مرز باریک جنگ و دیپلماسی

 سارا حسن زاده- همزمان با اظهارنظرهای تند و متناقض دونالد ترامپ در شبکه های اجتماعی درخصوص ایران، برخی گمانه زنی‌ها در خصوص احتمال درگیری نظامی ایران و آمریکا نیز افزایش پیدا کرده است. اگرچه رئیس جمهور آمریکا طی روزهای گذشته اعلام کرده بود خود را قانع کرده در قبال ایران اقدامی انجام ندهد اما باز هم ادعاهایی در خصوص حاکمیت ایران مطرح کرده است. رئیس دستگاه دیپلماسی هفته پیش در محل وزارتخارجه جمهوری اسلامی ایران، به سفرا و روسای نمایندگی‌های خارجی مقیم در تهران ، با تاکید بر اینکه عملیات پیشدستانه در دستور کار ما قرار ندارد، گفت: خواهان جنگ نیستیم ولی برای جنگ آمادگی داریم و حتی آماده‌تر از جنگ قبلی هستیم. بهترین شیوه برای جنگ، آمادگی برای جنگ است که دشمنان دچار سوءمحاسبه نشوند.  ما برای مذاکره هم آمادگی داریم، ولی مذاکره منصفانه، شرافتمندانه و از موضع برابر و با احترام متقابل و براساس منافع متقابل. مذاکره‌ای که جدی و واقعی باشد و نه دستور دادن و دیکته کردن که اخلاق برخی کشورهاست.
روز گذشته نیز عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در نشست خبری گفت: طرف مذاکره مهم است؛ طرف مذاکره پایبند گفت‌وگو نبوده است. وی افزود: آمریکایی‌ها اگر مبانی مذاکره را بپذیرند ما برای مذاکره آماده‌ایم. اگر منافع ملی ما تامین شود مذاکره می‌کنیم.  حسن بهشتی‌پور، کارشناس مسائل بین الملل در رابطه با فضای فعلی بین ایران و آمریکا نیز گفت: دونالد ترامپ در روزهایی که جو داخلی کشور ما ناآرام بود، اظهارات مداخله جویانه ای مطرح کرد و حتی از اقدام عملی گفت و ایران را تهدید کرد. بنابراین باید اذعان داشت، اکنون تنش بین دو کشور بالا است. با همه این تفاصیل، اینکه همچنان دم از عدم گفتگو بزنیم، در شرایط فعلی حتما نمی تواند رویکردی مشکل گشا و بر اساس مصالح ملی قلمداد شود. همچنین اینکه گروهی تهدیدهای ایالات متحده را نشانه ای بر بی فایده بودن مذاکره می دانند، ریشه در رویکرد افراطی دارد. به این معنی که افراطیون درک صحیحی از مناسبات بین المللی ندارند و به همین دلیل، گفت و گو به هر شکل و در هر مقیاسی را امری مضر می دانند.
همچنان آماده مذاکرات جدی هستیم
سفیر جمهوری اسلامی ایران در ریاض به موضع ایران درخصوص مسائل منطقه، اعتراضات داخلی ایران و مفهوم امنیت اجتماعی پرداخت و گفت که تهران گفت وگو و همکاری مشترک میان کشورهای منطقه را بهترین راه برای حفظ ثبات و ممانعت از بروز درگیری های گسترده تر در منطقه می داند. علیرضا عنایتی، سفیر جمهوری اسلامی ایران در عربستان در گفت وگو با روزنامه سعودی عکاظ، خاطرنشان کرد: در روزهای گذشته شاهد تماس های فشرده میان وزرای خارجه عربستان، قطر، عمان و ایران بودیم و وزیر خارجه عمان سفری به تهران انجام داد.
بنابر روایت ایرنا، وی افزود: این تحرکات در راستای ثبات منطقه و تقویت امنیت در آن است. ایران تاکید کرد که به امنیت و صلح منطقه پایبند است و از تمام تلاش ها در راستای ممانعت از درگیری و عدم گسترش دایره جنگ استقبال کرد. عنایتی هشدار داد که شعله ور شدن هرگونه درگیری تنها یک کشور را هدف قرار نخواهد داد بلکه پیامدهای خطرناکی به همراه خواهد داشت که تمام منطقه را در بر خواهد گرفت.
