ایستادگی پزشکیان در میانه جنگ و محاصره

   مهدی کرمی- هفته دولت، هفته اقتدار و پیروزی دولتی است که حمایت و پشتیبانی میلیونها تن از ملت خود را همراه دارد. هفته دولت، هفته سپاس و قدردانی از دولتی است که هدفش اجرای حدود الهی و احکام آسمانی اسلام و ایجاد جامعه ای سرشار از عدالت، نظم و امنیت است. این هفته مبارک بر همه دولت مردانی که وجود خویش را وقف خدمت به اسلام و جامعه کرده اند، خجسته و فرخنده باد.
به مناسبت انفجار دفتر نخست وزیری در هشتم شهریور سال 1360 و شهادت دو یار دیرین امام (ره) و انقلاب و دو اسوه علم و تقوا، شهید محمد علی رجایی، رئیس جمهور و محمد جواد باهنر، نخست وزیر که نمونه ای از دولتمردان مردمی بودند و نیز به منظور آشنایی مردم با فعالیت ها و بیان اهداف و برنامه های آینده دولت، هفته ای به نام هفته دولت نامگذاری شده است که از دوم تا هشتم شهریور می باشد.
علت نامگذاری چنین هفته ای این است که دولت شهید رجایی، نخستین دولت مکتبی بود که در آن دوره بحرانی حداکثر تلاش و کوشش خود را برای خدمت به اهداف مقدس انقلاب، صادقانه اعمال کرد تا آن جا که جان خویش را بر سر آن نهادند. روحشان شاد
همراهی ملت با دولت و پشتیبانی آحاد مردم از آن، از عوامل ثبات دولت و اقتدار آن است و این رابطه، تا هنگامی که دولت یک دولت ارزشی و خدمت گزار باشد، پایدار خواهد بود.
امام خمینی (ره)؛ رهبر کبیر انقلاب، دوری مسؤولان ایران اسلامی را از رفاه و تجملات و ثروت ها، لطف الهی دانسته و می فرماید:" اگر یک حکومتی، ارزشهایش ارزشهای انسانی، اخلاقی و اسلامی باشد (و) بخواهد خدمت به نوع خودش بکند و خودش را خدمت گزار بداند، قهراً ملت با اوست و قهراً یک قدرت خارجی نمیتواند او را تحت تاثیر قرار بدهد."
مولی الموحدین، امام علی (ع) در قالب نامه ای به مالک اشتر، خطاب به همه دولت مردان اسلامی درباره تکبر و غرور ریاست چنین هشدار می دهد:اگر با مقام و قدرتی که داری، دچار تکبر و یا خود بزرگ بینی شدی، به بزرگی حکومت پروردگار که برتر از توست بنگر که تو را از آن سرکشی نجات می دهد و تندروی تو را فرو می نشاند و عقل و اندیشه ات را به جایگاه اصلی باز می گرداند."
دوم شهریور هر سال آغاز هفته دولت است که روز پایانی آن سالروز شهادت محمد علی رجایی؛ رئِس جمهور و محمد جواد باهنر؛ نخست وزیر وقت ایران در سال 1360 است.
شهیدان رجایی و باهنر تشکیل دهندگان نخستین دولت ایران پس از یکدست شدن جمهوری اسلامی ایران که پس از خروج دولتمردان عصر حکومت موقت و دولت ابوالحسن بنی صدر استقرار یافت. از این جهت دولت رجایی و باهنر آغاز عصر تازه جمهوری اسلامی بشمار میرود و شهادت آنها ضایعه ای است که دولت و مردم ایران هر سال به یاد آن در سوگ می نشینند.
و اما هفته دولت، فرصتی است تا لختی تامل کنیم و به آن چه در گذر شتابزده زمان پنهان مانده، نظر افکنیم. باید رنج و تلاش مسوولان متعهد کشور را ارج نهیم، خدمت های نادیدنی دولت مردان خدمتگزار و صاحب منصبان درد آشنا را سپاس گوییم و به همه تلاش گران و زحمت کشان نظام جمهوری اسلامی خسته نباشید بگوییم.
