کائنات ضرورت های عقلانی و اقتصادی در تصمیمات دولتمردان را بررسی می کند
پایان وضعیت «نه جنگ، نه صلح»!
مسیح جوادپور-گفتوگوهای ایران و آمریکا در مسقط کلید خورد، اما حالا دیگر بحث اصلی فقط «مذاکره» نیست؛ مسئله این است که آیا مذاکره میتواند به توافقی پایدار برسد یا بار دیگر به یک آتشبس موقت و شکننده تبدیل خواهد شد. تجربه برجام، خروج آمریکا از توافق، بازگشت تحریمها و سپس حملات نظامی به تأسیسات هستهای ایران در سال ۲۰۲۵، پرونده هستهای تهران را از یک اختلاف فنی خارج کرده و به موضوعی امنیتی و ژئوپلیتیکی تبدیل کرده است.
با دستور رئیسجمهور در روز سهشنبه ۱۴ دی ماه ۱۴۰۴ آغاز دور جدید مذاکرات غیرمستقیم جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا کلید خورد. هر چند برخی منابع خبری خارجی موضوعات متعددی را به عنوان محور این دوره از مذاکرات معرفی کردهاند اما سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه کشورمان با انتشار پستی در شبکه اجتماعی ایکس به همه این گمانه زنیها پایان داد. وی نوشت: «مذاکرات هستهای با ایالات متحده روز جمعه حدود ساعت ۱۰ صبح در مسقط برگزار میشود». البته تا پیش از انتشار این پست علاوه بر گمانه زنیهای جنجالبرانگیز درباره موضوع یا موضوع گفتگو، برخی رسانهها خبر از لغو مذاکرات نیز داده بودند. اما با اطلاعرسانی شفاف و رسمی رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان درباره پارهای از جزئیات اولین مذاکره تهران و واشینگتن پس از جنگ ۱۲ روزه، وبسایت آکسیوس که پیشتر مدعی لغو مذاکرات شده بود و با انتشاراین خبر برای ساعاتی مدیریت جو روانی و برخی بازرهای مالی را به عهده گرفته بود نهایتا از دیدار نمایندگان ایران و آمریکا در پایتخت عمان خبر داد.
این ابهامسازی درباره چیستی و چگونگی مذاکرات که بخشی از جنگ روانی لابیهای اسرائیلی با هدف تکرار سنگاندازی در مسیر مذاکرات بود صرفا به روزهای منتهی به مذاکرات محدود نمیشود و از چند هفته پیش آغاز شده بود و در نهایت باعث شد تا علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی شامگاه شنبه ۱۱ بهمن با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس بنویسد: «برخلاف فضاسازی جنگ رسانهای تصنعی، شکلگیری ساختاری برای مذاکرات درحال پیشرفت است.»
برغم تمام این بازیهای روانی فشرده، سرانجام رئیسجمهور به درخواست کشورهای دوست منطقه دستور از سرگیری مذاکرات را با حفظ سه شرط عزت، مصلحت و حکمت صادر کرد.
منطقه باید هرچه زودتر از وضعیت «نه جنگ، نه صلح» خارج شود
در همین فضا، سید حسین موسویان دیپلمات پیشین و پژوهشگر روابط بینالملل، در مقالهای که ۵ فوریه ۲۰۲۶ در بولتن دانشمندان هستهای آمریکا منتشر شده، تلاش کرده نقشه راهی برای «مذاکرات موفق و پایدار» ترسیم کند؛ نقشه راهی که از نگاه او باید از سهگانهی پرتنش «غنیسازی»، «توان دفاعی» و «نقش منطقهای ایران» عبور کند و در نهایت به یک چارچوب امنیتی گستردهتر برای خاورمیانه برسد.
موسویان در این یادداشت، هم به واشنگتن هشدار میدهد که سیاست «غنیسازی صفر» غیرواقعبینانه است، هم از تهران میخواهد قالب گفتوگو را از مذاکرات غیرمستقیم عبور داده و به سمت مذاکرات مستقیم در تهران و سپس واشنگتن ببرد؛ پیشنهادی که اگرچه تابوشکنانه است، اما به باور او تنها مسیر برای توافقی «آبرومندانه و قابل دوام» خواهد بود.
کار از یک اختلاف فنی یا حقوقی گذشته
بحران هستهای ایران به نقطهای رسیده است که دیگر نمیتوان آن را صرفاً یک اختلاف فنی یا حقوقی در چارچوب معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای تلقی کرد. این بحران به چالشی عمیقاً امنیتمحور، ژئوپلیتیکی و ساختاری تبدیل شده است که سرنوشت آن بهطور مستقیم با آینده نظم عدم اشاعه در خاورمیانه و فراتر از آن گره خورده است. اگر مذاکراتی که قرار است روز جمعه میان ایران و ایالات متحده برگزار شود بخواهد مؤثر و پایدار باشد، باید از رویکردهای تکموضوعی عبور کرده و به سمت گفتوگویی جامع، مستقیم و مرحلهبندیشده حرکت کند.