ایران به راه حل های مسالمت آمیز
برای تمام بحران های منطقه ایمان دارد
سفیر ایران در عربستان تصریح کرد: ایران به راه حل های مسالمت آمیز برای تمام بحران های منطقه ایمان دارد و گفت و گو را تنها راه حل مشکلات پیچیده می داند اما طرف های دیگر این گزینه را نادیده می گیرند و به دنبال مقابله و رویارویی هستند. وی ادامه داد: ایران از تمام ابتکار عمل ها و تلاش ها استقبال می کند. ما از نقش عربستان در تقویت گفت وگوها و جلوگیری از تنش ها و دور کردن منطقه از پیامدهای فاجعه بار جنگ تمجید می کنیم و تماس هایی که میان تهران و ریاض در سطوح بالا انجام شد نشان دهند رویکرد مشترک دو طرف در این زمینه است.
عنایتی تاکید کرد: ایران خواهان تداوم روابط محکم با کشورهای همجوار و در راس آن ها عربستان بر اساس تماس مداوم و حسن همجواری است. سفرهای متقابل و تماس های مداوم و گفت وگوهای سازنده میان مقامات دو کشور نشان دهنده همین رویکرد است. چشم انداز ایران برای منطقه شکوفایی و ثبات آن است و تهران آماده همکاری با برادران خود برای تحقق این چشم انداز است که به سود همه است. ایران تلاش می کند که با همکاری کشورهای منطقه مشکلات سیاسی را حل کند.
سفیر ایران در ریاض افزود: ایران آماده است تا از تمام فرصت های موجود برای گفت وگو و مشورت و همکاری جدی در مسائل مشترک استفاده کند و فعالیت گروهی و دسته جمعه تنها راه تحقق اهداف مطلوب است درحالی که تفرقه منجر به پیچیده شدن بحران ها می شود.
اعتماد نباید یک طرفه باشد
وی درمورد مذاکرات هسته ای هم گفت: اعتماد نباید یک طرفه باشد و اعتماد سازی زمانی شکل میگیرد که متقابل باشد. ایران در سال های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۵ وارد گفت وگوهای متعددی شد تا به نتایج ملموس برسد اما طرف مقابل به نتایج گفت وگوها پایبند نبود. علیرضا عنایتی خاطرنشان کرد: تهران همچنان آماده مذاکرات جدی است که منجر به نتایجی شود و رضایت تمامی طرف ها را به همراه داشته باشد و نتایج از پیش تعیین شده و یا تحقق دستاوردها برای یک طرف را تحمیل نکند. تداوم تحریم اعتمادها را از بین می برد و ملت ایران را از فرصت های توسعه اقتصادی محروم می کند. وی در بخش دیگری از مصاحبه خود به اعتراضاتی که پیشتر در برخی شهرهای ایران رخ داد پرداخت و گفت: اعتراضات در ابتدا اقتصادی و معیشتی بود و تجار و اصحاب کسب و کار در آن مشارکت کرده و نسبت به اوضاع معیشتی و بالا رفتن قیمت ها اعتراض کردند. دولت این اعتراضات را مدنی و قانونی برشمرد و طرف های ذیربط را به خویشتنداری و عدم خشونت دعوت کرد اما این تظاهرات بعدها از مسیر مسالمت آمیز خود خارج شد و به آشوب و هرج و مرج تبدیل شد و طرف های خارجی برای ایجاد خشونت و ناامنی و تخریب اماکن عمومی از این اعرتاضات سوءاستفاده کردند.عنایتی خاطرنشان کرد: امنیت منطقه جدایی پذیر نیست و ثبات هر کشور بازتاب مثبتی بر همسایه اش دارد و بی ثباتی در یک کشور امنیت تمام طرف ها را تهدید می کند. سفیر ایران همچنین خواستار گفت وگوی منطقه ای فراگیر شد که بر اساس همکاری گروهی در زمینه های سیاسی، امنیتی و اقتصادی باشد و تاکید کرد: هیچ کشوری نباید از سیستم منطقه ای کنار زده شود و ما هشدار می دهیم که برخی طرح ها در راستای تضعیف و تجزیه کشورهای منطقه است و از نظر ما تهدید واقعی افزایش نفوذ اسرائیل در داخل منطقه است.