دولت چهاردهم در محاصره آتش جنگ
آغاز به کار دولت چهاردهم در مرداد 1403 با ترور اسماعیل هنیه توسط اسرائیل همزمان شد. سپس عملیات وعده صادق دو به وقوع پیوست. بعد از این اتفاق نیز در آبان 1403 در آمریکا دونالد ترامپ رقیب خود کاملا هریس را شکست داد و بار دیگر به عنوان رئیس جمهور ایالات متحده برگزیده شد. سپس زمانی که ترامپ به‌طور رسمی وارد کاخ سفید شد مذاکرات هسته‌ای میان ایران و آمریکا برگزار شد؛ مذاکراتی که به سرانجامی موفقیت‌آمیز نرسید و در خرداد سال 1404 با حمله اسرائیل به کشور رسما شکست‌خورده محسوب می‌شد. بنابراین تا اینجا می‌توان گفت که در یک سال اول ریاست جمهوری پزشکیان تنش‌های خارجی بر تمام اقتصاد کشور سایه افکنده بود. اما این تمام ماجرا نیست. آنچه بعدتر رخ داده چیزی شبیه به فاجعه است.
در فاصله جنگ 12روزه تا دی 1404 نااطمینانی و جنگ همچنان بر اقتصاد کشور سایه افکنده بود. در دی‌ماه سال گذشته دولت به علت وضعیت بحرانی ذخایر ارزی که در نتیجه تحریم‌ها و مشکلات مربوط به خرید و فروش نفت کاهش شدیدی را تجربه کرده بود، اقدام به حذف ارز 28 هزار و 500 تومانی کرد. موضوعی که موجب ایجاد یک شوک قیمتی در اقلام اساسی مورد نیاز خانوار شده و با وجود تلاش دولت برای جبران کاهش قدرت خرید مردم از طریق طرح کالابرگ الکترونیکی با اعتراضاتی گسترده در کف جامعه مواجه شد.
هنوز اقتصاد ایران از این شوک عبور نکرده بود که در 9 اسفندماه 1404 ارتش آمریکا و اسرائیل به کشور حمله کردند و جنگی را آغاز کردند که 40 روز به طول انجامید. در این جنگ علاوه بر اینکه رهبری و برخی مقامات بلندپایه نظام به شهادت رسیدند، به نهادها و ارکان نظامی کشور آسیب وارد شد، صنایع و بنگاه‌های اقتصادی نیز با خسارات فراوانی چه فیزیکی و چه غیرفیزیکی روبرو شدند. به این ترتیب دولت پزشکیان در عمر دو ساله خود دو جنگ را پشت سر گذاشته و در کنار این دو جنگ با فشار تحریم‌های طولانی و انباشت بحران‌های ساختاری کشور نیز مواجه بوده است.
از همین‌رو عملکرد دولت چهاردهم در کنار تحولاتی که اتفاق افتاده بهتر قابل ارزیابی و قضاوت است. هر آنچه که در این دو سال دولت پزشکیان بر اقتصاد کشور گذشته نشان می‌دهد که اقتصاد کشور در سراشیبی خطرناکی گرفتار شده است. ترکیبی از تورم‌های بالا، رشد اقتصادی پایینی و وضعیت نامطلوب بازار کار می‌تواند آینده اقتصاد ایران را از منظر سرمایه‌گذاری، فرصت‌های رشد و رفاه بین نسلی با عواقبی منفی مواجه کند. بنابراین فارغ از اینکه چه دولتی بر سر کار است، آنچه اهمیت دارد تغییر مسیر سیاستگذاری کشور با هدف تحقق رشد اقتصادی پایدار و ثروت‌آفرینی است.