قالب و محل مذاکرات ایران–آمریکا
نخستین دور گفتوگوها میان عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، و استیو ویتکاف، نماینده آمریکا، در ۱۲ آوریل ۲۰۲۵ در مسقط عمان برگزار شد. به اصرار ایران، این مذاکرات «غیرمستقیم» تعریف شد. من در ۸ آوریل ۲۰۲۵ در توییتی تأکید کردم که مذاکرات مستقیم—بهویژه در تهران—میتواند شانس دستیابی به توافقی آبرومندانه، واقعبینانه و بهموقع را بهطور چشمگیری افزایش دهد. تأکید کردم که «اتلاف وقت به نفع هیچیک از دو کشور نیست». با وجود این هشدارها، نزدیک به ۱۰ ماه از دست رفت؛ دورهای که طی آن منطقه متحمل خسارات سنگین و تأسفباری شد.
اکنون به نظر میرسد تهران با گفتوگوهای مستقیم میان ویتکاف، داماد و مشاور کلیدی رئیسجمهور ترامپ، جرد کوشنر، و عراقچی—بار دیگر در عمان—موافقت کرده است. با این حال، مؤثرترین قالب در ادامه مسیر، برگزاری گفتوگوهای مستقیم ابتدا در تهران و سپس در واشنگتن خواهد بود. این فرمول نهتنها تابوهای سیاسی دیرینه را میشکند، بلکه امکان درک متقابل عمیقتری را نیز فراهم میکند. سفر ویتکاف و کوشنر به تهران به آنان اجازه میدهد نهفقط با وزیر امور خارجه، بلکه با دیگر تصمیمگیران کلیدی از جمله دبیر شورای عالی امنیت ملی، نمایندگان مجلس و نهادهای ذیربط گفتوگو کنند—تعاملاتی که برای دستیابی به هر توافق پایدار ضروری است. عراقچی نیز در واشنگتن باید نهتنها با مذاکرهکنندگان آمریکایی، بلکه با رئیسجمهور ترامپ، مقامات پنتاگون و اعضای کنگره آمریکا گفتوگو کند تا درک روشنتری از فضای سیاسی کنونی واشنگتن به دست آورد.
چرا توافق تکموضوعی پایدار نیست؟
در صدها مقاله و مصاحبه از سال ۲۰۱۳ تاکنون، استدلال کردهام که یک توافق تکموضوعی—حتی اگر در پرونده هستهای موفق باشد—ذاتاً بیثبات خواهد بود. در شرایط کنونی، سه مسئله محوری نیازمند راهحلهایی معقول، آبرومندانه و پایدار هستند.
مطالبه آمریکا برای غنیسازی صفر
پیش از مذاکرات، ایالات متحده خواستار توقف کامل غنیسازی اورانیوم از سوی ایران و واگذاری ذخایر حدود ۴۰۰ کیلوگرمی اورانیوم با غنای بالا شده است؛ اقداماتی که از احتمال انحراف تهران بهسوی تسلیحاتی شدن جلوگیری میکند. از سال ۲۰۱۳، گروهی از دانشمندان برجسته هستهای دانشگاه پرینستون و من، پیشنهاد «کنسرسیوم مشترک هستهای و غنیسازی» برای خلیج فارس و خاورمیانه بزرگتر را مطرح کردهایم تا ایران بتواند برنامه صلحآمیز هستهای خود را ادامه دهد و در عین حال، آمریکا و کشورهای منطقه اطمینان یابند که این برنامه پوششی برای تولید سلاح هستهای نخواهد بود. این پیشنهاد بارها—حتی تا ۱۰ روز پیش از حملات اسرائیل و آمریکا به ایران در سال ۲۰۲۵—مطرح شد، اما متأسفانه مورد توجه جدی قرار نگرفت.
امروز، تنها راهحل واقعبینانه برای مسئله غنیسازی اورانیوم، ایجاد یک کنسرسیوم مشترک هستهای و غنیسازی با مشارکت ایران، ترکیه، مصر، عربستان سعودی، کشورهای عربی خلیج فارس و قدرتهای بزرگ جهانی است. این الگو همزمان نگرانیهای مربوط به اشاعه هستهای را برطرف میکند و دسترسی برابر به فناوری صلحآمیز هستهای را تضمین میسازد.
توان موشکی و دفاعی ایران
توان دفاعی، تضمین نهایی تمامیت ارضی، حاکمیت و امنیت ملی است. از سال ۲۰۱۳، بارها دو توافق منطقهای را توصیه کردهام: یک "معاهده تسلیحات متعارف" و "یک پیمان عدم تجاوز" میان کشورهای خلیج فارس و خاورمیانه. معاهده تسلیحات متعارف منطقهای، توازن قدرت دفاعی را تضمین میکند و پیمان عدم تجاوز، بنیان امنیت جمعی را میگذارد. بدون این چارچوبها، انتظار محدودیتهای یکجانبه بر توان دفاعی ایران نه واقعبینانه است و نه پایدار.
حمایت ایران از «محور مقاومت» و نظم امنیتی منطقهای
کتاب من با عنوان "ساختاری نو برای امنیت، صلح و همکاری در خلیج فارس" چارچوبی جامع برای همکاری منطقهای و امنیت جمعی، از جمله منطقه عاری از سلاح هستهای و سلاحهای کشتار جمعی، ارائه میدهد. این چارچوب امکان پیشرفت در چهار مسئله اصلی را فراهم میکند: الف) نقش بازیگران غیردولتی و شبهدولتی؛ ب) امنیت خلیج فارس و انرژی؛ ج) خصومت میان ایران، ایالات متحده و اسرائیل؛ و د) خروج امن و منظم آمریکا از منطقه.