ادبیات این روزهای سیاست خارجی بیشتر شبیه کری خوانی است
ناآرامی های کشور طی یک ماه اخیر، با واکنش ها و دخالت های مقام های آمریکایی و به طور مشخص دونالد ترامپ همراه بود. فریدون مجلسی، تحلیلگر ارشد حوزه سیاست خارجی و دیپلمات با سابقه ایرانی در گفتگو با فرارو به بررسی این موضوع پرداخته است که هدف ایالات متحده از بالا بردن سطح تنش ها چیست و این تقابل به چه مرحله ای خواهد رسید: فریدون مجلسی به فرارو گفت: «شرایط سیاست خارجی طی ماههای اخیر از حالت رسمی و استاندارد خود خارج شده است. ادبیاتی که در فضای سیاست خارجی این روزها مطرح می شود یا ادعاهایی که مطرح می شود بیشتر شبیه کری خوانی غیر رسمی و نامعتبر است تا ساز و کارهای سیاست خارجی. نوع ادبیات ترامپ کاملا ادبیات متضاد با علوم سیاسی است. تنها کاری که می توان انجام داد این است که بررسی شود بین حرفهای ترامپ چه سرنخ هایی وجود دارد. هر چند حتی این سرنخ ها نیز کاملا نامعتبر است.» وی افزود: «اما برخورد با اظهارات ترامپ باید حساب شده باشد. این که ترامپ اینطور برخورد می کند دلیل نمی شود که ما هم وارد بازی او شویم. اینطور برخوردهای خیابانی تا پیش از این اصلا در ادبیات سیاست بین المللی جایی نداشت اما متاسفانه اکنون جا باز کرده است. متاسفانه تنش های کلامی در ادبیات سیاست بین الملل می تواند زمینه را برای تنش های فیزیکی و نظامی افزایش دهد. بررسی اظهارات روزهای اخیر دونالد ترامپ از دید من نتیجه ای به جز افزایش احتمال جنگ ندارد.»
خطر حمله نظامی علیه کشور وجود دارد
این دیپلمات با سابقه در ادامه گفت: «من معتقدم مسیر موجود بین ایران و ایالات متحده با احتمال بالایی به سمت جنگ می رود. حتی پیش از وقوع جنگ 12 روزه نیز می شد از ادبیات و گفتمان طرفین حدس زد که فضا جنگی خواهد شد. این بار هم متاسفانه مسیر تفاوت زیادی با آن دوره ندارد. در ضمن حقیقت این است که ما حتی هم اکنون هم در شرایط جنگی قرار داریم. جنگ برای ما موضوع جدیدی نیست.» وی افزود: «آمریکا با رصد اقدامات ایران در عرصه سیاست داخلی و خارجی محاسباتی را انجام می دهد که مبادا با حمله پیشدستانه ایران غافلگیر شود. همچنین مسئله توسعه توان هسته ای ایران برای آمریکا بسیار مهم است و به محض این که احساس کنند ایران به دنبال بازسازی گسترده توان هسته ای خود است باز هم برای حمله تلاش خواهند کرد. به اعتقاد من اصلا نمی توانیم خطر جنگ را نادیده بگیریم یا بگوییم احتمال حمله کمرنگ است. اما با وجود همه این ها صحبت هایی از مذاکرات پشت پرده نیز مطرح می شود. این که این مذاکرات اصلا چقدر جدی است یا قابلیت جدی شدن را دارد یا نه مشخص نیست. اما این که ترامپ شخصی است چندوجهی که نمی توان روی حرفهای او حسابی باز کرد، کاملا مشخص است. نکته مهم، وجود خطر حمله نظامی به ایران است و در نتیجه تمامی نیروهای دفاعی کشور باید با هشیاری کامل آماده مقابله با این وضعیت باشند.»