وعده‌های پزشکیان در میانه جنگ و تحریم چقدر محقق شد؟
رئیس‌جمهوری در انتخابات ۱۴۰۳ بیش از وعده‌های عدددار، بر تغییر رویکرد اداره کشور، «وفاق ملی»، اجرای برنامه هفتم، اصلاح سیاست خارجی، رفع تحریم‌ها، اقتصاد غیردستوری و برخی اصلاحات اجتماعی تأکید کرد؛ اما دولت چهاردهم در دو سال گذشته با تحریم، فشار اقتصادی و دو جنگ مواجه شد. اکنون پرسش این است که در این شرایط متفاوت، کدام وعده‌ها محقق شده و کدام‌ها همچنان بر زمین مانده‌اند؟
با  فرا رسیدن هفته دولت، بر کسی پوشیده نیست که دولت چهاردهم در دو سال گذشته شرایط ویژه‌ای را تجربه کرده است؛ از آغاز به کارش با ترور شهید اسماعیل هنیه تا جنگ ۴۰ روزه، اما سئوال اصلی این است مسعود پزشکیان، رئیس جمهوری، در این مسیر پر فراز و نشیب که جنگ نیز بر روی آن سایه انداخته است، تا چه میزان توانسته با تکیه بر توان دولتمردان در مسیر تحقق وعده‌های انتخاباتی خود گام بردارد؟
پزشکیان خلاف بسیاری از نامزدهای انتخاباتی، در رقابت‌های دوران انتخابات عمداً از وعده‌های عددی و بزرگ فاصله گرفت و بر این اصل تاکید داشت که «وعده غیرکارشناسی» نمی‌دهد. رئیس دولت چهاردهم که در جریان رقابت‌های انتخاباتی خود را «صدای بی‌صدایان» معرفی و بر تلاش جهت تحقق «حق» و «عدالت» در جامعه و اجرای احکام «برنامه هفتم پیشرفت» تاکید کرده بود.
ارتباطات مناسب و سازنده با دنیا برای رفع یا کاهش تحریم‌ها، افزایش سرمایه‌گذاری خارجی برای تحقق رشد اقتصادی و اجرای قوانین به جای ایجاد قوانین جدید، از مهمترین محورهای عنوان شده است که در اولویت برنامه‌های اقتصادی پزشکیان قرار داشت.
محور شعارهای انتخاباتی رئیس‌جمهوری چه بود؟
استفاده از ظرفیت‌های داخلی با تکیه بر «وفاق ملی» برای حل مسائل کشور، رفع فیلترینگ و آزادتر کردن اینترنت، جمع‌شدن گشت ارشاد و مخالفت با برخوردهای قهری در مسئله حجاب، بهبود رابطه با جهان، رفع تحریم‌ها و احیای برجام، حل مسئله FATF، کنترل تورم و جلوگیری از چاپ پول، اصلاح سیاست ارزی، آزادسازی واردات خودرو، عدم دخالت دولت در بورس، اصلاح یارانه‌ها و توزیع عادلانه‌تر آن، جذب سرمایه خارجی و رشد اقتصادی از جمله وعده‌هایی بود که مسعود پزشکیان در دوران رقابت‌های انتخاباتی از تریبون‌ها مطرح کرد.
رئیس‌جمهوری در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۳ خلاف برخی نامزدهای ادوار گذشته، فهرست بلندبالایی از وعده‌های عدددار درباره میزان کاهش تورم، قیمت ارز، تعداد شغل یا ساخت مسکن ارائه نکرد. بخش مهمی از پیام انتخاباتی مسعود پزشکیان بر «تغییر رویکرد» در اداره کشور استوار بود؛ از اصلاح سیاست خارجی و تلاش برای رفع تحریم‌ها و حل مسئله FATF گرفته تا مخالفت با اقتصاد دستوری، رفع فیلترینگ، تغییر شیوه مواجهه با مسئله حجاب و گشت ارشاد و تشکیل دولتی مبتنی بر کارشناسی و از همه مهم تر تکیه بر «وفاق ملی».
اکنون که حدود دو سال از انتخابات تیر ماه سال ۱۴۰۳ گذشته و دولت چهاردهم در شرایطی متفاوت از زمان تبلیغات انتخاباتی، از جنگ و تحریم تا ناترازی انرژی و فشارهای اقتصادی، کشور را اداره کرده، این پرسش مطرح است که کدام وعده‌ها به مرحله اجرا رسیده، کدام‌ها نیمه‌تمام مانده و کدام مطالبات اساساً خارج از اختیار مستقیم رئیس‌جمهوری بوده است؟
پزشکیان بعد از تشکیل دولت صراحتاً گفت هر فردی که بتواند در چارچوب سیاست‌های کلان کشور به دولت کمک کند، حتی اگر در انتخابات به رقیب او رأی داده باشد، قابل استفاده است. او همچنین انتصاب زنان، اقوام و اقلیت‌های مذهبی در دولت را بخشی از تلاش برای ایجاد وفاق دانست.