اگر قرار است به توافقی پایدار دست یافت، ایران و اسرائیل باید به تهدیدهای متقابل موجودیتی، نظامی و امنیتی پایان دهند. من در سال ۲۰۲۳ پیشنهاد کردم: «با وجود اختلافات جدی، ایالات متحده و چین هر دو نگران این منازعه هستند. چین روابط نزدیکی با ایران دارد و اسرائیل شریک راهبردی آمریکا است؛ این امر آنها را به میانجیهای واجد صلاحیت و کانالهای ارتباطی مناسب تبدیل میکند».
هشداری به واشنگتن: پرونده هستهای ایران و آینده عدم اشاعه
نظم جهانی عدم اشاعه در حال گذار بنیادین است. جهان از سیستمی که راهبرد هستهای را بر پایه داشتن یا نداشتن سلاح هستهای تعریف میکرد، بهسوی سیستمی حرکت میکند که بر موقعیتیابی، بازگشتپذیری و اختیار راهبردی استوار است.
کشورهای دارای سلاح هستهای نهتنها در عمل به تعهدات معاهدهان. پی. تی برای تلاش صادقانه در جهت خلع سلاح هستهای ناکام ماندهاند، بلکه بهطور فعال در حال نوسازی و گسترش زرادخانههای خود هستند. همزمان، برخی کشورهای غیرهستهای که با تهدیدات امنیتی مواجهاند، بهدنبال بازدارندگی بدون تسلیح رسمی و اهرم سیاسی بدون گسست حقوقی هستند.
پرونده ایران نشان داد که پایبندی کامل به برنامه جامع اقدام مشترک ۲۰۱۵ (برجام) و همکاری بیسابقه با آژانس بینالمللی انرژی اتمی، امنیتی برای ایران به همراه نداشت. خروج آمریکا از توافق، اعمال تحریمهای گسترده و سپس حملات نظامی، پیامی روشن به دولت ایران منتقل کرد: خویشتنداری حداکثری میتواند به آسیبپذیری منجر شود. در همین حال، اسرائیل—خارج از معاهده ان. پی. تی و برخوردار از حمایت بیقیدوشرط آمریکا—تنها دارنده سلاح هستهای در منطقه باقی مانده است. برای نخستین بار در تاریخ عدم اشاعه هستهای، تأسیسات هستهایِ تحت پادمانِ یک کشور غیرهستهای مورد حمله قرار گرفت، بیآنکه محکومیت معناداری از سوی آژانس یا شورای امنیت سازمان ملل صورت گیرد. این رخداد، معنای تعهدات عدم اشاعه را بهطور بنیادین تغییر داده است.
اگر بحران هستهای ایران بهعنوان مسئلهای محدود، خاصِ ایران و با تعریفی تنگنظرانه برخورد شود، به توافقی پایدار منجر نخواهد شد. برعکس، این رویکرد گسترش «ابهام هستهای» را در سراسر خاورمیانه تسریع خواهد کرد؛ بهگونهای که کشورهای متعددی بهدنبال کسب توانمندی ساخت سلاح هستهای خواهند رفت، حتی اگر فوراً اقدام به ساخت آن نکنند. بنابراین، هر توافق هستهای جدید میان ایران و ایالات متحده باید بهطور محکم بر اصول و تعهدات معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای معاهده ان. پی. تی استوار باشد و بهشکلی متوازن، غیرتبعیضآمیز و معتبر اجرا شود. سرنوشت مذاکرات ایران و آمریکا بهطور جداییناپذیر با آینده عدم اشاعه در منطقه و جهان پیوند خورده است. تصمیمهایی که امروز گرفته میشود، امنیت منطقهای و بینالمللی را برای دههها شکل خواهد داد.
منطقه باید هرچه زودتر از وضعیت «نه جنگ، نه صلح» خارج شود
دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی با تاکید بر ضرورت اینکه ایران و سایر کشورهای خاورمیانه و قدرت های غربی باید به سمتی حرکت کنند که منطقه هرچه زودتر از وضعیت «نه جنگ، نه صلح» خارج شود، اظهار داشت: باید همه تلاش خود را به کار گیریم تا از بحران پیشگیری شود و شاهد بودیم.
دستوری از سوی رئیسجمهور در این زمینه صادر شد که بسیار مسئولانه
حسین مرعشی در ارزیابی علل دستور رئیسجمهور به وزیر امور خارجه درباره از سرگیری مذاکره با ایالات متحده آمریکا گفت: شرایط منطقه به گونهای است که باید ایران و سایر کشورهای خاورمیانه و قدرت های غربی به سمتی حرکت کنند که منطقه هرچه زودتر از حالت «نه جنگ، نه صلح» خارج شود. اقدام آقای پزشکیان به عنوان رئیسجمهور و رئیس شورای عالی امنیت ملی از اهمیت بالایی برخوردار بود و نشانه عزم و اراده ایران برای عبور دادن منطقه از بحرانهایی است که عمق و گستره آن قابل اندازهگیری نیست.
دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی با ابراز امیدواری از اینکه وزیر امور خارجه و دبیر شورای عالی امنیت ملی در هماهنگی کامل با مقام معظم رهبری و رئیسجمهور بتوانند مذاکرات را به خوبی مدیریت کنند؛ تصریح کرد: به نظر میرسد آقایان عراقچی و لاریجانی در سایه یک مدیریت هماهنگ خواهند توانست، کشور را از این وضعیت خارج کرده و به ساحل صلح و امنیت برسانند.
مخالفان مذاکرات یا وابسته هستند یا دوستان نادان
وی در واکنش به ادامه برخی بهانه تراشیهای اقلیت تندروی مخالف مذاکره، گفت: کسانی که این روزها به علت آغاز مذاکرات به رئیسجمهور هجمه میبرند خدای ناکرده یا وابسته هستند یا در دسته دوستان نادان قرار دارند. هیچ انسان عاقلی وجود ندارد که از شرایط فعلی منطقه متاثر نشود و تاثر الزاما به معنای ترس نیست بلکه میتواند نتیجه واقعبینی در برابر خطراتی باشد که کشور و منطقه را تهدید میکند.
مرعشی با اشاره به افزایش التهابات در منطقه خلیج فارس از سوی نیروهای آمریکایی تصریح کرد: کسانی از دهها کیلومتر آن طرفتر از منطقه خلیج فارس میتوانند، آتش جنگ را روشن کنند اما آتشی که برافروخته شود به این سرعت خاموش شدنی نیست و نتیجهای جز از بین رفتن سرمایههای کشورهای اسلامی ندارد. وی افزود: بنابراین باید همه تلاش خود را به کار گیریم تا از این آتشافروزی و جنگ پیشگیری شود و در این راستا شاهد بودیم که دستوری از سوی آقای رئیس جمهور صادر شد که بسیار مسئولانه بود تا ایران به نقطهای برسد که فضای تنشهای فعلی به فضای همکاریهای اقتصادی تبدیل شود و مردم نیز از مواهب آن بهرهمند شوند.
نتانیاهو میخواهد ایران در معرض تغییر نظام، خطر فروپاشی و تجزیه قرار گیرد
دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی با تاکید بر اینکه منطقه در معرض یک خطر بزرگ قرار دارد، اظهار داشت: به جز نتانیاهو در اسرائیل که علاقمند ایجاد یک جنگ خونین در خاورمیانه است و میخواهد ایران در معرض تغییر نظام، خطر فروپاشی و تجزیه قرار گیرد؛ در داخل کشور نیزبرخی سوپر انقلابیها و تندروها که مواضع غیرقابل درک برای عموم مردم دارند، از بروز جنگ استقبال میکنند؛ در حالیکه هیچ فردی با جنگ موافق نیست.
مرعشی با بیان اینکه مذاکرات برای پیشگیری از جنگ و تلاش برای برقراری صلح و آرامش و تامین منافع ملی کشور صورت میگیرد، اظهار داشت: البته همانطور که در دستور رئیسجمهور به آقای عراقچی نیز آمده است مذاکرات باید بر پایه سه اصل عزت، مصلحت و حکمت انجام شود تا بتوانیم از طریق آن منافع ملی کشور را تحصیل کنیم. وی ادامه داد: البته معتقدم در میز مذاکره باید از خواسته های شدنی سخن بگوییم تا به اهدافمان برسیم. قرار نیست در مذاکره همه شرایط به نفع ما یا طرف آمریکایی باشد بلکه اگر تصمیم داریم توافقی شکل گیرد و منطقه از جنگ فاصله بگیرد، طرفین باید حداقلهایی را از دست بدهند و به نظرم لشکرکشی آمریکا به منطقه نیز به نظر میرسد برای بدست آوردن توافق است. دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی در ارزیابی کلی از چشمانداز مذاکرات گفت: از آنجائیکه طرفین برای دیپلماسی و مذاکرات جدی هستند، امیدوارم به نتایج خوبی برسیم و اهداف مد نظر تامین شود.
وظیفه سیاستمداران در قبال جنگ روانی دشمن
قائم مقام حزب اعتدال و توسعه با بیان اینکه اولویت ایران در حل مسائل و مناقشات بینالمللی همواره بهرهگیری از طرق مسالمتآمیز و مذاکرات سازنده است، گفت: مذاکره هوشمندانه نه یک مطالبه سیاسی، بلکه ضرورتی عقلانی، اجتماعی و اقتصادی محسوب میشود که نمیتوان نسبت به آن بیتفاوت بود. محمود واعظی در واکنش به مذاکرات پیشروی ایران و آمریکا، گفت: اولویت ایران در حل مسائل و مناقشات بینالمللی همواره بهرهگیری از طرق مسالمتآمیز و مذاکرات سازنده است. بالغ بر ده ماه قبل، مذاکرات ایران و آمریکا شروع شد و مسئولان دستگاه دیپلماسی در حال مذاکره بودند که به شکل خصمانه و کاملا یکطرفه جنگ تحمیلی ۱۲ روزه آغاز شد و متعاقب آن نوعی بیاعتمادی جدی نسبت به اصل مذاکره در کشور به وجود آمد.
