود که ایالات متحده آمریکا در ضعیف‌ترین موقعیت سیاسی و نظامی تاریخ خود قرار گرفته است. آمریکا در افکار عمومی جهان به عنوان کشوری متجاوز و حامی اصلی رژیم صهیونیستی شناخته می‌شود؛ رژیمی که به عنوان یک رژیم کودک‌کش و مجری نسل‌کشی در دنیا برچیده شده است.
بنابراین، این اجلاس بهترین زمان برای سازمان همکاری شانگهای است تا به مسئولیت و ماموریت تاریخی خود در سطح جهان عمل کند. با توجه به موضوعاتی که در دستور کار این نشست قرار دارد، مطمئن هستیم که تصمیمات مهم و سازنده‌ای اتخاذ خواهد شد و این اجلاس به عنوان یک نقطه عطف در تاریخ بیست‌وپنج‌ساله سازمان همکاری شانگهای به ثبت خواهد رسید.
کلید راهبردی ایران برای تحول اقتصادی 
نائب رئیس کمیسیون انرژی مجلس با تأکید بر اینکه سازمان همکاری شانگهای از بدو تأسیس بر اصول احترام به حاکمیت، چندجانبه‌گرایی و مقابله با یک‌جانبه‌گرایی غربی استوار بوده است،حضور در این نشست را فرصتی طلایی برای تسهیل مراودات اقتصادی کشور توصیف کرد.
 محمد کعب عمیر، درخصوص حضور رئیس جمهور کشورمان و هیئت همراه در اجلاس شانگهای،گفت: عضویت رسمی جمهوری اسلامی ایران در سازمان همکاری شانگهای (SCO) و حضور فعال رئیس‌جمهور در نشست‌های این سازمان، فراتر از یک رویداد دیپلماتیک مرسوم، یک چرخش راهبردی برای بازتعریف معادلات اقتصادی کشور درشرایط منطقه غرب آسیا و نظم نوین جهانی است.
وی ادامه داد: این سازمان قدرتمند اقتصادی، بستری بی‌بدیل فراهم کرده است تا ایران با عبور از سد محدودیت‌های تحریمی،در قلب بازارهای در حال رشد آسیا جای گیرد.
نماینده مردم شوش و کرخه درمجلس،با تأکید براینکه سازمان همکاری شانگهای از بدو تأسیس براصول احترام به حاکمیت،چندجانبه‌گرایی و مقابله با یک‌ جانبه‌ گرایی غربی استوار بوده است،یادآور شد:حضور ایران اسلامی در این نشست و تعاملات حاشیه آن،فرصتی طلایی برای تسهیل مراودات اقتصادی کشور خواهد بود.
دلارزدایی و استقلال مالی؛ اولویت اصلی در تعاملات تجاری
کعب عمیر با اشاره به اینکه یکی از کلیدی‌ترین محورها دراین اجلاس «تلاش برای استقلال مالی و دلارزدایی» است،تصریح کرد: در سایه تحریم‌های ناعادلانه، سازمان شانگهای بهترین بستر برای تسهیل تبادلات تجاری از طریق ارزهای ملی است. حرکت به سمت تسویه حساب‌های تجاری با ارزهای کشورهای عضو شانگهای، نه تنها فشار ناشی از محدودیت‌های سیستم سوئیفت و نوسانات نرخ دلار را به‌شدت کاهش می‌دهد، بلکه امنیت مبادلات را برای تجار ایرانی تضمین کرده و به ثبات در نظام ارزی کشور کمک شایانی خواهد کرد.
جذب سرمایه و ایجاد قدرت بازدارندگی
نائب رئیس کمیسیون انرژی مجلس با اشاره به ظرفیت‌های کلان این سازمان، به نقش چینی‌ها در تامین مالی پروژه‌های کلان اشاره کرد و گفت: با بهره‌گیری از ظرفیت سرمایه‌گذاری‌های خارجی ،می‌توان ضمن تامین امنیت اقتصادی و ایجاد مشوق‌های سرمایه‌گذاری، قدرت بازدارندگی مؤثری نیز در برابر زیاده‌خواهی‌های غرب و فشارهای سیاسی ایجاد کرد.
فراتر از اقتصاد؛ گردشگری و خدمات فنی-مهندسی
این نماینده مردم در مجلس دوازدهم با نگاهی جامع به ظرفیت‌های کشور همکاری با کشورهای عضو شانگهای را راهکاری برای شکوفایی سایر بخش‌ها نیز دانست.
وی با تأکید بر جاذبه‌های بی‌نظیر گردشگری ایران برای کشورهای شرق آسیا، افزود:علاوه بر حوزه گردشگری، کشور ما از توانمندی‌های بسیار بالایی در حوزه‌های درمان و خدمات فنی و مهندسی برخوردار است. این سازمان فرصت می‌دهد تا ایران نه تنها واردکننده نهاده‌های حوزه تولید باشد، بلکه خدمات ارزشمند فنی و مهندسی خود را نیز به بازارهای بزرگ اعضا صادر کند.
ژئوپلیتیک انرژی؛ نقش حیاتی ایران در امنیت منطقه
کعب عمیر با اشاره به جایگاه ویژه ایران در حوزه انرژی، به اهمیت کریدورها و شریان‌های حیاتی تأکید کرد و یادآور شد: تنگه هرمز شریان حیاتی صادرات انرژی به شرق آسیااست و هرگونه بی‌ثباتی در آن، مستقیماً امنیت انرژی چین و سایر کشورهای عضو را تهدید می‌کند. بر همین اساس، رئیس‌جمهور می‌تواند با ارائه داده‌های دقیق از اهمیت کریدورهای ترانزیتی ایران و تأثیر آن‌ها بر جریان انرژی جهان، استدلال کند که تداوم تعاملات راهبردی با ایران، هزینه‌های بلندمدت اعضای شانگهای را کاهش و امنیت پایدار آن‌ها را تضمین می‌کند.
چشم‌انداز آینده
نائب رئیس کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی، خاطرنشان کرد: ایران با بهره‌گیری از موقعیت جغرافیایی بی‌بدیل خود و عضویت در سازمان شانگهای، در حال گذار از یک دوران سخت و تبدیل شدن به «قطب ترانزیت منطقه» است.این عضویت راهبردی،دریچه‌ای به سوی بازارهای عظیم جهانی است که اگر با برنامه‌ریزی دقیق و استفاده بهینه از ظرفیت‌های تعرفه‌ای و ارزی همراه شود، می‌تواند تحولی بنیادین در اقتصاد ملی ایجاد کرده و مسیر رشد و توسعه پایدار را برای کشور هموار کند. کعب عمیر در پایان تاکید کرد: عضویت و حضور ایران در اجلاس سازمان همکاری های شانگهای، تنها یک فرصت تجاری نیست، بلکه پیامی سیاسی و اقتصادی به جهان است که ایران با تکیه بر دیپلماسی فعال و هم‌افزایی با قدرت‌های نوظهور، مصمم است نقش تعیین‌کننده‌ای در معادلات انرژی و ترانزیت جهانی ایفا کند. در صورت تداوم این رویکرد، می‌توان انتظار داشت که با کاهش وابستگی به ساختارهای مالی غرب و تقویت پیوندهای منطقه‌ای، بخش بزرگی از چالش‌های اقتصادی کشور در میان‌مدت مرتفع شود.