وعده‌هایی که قرار بود «رویکرد اداره کشور» را تغییر دهد
پزشکیان در انتخابات بیش از آنکه بگوید «چه چیزی به مردم می‌دهم»، بر این تأکید داشت که «چگونه کشور را اداره خواهم کرد». وی در زمان رقابت‌های انتخاباتی تاکید کرد قصد دارد تصمیم‌گیری را از شعار و منازعه جناحی به سمت کارشناسی ببرد و با استفاده از ظرفیت همه جناح‌های سیاسی کشور و با تکیه بر نیروهای متخصص، اجرای برنامه هفتم توسعه را دنبال کند.
آیا پزشکیان این روزها را می‌دید؟
پزشکیان در زمان انتخابات در شرایطی وعده‌های خود را مطرح کرد که هنوز جنگ ۱۲روزه و تحولات پس از آن رخ نداده بود؛ بنابراین مقایسه عملکرد دولت با وعده‌های انتخاباتی بدون درنظر گرفتن تغییر محیط سیاسی، اقتصادی و امنیتی کشور، مقایسه کاملی نیست.
او اجرای برنامه هفتم توسعه و قوانین موجود را محوری‌ترین برنامه خود در دوران ریاست جمهوری اعلام کرد و در موضع گیری‌های انتخاباتی خود تاکید داشت با «وفاق ملی» می‌توان بر تمام مشکلات و فشارها غلبه کرد، اما شرایط چه میزان با رئیس‌جمهوری منتخب مردم همراهی کرد؟ آیا او به‌عنوان نامزد انتخابات تیرماه ۱۴۰۳، پیش بینی می‌کرد مراسم تحلیف ریاست جمهوری‌اش با ترور شهید اسماعیل هنیه در تهران هم زمان شود و دولت چهاردهم تا میانه راه خود دو جنگ نظامی تحمیلی را پشت سر گذاشته باشد؟ قطعاً پاسخ منفی است، شرایطی که در آن پزشکیان، نامزد انتخابات سال ۱۴۰۳، پشت تریبون رقابت‌های انتخاباتی ایستاد و درباره وعده‌های انتخاباتی خود با مردم سخن گفت، با شرایطی که وی به عنوان رئیس جمهوری، در دو سال عمر دولت چهاردهم تجربه کرده است فاصله معناداری دارد. 
اما آیا شرایط حاکم بر کشور موجب شد تا دولت چهاردهم از حرکت بایستد؟ هرکس با عینک انصاف به عمکرد دولت چهاردهم بنگرد، در پاسخ به این سئوال حداقل نزد خود می‌داند هیچکدام از این فشارها مانع حرکت دولت چهاردهم نشد. پزشکیان از زمانی که بر صندلی ریاست جمهوری تکیه زد، تمام تلاش خود را به کار گرفت تا فشارهای سیاسی و جناجی را کنار بزند و با تکیه بر اصل «وفاق ملی» در مسیر تحقق وعده های انتخاباتی خود گام بردارد. او صراحتا گفت: ادعا نمی‌کنم که ۱۰۰ درصد موفق بوده‌ایم، اما کابینه ما بالاخره رنگ و بوی وفاق دارد.
 سیاست خارجی؛ پاشنه آشل شعار انتخاباتی نامزدها
در دوران رقابت‌های انتخاباتی، پزشکیان تحریم را نه یک مسئله قابل چشم‌پوشی، بلکه یکی از موانع جدی اقتصاد ایران می‌دانست. او در مناظرات انتخاباتی صراحتاً گفت «تحریم فاجعه است» و انتقاد کرد که صرفاً با ادعای دور زدن تحریم نمی‌توان مشکلات اقتصادی را حل کرد. پزشکیان همچنین تحقق رشد اقتصادی را به ارتباط با کشورهای منطقه و جهان گره زد و در بحث برجام و FATF خواستار مشخص شدن مسیر تعامل مالی و اقتصادی کشور با جهان شد. در اقتصاد داخلی نیز «دوری از اقتصاد دستوری» یکی از کلیدواژه‌های اصلی تبلیغات مسعود پزشکیان بود.