واعظی با اشاره به افزایش تنشها در منطقه پس از جنگ ۱۲ روزه اظهار کرد: برغم بیاعتمادیها و در پی رایزنیهای اخیر و با توجه به اینکه استمرار وضعیت نه جنگ و نه صلح امکان نزاع و جنگ غیرسازنده را افزایش میدهد، کشورهای اسلامی منطقه در راستای حفظ صلح و ثبات، برقراری مذاکره میان ایران و آمریکا را رایزنی کردند. جمهوری اسلامی ایران همواره خواهان برقراری صلح و ثبات در منطقه بوده و آغازکننده جنگ نبوده و نیست، اما اگر تهدیدی از سوی هر قدرتی منافع و امنیت ملی را هدف بگیرد، آمادگی کامل برای دفاع از امنیت و کیان کشور را دارا است.
بر اساس اصول پذیرفتهشده حقوق بینالملل حلوفصل مسالمتآمیز اختلافات یکی از پایههای نظم جهانی محسوب میشود.رئیس دفتر رئیسجمهور در دولت دوازدهم گفت: یکی از کارکردهای مهم مذاکره، اقناع افکار عمومی داخلی و خارجی در راستای پذیرش موضع صلحطلبانه جمهوری اسلامی ایران است. بر اساس اصول پذیرفتهشده حقوق بینالملل و منشور ملل متحد،حلوفصل مسالمتآمیز اختلافات یکی از پایههای نظم جهانی محسوب میشود. جمهوری اسلامی ایران همواره نشان داده است که در چارچوب این اصول حرکت میکند و گفتوگو را بر تنش و تقابل ترجیح میدهد، مشروط بر آنکه حقوق و منافع مشروع کشور به رسمیت شناخته شود.
دستور رئیسجمهور برای انجام مذاکرات تصمیمی منطقی و عقلایی بود
واعظی افزود: از طرف دیگر برای اینکه افکار عمومی در کشورمان و همچنین افکار عمومی جهان آشکارا تفهیم شوند که جمهوری اسلامی ایران از جنگ واهمهای ندارد اما از آن پرهیز میکند و بر محور عقلانیت سعی بر این دارد تا مسائل خود را از طریق گفتوگو حل و فصل نماید، رئیسجمهور دستور انجام مذاکرات را به وزارت امور خارجه ابلاغ کرد؛ تصمیمی منطقی و عقلایی که در آن ضمن حفظ مصالح کشور، گفتوگو از موضع عزت و اقتدار دنبال خواهد شد.
اگر مذاکرات بر پایه احترام متقابل باشد، یک گام جدی رو به جلو خواهد بود و میتوان به نتیجه امیدوار بود.وی با تاکید بر اینکه در ارتباط با مسئله هستهای همواره موضع شفاف ما این است که ایران در پی دستیابی به بمب اتمی نبوده و نیست، تصریح کرد: جمهوری اسلامی ایران در ارتباط با پرونده هستهای نیز همواره بر این موضع اصرار و تاکید داشته که ایران برغم الزام ایجاد توازن و بازداراندگی در مقابل دشمن متجاوز یعنی رژیم صهیونیستی که هیچگونه محدودیت و کنترلی بر سلاحهای هستهای خود را قبول نکرده و قلدرمابانه کلیه هنجارهای بینالمللی را به سخره میگیرد، به واسطه فتوای رهبری هیچگاه در پی دستیابی به سلاح کشتار جمعی هستهای نبوده و نیست. اگر مذاکرات بر پایه احترام متقابل و برابر با هدف دستیابی به توافق «برد برد» باشد، یک گام جدی رو به جلو خواهد بود و میتوان به نتیجه امیدوار بود. طبیعی است که محدودیتها و تحریمهای ظالمانهای که از سوی طرف مقابل به شکل یکجانبه علیه ملت ایران تحمیل شده نیز در اولویت دستور کار مذاکرات قرار خواهد گرفت. قائممقام حزب اعتدال و توسعه با اشاره به التهابهایی که در چند سال گذشته دامنگیر منطقه خاورمیانه شده است، اظهار کرد: منطقه خاورمیانه طی سالهای اخیر با التهابها و بحرانهای متعددی روبهرو بوده و اعتقاد ما بر این است که در شرایط کنونی، غرب آسیا بیش از هر زمان دیگر نیازمند ثبات و آرامش است. در موضوع جنگ غزه، لبنان، بحران سوریه و یمن نیز منطقه خسارتهای فراوانی متحمل شده و اگر بیثباتی یا جنگ دیگری رخ دهد، همه کشورها از آغازکننده جنگ تا کشورهای منطقه و ایران همگی متضرر و آسیب خواهند دید. در چنین شرایطی، بهترین راهحل، استقبال از درخواست کشورهای دوست منطقه برای پایهریزی گفتوگو بود که امیدوارم، گفتوگوهایی جدی، محترمانه و از موضع احترام متقابل و برابری برای دستیابی به یک توافق برد ـ برد شکل بگیرد.
در چنین شرایطی، بهترین راهحل، استقبال از درخواست کشورهای دوست منطقه برای پایهریزی گفتوگو بود.واعظی در ارزیابی مواضع ایالات متحده آمریکا در این دور از مذاکرات، گفت: هر کشوری که وارد مذاکره میشود، در ابتدا خواستههای حداکثری خود را مطرح میکند و هنر مذاکرهکنندگان این است که بتوانند در چارچوبی به توافق برسند که منافع کشور متبوع حفظ شود. بنابراین آنچه طرف مقابل در مقطع فعلی مطرح میکند اهمیت ثانویه دارد؛ آنچه اهمیت دارد، آن مواردی است که نهایتاً روی میز مذاکرات بحث و تثبیت میشود.