نقشه ترامپ در قبال ایران دقیقا چیست؟
سید جلال ساداتیان جلال ساداتیان دیپلمات پیشین ایران در انگلستان و تحلیلگر ارشد سیاست خارجی به فرارو گفت: «اگر ترامپ به این نتیجه برسد که می تواند با یک حمله سریع و قاطع تغییراتی جدی در ایران ایجاد کند یا آنطور که مدعی است حاکمیت را تغییر دهد و در راستای آن چه لابی اسرائیل داخل ایالات متحده و نتانیاهو می‌خواهند حرکت کند، این کار را انجام می دهد. در طول جنگ 12 روزه هم تصور و توهم این بود که می‌توانند با حمله مستقیم به حاکمیت ایران ضربه ای بزرگ بزنند. در خصوص اتفاقات اخیر نیز، اینطور فکر می کردند که اعتراضات به سرعت فراگیر می شود و کل کشور فلج خواهد شد و در نتیجه عوامل خود را وارد اعتراضات کردند و شروع به کشته‌سازی کردند تا بتوانند اعتراضات ر به نفع خود تغییر دهند. اما در همین اعتراضات به این نتیجه رسیدند که حاکمیت ایران به این بادها نمی‌لرزد.» وی افزود: «علیرغم همه اظهارنظرهای تند ترامپ و حتی ادعای او درباره رهبری و ایران آزاد، دیدیم که ویتکاف مدعی شده با ایران به دیپلماسی برمی‌گردد. هر یک از این موارد، خود، نشان‌دهنده بخشی از نوع تحلیل‌ها و تفکراتی است که طرف مقابل دارد. اگر ترامپ حس کند با همه قدرت و قوتی که دارد حمله به ایران باعث نخواهد شد تغییر سیاسی گسترده ای در کشور رخ دهد و صرفا یک جنگ فرسایشی گسترده و طولانی را به ایالات متحده تحمیل می کند، وارد جنگ نمی‌شود، چرا که می فهمد دیگرانی هم مترصد این هستند که او وارد یک درگیری فرسایشی شود و آن ها نیز از این موقعیت نهایت استفاده را ببرند و آمریکا را دچار مشکلات بیشتری کنند.»
ترامپ ترجیح می‌دهد
 با شیوه‌های گوناگون ایران را تضعیف کند
دیپلمات پیشین ایران در انگلستان در ادامه گفت: «ایالات متحده زیر بار جنگ فرسایشی نمی‌رود و هر اندازه که لابی اسرائیل و نتانیاهو فشار وارد کرده که جنگ آغاز شود، ترامپ زیر بار این موضوع نرفته است. اما ترامپ بازی روانی خود را با ایران انجام داده است. ترامپ در عین ادعاهایی که دارد و تهدیدهایی که در فضای مجازی انجام می‌شود به دنبال کاهش هزینه‌ها به پایین‌ترین حدممکن است. درواقع ترامپ ترجیح می‌دهد با روش‌های مختلف، ایران را تضعیف کند و سپس از این تضعیف نهایت استفاده را ببرد. در حال حاضر ترامپ با همکاری نتانیاهو محور جنگ روانی را روی اعتراضات گذاشته است.» وی افزود: «وضعیتی که برای ترامپ از هر نظر مطلوب باشد، هنوز ایجاد نشده است. اروپایی ها هم به دنبال جنگ ایران و آمریکا نیستند. آن چه اسرائیل دنبال می کند، از بین بردن همزمان حاکمیت ایران و وحدت موجود در ایران است. اسرائیل ترجیح می‌دهد ایران را به سمت چندپارگی سوق دهد. درواقع برنامه تجزیه ایران، به اسرائیل کمک می‌کند دست برتر را در منطقه خاورمیانه داشته باشد. نتانیاهو به خوبی می‌داند که حملات نظامی اسرائیل، به تنهایی نمی‌تواند حاکمیت ایران را شکست دهد. حتی در جنگ 12 روزه هم دیدیم نتانیاهو بسیار بیشتر از چیزی که انتظار داشت، آسیب متحمل شد. این صورت مسئله ای است که فعلا یا بهتر است بگوییم اکنون وجود دارد و در نتیجه شرایط به گونه ای نیست که ایالات متحده بخواهد یک حمله همه جانبه و تمام‌کننده علیه ایران داشته باشد.