پزشکیان، با انتقاد از قیمت‌گذاری دستوری و چندنرخی بودن بازارها، بر اصلاح سازوکارهای اقتصادی برای حذف فساد تاکید داشت، اما شاید بخشی که وعده‌های او را برای افکار عمومی ملموس‌تر کرد، حوزه اجتماعی بود؛ جایی که رفع فیلترینگ و مخالفت با برخوردهای قهری در موضوع حجاب و گشت ارشاد به یکی از مهم‌ترین مطالبات هوادارانش تبدیل شد.
ایسنا در هفته دولت، در سلسله گزارش هایی که در روزهای آتی منتشر خواهد شد، به بررسی عملکرد دولت در چارچوب هر کدام از سرفصل های شعارهای انتخاباتی رئیس‌جمهوری می‌پردازد و میزان تحقق هر کدام از این شعارها را متناسب با شرایط کشور نقد و بررسی می‌کند.
شعار هفته دولت امسال
رئیس شورای اطلاع‌رسانی دولت، شعار هفته دولت در سال ۱۴۰۵ را «دولت پای کار مردم؛ روایت دفاع و سازندگی» اعلام کرد.
الیاس حضرتی در گفت‌وگویی با بیان اینکه از هفته دولت سال گذشته تاکنون، دولت یک سال سخت و پر تنش را پشت سر گذاشت، اظهارکرد: در این سال شاهد تحمیل دومین جنگ ازسوی آمریکا و رژیم صهیونیستی بودیم. رهبری عزیز، فرماندهان، دبیر شورای عالی امنیت ملی، وزرای دفاع و اطلاعات ما و صدها نفر از مردم و غیرنظامیان ازجمله دانش آموزان مظلوم در میناب و... به دست شقی ترین افراد و دشمنان ما به شهادت رسیدند.
رئیس شورای اطلاع‌رسانی دولت با بیان اینکه طی این یک سال شاهد صحنه‌های مهم، بزرگ و اثرگذاری بودیم، ادامه داد: این صحنه‌ها از همراهی دولت و مردم با یکدیگر و همچنین همگرایی قوا رقم خورد. در طول یک سال اخیر و به خصوص در ایام جنگ ۴۰ روزه و حملات پس از آن، تمام اجزای دولت چهاردهم جانانه پای کار ایران ایستادند.
حضرتی با بیان اینکه کالاهای اساسی و بازسازی‌ها در اولویت دولت قرار داشت، گفت: از بروز هرگونه مشکل در تامین دارو، سوخت و مایحتاج مردم جلوگیری شد و دولت اجازه نداد هیچ مشکلی در زندگی جاری مردم ایجاد شود. در واقع دولت پای کار مردم بود و ازسوی دیگر مردم نیز پای کار ایران بودند.
وی با اشاره به نقش مردم در حمایت از کشور گفت: اگر کالاهای اساسی به موقع به دست مردم رسید دلیلش رانندگانی بودند که پای کار مردم ایستادند، پیمانکاران با وجود بدهی‌ها و مطالباتی داشتند پای کار ایران ایستاد تا پل‌ها و مسیرها به موقع و حتی زودتر از موعد بازسازی شود، دکل‌بان برق ما زخمی شد تا کارش را تمام کرد. کارمند پتروشیمی پای کار ماند و در زیر بمباران به خانه نرفت. پرسنل جایگاه سوخت باوجود تهدیدات دشمن در محل کار خود حاضر شدند. هزاران مورد از این جانفشانی‌ها وجود دارد که مردم و دولت پای کاریکدیگر ایستادند و تحت تمهیداتی که دولت اتخاذ کرده بود دست در دست هم اجازه ندادند مشکلی در این ایام برای کشور ایجاد شود. بیان تمام این جانفشانی‌ها را قطعا تا سال‌ها وسال‌ها می‌توان گفت.