جریانهای تندروهیچگاه نگفتند جایگزین آنها در مقابل مذاکره چیست!؟
وی در واکنش به اتهام زنیهای برخی از جریانها به رئیسجمهور و وزیر امورخارجه در زمینه آغاز مذاکرات گفت: جریانهای تندرو همواره مخالف مذاکره بودهاند، اما هیچگاه نگفتند که جایگزین مدنظر آنها در مقابل مذاکره چیست.
رئیس دفتر سیاسی حزب اعتدال و توسعه تصریح کرد: تجربه جمهوری اسلامی ایران در سالهای گذشته نشان داده است که هرگاه مسیر گفتوگو از مسیر اعتدال حسب تدبیر، انسجام داخلی و پشتوانه تصمیمسازی ملی دنبال شده، کشور توانسته است از دست اندازهای پرهزینه عبور کند و منافع خود را تثبیت نماید. مذاکره برای ایران نه یک امر تاکتیکی و مقطعی، بلکه ابزاری عقلانی در چارچوب پایدارسازی امنیت، رفاه و توسعه، حفظ منافع ملی، کاهش هزینههای سیاسی و افزایش قدرت چانهزنی در عرصه بینالمللی بوده است.
گفتوگوی مبتنی بر احترام متقابل میتواند جایگزین پرهزینهترین گزینه شود
واعظی افزود: جهت تنویر اذهان آن دسته منتقدان واقعی، نیز باید تاکید شود که مذاکره الزاماً به معنای عقبنشینی یا امتیازدهی نیست. مذاکره از موضع اقتدار، عزت و با اتکاء به توانمندیهای داخلی جمهوری اسلامی ایران اقدامی علمی، رو به جلو و کاملا سازنده است. جمهوری اسلامی ایران هیچگاه مذاکره از موضع ضعف را نپذیرفته و نخواهد پذیرفت، اما همزمان معتقد است که گفتوگوی مبتنی بر احترام متقابل میتواند جایگزین پرهزینهترین گزینه شود.
مذاکره به معنای عقبنشینی، امتیازدهی یا امر تاکتیکی و مقطع نیست بلکه ابزاری عقلانی در چارچوب پایدارسازی امنیت است.وی با بیان اینکه مشکلاتی که کشور با آنها مواجه شده نتیجه دیدگاه افراطیون است، تصریح کرد: بخش قابل توجهی از مشکلات امروز کشور نتیجه نگاههای افراطی «اقلیت» است. اقلیتی که برای رسیدن و قبضه قدرت، منافع ملی را نادیده و از هیچ اهرمی از جمله تخریب، کارشکنی و پرونده سازی برای رقیب خود فروگذار نیستند. کسانی که با مذاکره و راهحلهای مسالمتآمیز مخالفت میکنند، عملاً هیچ پیشنهاد جایگزینی ندارند.
مذاکره هوشمندانه نه یک مطالبه سیاسی، بلکه ضرورتی عقلانی، اجتماعی و اقتصادی است
قائم مقام حزب اعتدال و توسعه اضافه کرد: واقعیت این است که استمرار تنش، تحریم و بیثباتی، به صورت مستقیم زندگی روزمره مردم را تحت تأثیر قرار میدهد. هر اقدامی که بتواند فضای روانی کشور را آرام و افقهای اقتصادی را روشنتر کند، در نهایت به نفع معیشت مردم و ثبات کشورخواهد بود. اگر بنا است مشکلات کشور حل شود، چارهای جز حرکت در مسیر اعتدال و عقلانیت وجود ندارد. لذا مذاکره هوشمندانه نه یک مطالبه سیاسی، بلکه ضرورتی عقلانی، اجتماعی و اقتصادی است که نمیتوان نسبت به آن بیتفاوت بود.
واعظی در ارزیابی میزان تاثیر تلاشهای دیپلماتیک وزارت امور خارجه و سایر دستگاههای ذیربط در بازگشت ثبات و آرامش به منطقه، تصریح کرد: از همان ابتدای دور قبلی مذاکرات در اوایل امسال مشاهده کردیم که بیشترین مخالفت با مذاکرات از سوی رژیم صهیونیستی صورت گرفت؛ رژیمی که در راستای اهداف شوم و توسعه طلبانه خود علیرغم به خاک و خون کشیدن بخشی از غرب آسیا به طور مستمر آمریکا را به استفاده از گزینه نظامی علیه ملت ایران در راستای ایجاد جنگ منطقه ای تحریک کرده است. وی افزود: اکنون نیز همزمان با طرح موضوع مذاکرات، از طریق برخی سیاستمداران و رسانههای معاند خارج از کشور در حال ایجاد جنگ روانی است تا به آن دسته مردم دغدغهمند القا کند این دور مذاکرات نیز به نتیجه نخواهد رسید. البته دلیل اصلی مخالفت رژیم صهیونیستی با مذاکرات این است که این رژیم، مذاکره و پایان تنش میان ایران و آمریکا را مترادف ابتر ماندن طرح های رویایی خود در منطقه میداند. رئیس دفتر رئیسجمهور در دولت دوازدهم در ارزیابی میزان تاثیر تلاشهای دیپلماتیک وزارت امور خارجه و سایر دستگاههای ذیربط در بازگشت ثبات و آرامش به منطقه، تصریح کرد: اهتمام وزارت امور خارجه و تماسهای رئیسجمهور با سران کشورهای منطقه در پیشگیری از ناامنی و بیثباتی قطعاً موثر و سازنده بوده است. واقعیت این است که هیچ کشوری نمیتواند در کنار آتش بایستد و از آسیبهای ناشی در امان بماند؛ در صورت وقوع جنگ، سایر کشورهای منطقه نیز هزینه خواهند داد و به همین دلیل آنها نیز در تلاش هستند از طریق گفتوگو از بروز چنین وضعیتی جلوگیری کنند.
سیاستمداران باید به گونهای سخن بگویند که جنگ روانی دشمن موفق نشود
واعظی در تحلیل تلاشهای نهادهای تصمیمساز دیگر از جمله شورای عالی امنیت ملی و یاری به دولت و دستگاه دیپلماسی برای برقراری آرامش روانی در جامعه و کاهش آثار جنگ روانی رسانههای جریانهای رادیکال خارجی بر زندگی مردم گفت: در شرایطی که رسانههای خارج از کشور به طور گسترده بر طبل بی ثباتی و جنگ میکوبیدند و متعاقبا نگرانیهای جدی در جامعه ایجاد کرده بودند، توئیت دبیر شورای عالی امنیت ملی بسیار آرامشبخش بود و علاوه بر تأثیر مثبت داخلی، در سطح منطقهای و بینالمللی نیز بازتاب داشت. سیاستمداران و دیپلماتها باید به گونهای سخن بگویند که آرامش روانی جامعه حفظ شود و جنگ روانی دشمن با هدف ایجاد تلاطم در ذهن مردم موفق نشود. وی در پاسخ به پرسشی درباره میزان تاثیر اطلاعیه اخیر دفتر ریاستجمهوری و انتشار فهرست اسامی جان باختگان حوادث دی ماه در بازگشت آرامش روانی و اعتماد عمومی به جامعه گفت: اقدام دفتر رئیسجمهور در اعلام اسامی شهدا و جانباختگان حوادث اخیر، گامی مهم در مسیر شفافیت، عدالت و خنثی نمودن فضاسازیهای خارجی بود. در شرایطی که برخی رسانهها آمارهای غیرواقعی ارائه میکردند، انتشار این فهرست تاثیر مثبت داشت و استمرار اقدامات صادقانه اینچنینی میتواند به تقویت سرمایه اجتماعی نظام بیانجامد. رئیسجمهور باید با شفافیت مردم را در جریان اهداف و اقدامات قرار دهد، چراکه بهترین قضاوت کنندگان مردم هستند. قائممقام حزب اعتدال و توسعه در پاسخ به پرسشی دیگر درباره چشمانداز مذاکرات پیشرو گفت: از آنجا که در این لحظه مذاکرات به طور رسمی آغاز نشده، نمیتوان ارزیابی قطعی از نتایج آن ارائه داد، اما در مجموع، مذاکرات پیش رو را باید فرصتی برای آزمون عقلانیت و واقعبینی طرف مقابل دانست. جمهوری اسلامی ایران با امید، اما بدون خوشبینی افراطی وارد این مسیر شده و معیار قضاوت خود را نه وعدهها، بلکه نتایج عملی قرار میدهد. اگر طرف مقابل ارادهای جدی و واقعی برای رسیدن به توافقی متوازن و پایدار داشته باشد، این مسیر میتواند به کاهش تنشها و تقویت ثبات منطقهای بیانجامد. امیدوارم از این فرصت حداکثر بهرهبرداری صورت پذیرد و مذاکرات به توافقی آبرومندانه و مبتنی بر منافع متقابل منجر شود.
راهبرد اسرائیل برتری در منطقه است و ایران قوی را دوست ندارد
تحلیلگر سیاسی، تصمیم دولت چهاردهم مبنی بر مذاکره با آمریکا را ناشی از تصمیم نهادهای حاکمیتی خواند و گفت: این تصمیم شخصی و سلیقهای نیست. دولت آقای پزشکیان از ابتدای فعالیت خود در حوزه امور حاکمیتی بهصورت منسجم عمل کرده و در این موضوع نیز با همان انسجام پیش میرود.
«حمیدرضا جلاییپور» در ارزیابی از دستور رئیسجمهور مبنی بر مذاکره با آمریکا براساس پیشنهاد این کشور و بنا به درخواست دولتهای دوست منطقه، گفت: در سپهر سیاسی و در میان نیروهای سیاسی هر کشوری درباره موضوعات مهم (مثل همین مذاکره با آمریکا) اختلاف نظرهایی وجود دارد و سپهر سیاسی ایران هم از این قاعده مستثنی نیست.
وی افزود: تصمیم اخیر دولت پزشکیان برای ورود به مذاکره با آمریکا، ناشی از تصمیم نهادهای حاکمیتی از جمله شورای عالی امنیت ملی است و تصمیمی شخصی یا سلیقهای محسوب نمیشود، بلکه از پشتوانه نهادی و حاکمیتی برخوردار است.