رئیس شورای اطلاع‌رسانی دولت درباره شعار امسال هفته دولت، اعلام کرد: امسال شعار «دولت پای کار مردم؛ روایت دفاع و سازندگی» به عنوان شعار هفته دولت انتخاب شده است. همچنین تبلیغات محیطی و بخش‌های دیگری را با شعار مردم پای کار ایران، انجام داده‌ایم؛ چراکه مردم شریف ایران، قهرمانان حقیقی هستند.
 پیروزی در جنگ روایت‌ها و شفافیت رسانه‌ای
در شش ماه گذشته که کشور با تجاوز ناجوانمردانه دشمن در یک جنگ تمام‌عیار قرار داشت، اقتصاد ایران به لطف سیاست‌های حمایتی دولت و پویایی بخش صنعت، تسلیم نشد. در حالی که بحران‌های بسیار کوچکتر در کشورهای همسایه به خالی شدن فروشگاه‌ها و صف‌های طولانی انجامید، در ایران نه تنها خللی در تامین نیازهای روزمره ایجاد نشد، بلکه با نقش‌آفرینی درخشان مجموعه‌های کلان اقتصادی نظیر شستا، بیمه دانا و پشتیبانی مستمر بانک‌های سپه، تجارت و توسعه تعاون، روند بازیابی صنعتی با قدرت ادامه یافت. همزمان، پتروشیمی‌های استراتژیکی نظیر خارک، کربن ایران، جم، شازند، زاگرس و مجموعه فولاد غدیر، به عنوان موتور محرک صادرات، نقش حیاتی خود را در حفظ حداقل‌های اقتصادی و تامین شریان‌های ارزی کشور به بهترین شکل ایفا کردند.
همان‌گونه که افلاطون می‌گوید: «آن‌کس دست برتر را دارد که سکان روایت را در اختیار داشته باشد.» یکی از برگ‌های زرین کارنامه دولت چهاردهم، پیروزی در جنگ رسانه‌ای و اطلاع‌رسانی شفاف بود. در شرایطی که برخی رسانه‌های فراگیر داخلی گاه در مسیر حاشیه‌سازی قدم برمی‌داشتند، تیم رسانه‌ای دولت با ایجاد ارتباطی سازنده و چندجانبه با نخبگان، دانشجویان، کارگران و فعالان رسانه‌ای، انسجام ملی را حفظ کرده و گفتمان امیدبخش نظام را به بطن جامعه تزریق کرد.
دیپلماسی فعال؛ از مهار انزوا تا گسترش چتر همسایگی
در عرصه سیاست خارجی، دولت در مواجهه با ماشین جنگی و ماجراجویی‌های مستمر آمریکا و رژیم صهیونیستی که مانع از به ثمر نشستن نهایی مذاکرات هسته‌ای شد، دیپلماسی پویا و واقع‌بینانه‌ای را برگزید. تداوم پرقدرت سیاست همسایگی و سفرهای راهبردی رئیس‌جمهور به کشورهای منطقه، از عراق و جمهوری آذربایجان تا حوزه خلیج فارس، نشان داد که همسایگان، نخستین حلقه امنیتی و اقتصادی ایران هستند. حفظ تعادل در نگاه به شرق و همزمان باز نگه داشتن کانال‌های تعامل با غرب، مانع از انزوای کشور شد و نشان داد دولت به خوبی می‌داند چگونه پیامدهای دیپلماتیک یک بحران امنیتی را مهار کند.
قضاوت منصفانه درباره دولت چهاردهم مستلزم درک واقعیت‌های ساختاری است. این دولت در خلأ فعالیت نکرده؛ بلکه در کانون آتش، تحریم و رقابت‌های ژئوپلیتیک، عقلانیت و ثبات را به کشور هدیه داده است. مدیریت هوشمندانه بحران، جلوگیری از فروپاشی اقتصادی، حمایت قاطع از توسعه منطقه‌ای و صنعتی، و حفظ انسجام ملی در این دو سال پر فراز و نشیب، نمره‌ای درخشان و قابل‌قبول را برای این دولت ثبت می‌کند. دولت پزشکیان ثابت کرد که حتی در دل طوفان نیز می‌توان با تکیه بر دیپلماسی فعال و هم‌افزایی داخلی، مسیر توسعه و پایداری را با صلابت پیمود.