دولت پزشکیان در امور حاکمیتی از ابتدای دولتش منسجم عمل کرده استاین جامعهشناس و استاد دانشگاه عنوان کرد: اتفاقاً برخلاف پندار رایج مطرح مبنی بر اینکه امور در ایران دچار چنددولتی است، تصمیمات کلیدی مانند مذاکره با آمریکا از جمله مسائل حاکمیتی به شمار میرود. جلاییپور ادامه داد: دولت پزشکیان نیز از ابتدای فعالیت خود در حوزه امور حاکمیتی بهصورت منسجم عمل کرده و در این موضوع نیز با همان انسجام پیش میرود.
طرف آمریکایی معمولا اهل فریب است
این فعال سیاسی معتقد است: اگر نماینده دولت ترامپ با رویکردی مبتنی بر احترام متقابل و از موضعی برابر با وزیر امور خارجه ایران وارد مذاکره و مصالحه شود، حاکمیت و دولت ایران بر تصمیمی که اتخاذ کردهاند، راسخ خواهند بود.
استاد دانشگاه با اشاره به اینکه مشکل اصلی آن است که طرف آمریکایی معمولاً سابقهای از فریبکاری در اینگونه تعاملات داشته است، عنوان کرد: شما ببینید؛ پیشتر نیز همینگونه بود حاکمیت ایران تصمیم به انجام مذاکرات برجام گرفت، اما این ترامپ بود که از برجام خارج شد.
شرایط برای یک توافق بیشتر فراهم است
جلاییپور بیان کرد: اتفاقا هم اکنون از یک حیث دیگر شرایط برای یک توافق، بیشتر فراهم است چون اکثر کشورهای اسلامی و عربی (مثل ترکیه، مصر، عربستان و قطر) مدافع و ذینفع این مذاکره و مصالحه ایران با آمریکا و ممانعت از تشدید اوضاع و بروز جنگ و ناآرامی در منطقه هستند.
اسرائیل تمام هدفش این است که آمریکا را وارد جنگ با جمهوری اسلامی کند و شهرهای ایران را به آشوب بکشاند.وی با بیان اینکه البته ممکن است در روزهای آینده از سوی رژیم صهیونیستی در این مسیر کارشکنیهایی صورت گیرد، تاکید کرد: هدف اصلی اسرائیل همواره این بوده است که آمریکا را وارد جنگ با جمهوری اسلامی کند و زمینه آشوب در شهرهای ایران را فراهم سازد که البته اشتباه میکند.
تحلیلگر سیاسی یادآور شد: اگر بار دیگر جنگی از سوی رژیم صهیونیستی به جمهوری اسلامی ایران تحمیل شود، همانند جنگ ۱۲روزه، کشور در برابر دشمن متجاوز به خاک ایران با انسجام و یکپارچگی بیشتری عمل خواهد کرد.
رسانههای صهیونیستی میگویند
کسی حریف جمهوری اسلامی نمیشود
جلاییپور با بیان اینکه عصاره اظهارات رسانهها بهویژه رسانههای صهیونیستی عبارت از این است که کسی حریف جمهوری اسلامی نمیشود و کشورهای غربی هم جان سربازان خود را برای جنگیدن با جمهوری اسلامی به خطر نمیاندازند، تصریح کرد: آنها پیشتر این کار را تجربه کردهاند و با ۴۰۰ هزار نیروی نظامی در افغانستان و عراق کاری را انجام دادند و موفق نشدند و آمریکا ناچار شد افغانستان را ترک کند.
تحلیلگر سیاسی با تاکید بر اینکه خط آشوب صرفا خط مخالفت با جمهوری اسلامی نیست بلکه به معنای تکه تکه شدن کشور است، تاکید کرد: من همواره تاکید کردهام که اگر نخبگان به جمهوری اسلامی منتقد هستند باید انتقادات خود را مطرح کنند و بهترین اقدام در این زمینه، روش اصلاحی است حتی اگر به شیوههای اصلاحی پاسخ مناسبی داده نشود.
اسرائیلیها راه ضربهزدن به جمهوری اسلامی را «آشوب سراسری» میدانند
جلاییپور ادامه داد: کشورهای غربی و رژیم صهیونیستی تنها راه پیش روی خود برای ضربهزدن به جمهوری اسلامی را در برپایی «آشوب سراسری» در ایران میبینند که این موضوع بهخصوص مورد علاقه نیروهای اسرائیلی - ترامپیستی یا «ترامپیاهو» است.
وی با اشاره به اینکه باید بدانیم دشمن بهدنبال چه چیزی است، گفت: به اعتقاد من خط آشوب این است که میخواهند کشور را بهم بریزند چه خوشایند ما باشد چه نباشد، بازی بزرگی در دنیا آغاز شده است.
این جامعهشناس افزود: در این بازی بزرگ، آمریکا تلاش دارد به نحوی با کشور چین مقابله کند و نمیخواهد خود را در خاورمیانه درگیر سازد و این کار را با تکنولوژی آمریکایی به دست اسرائیل سپرده است.
جلاییپور تصریح کرد: راهبرد اسرائیل دستیابی به برتری در منطقه است و ایران قوی و مستقل را دوست ندارد و البته معتقدم علاقهای هم به ترکیه قوی ندارد حتی عربستان قوی را هم نمیخواهد. وی خاطرنشان کرد: ما باید در این میان توجه داشته باشیم که اسراییل و آمریکا در آن بازی بزرگ قرار است چه بلایی بر سر ایران بیاورند و بیش از گذشته از کشورمان محافظت کنیم. دلخوری از شرایط کشور نباید در دفاع ما از ایران اثر بگذارد.