سیاست
وزیر پیشین امور خارجه با اشاره به اینکه ناتوانی جنگ در برآورده کردن خواستههای جنگآوران یک اصل است؛ خاطرنشان کرد: در قرن بیستم و بیستویکم هیچ جنگی آغاز نشده، مگر آنکه آغازکنندگان آن یا نابود شدهاند یا دستکم به اهداف خود نرسیدهاند. «محمد جواد ظریف» وزیر اسبق امور خارجه ، در نشست رونمایی و بررسی کتاب «تاریخ یک همسایگی؛ روابط ایران و عراق در گذر زمان» گفت: آغازکنندگان جنگها، معمولاً پیش از آنکه راه درست را انتخاب کنند، همه اشتباهات ممکن را مرتکب میشوند. بخشی از سخنرانی ظریف به شرح زیر است: در افغانستان، آمریکا در سال ۲۰۰۱ جنگی را آغاز کرد و در سال ۲۰۲۱، یعنی ۲۰ سال بعد، مجبور شد با همان گروهی مذاکره کند که برای اخراج آنها از افغانستان جنگیده بود و در نهایت، زمینه بازگشت حکومت طالبان به افغانستان را فراهم کند. امروز نیز در جنگ و تجاوزی که علیه جمهوری اسلامی ایران آغاز کرده است، به تعبیر آقای اوباما، ترامپ جنگی را علیه سلاح هستهای آغاز کرد که وجود نداشت و اکنون میخواهد تنگه هرمز را باز کند؛ تنگهای که باز بود. بنابراین، جنگ این امکان را ندارد که آغازکنندگان آن را به خواستههایشان برساند. با این حال، آغازکنندگان جنگها، چون دیپلماتها و سیاستمداران، معمولاً پیش از آنکه راه درست را انتخاب کنند، همه اشتباهات ممکن را مرتکب میشوند. من بهعنوان کسی که ۴۵ سال دیپلمات بودهام و خودم هم بسیاری از این اشتباهات را مرتکب شدهام، میخواهم به یکی از آنها اشاره کنم. عراق بر چه اساسی به ایران حمله کرد؟ بر این اساس که تصور میکرد به یک پیروزی سریع دست خواهد یافت. در آن زمان نیز، همانند امروز که برخی از خارجنشینان به آمریکاییها و اسرائیلیها وعده پیروزی سریع میدهند، اویسی، بختیار و دیگران به صدام وعده داده بودند که بهسرعت پیروز خواهد شد. چرا شورای امنیت نخستین قطعنامه خود درباره ایران را شش روز پس از آغاز جنگ تصویب کرد؟ زیرا در آمریکا و در سطح بینالمللی این اجماع وجود داشت که ایران ظرف یک هفته جنگ را خواهد باخت و حکومت ایران نیز در همین مدت سقوط خواهد کرد. در تجاوز ۴۰روزه نیز اگر مقاله روزنامه هاآرتص را بخوانید، متوجه میشوید که آمریکاییها انتظار داشتند مردم بزرگی که به خیابانها آمده و از کشورشان حمایت کرده بودند، ظرف چند روز علیه کشور خود قیام کنند و به جنگ پایان دهند. به همین دلیل بود که از روز هفتم جنگ ۴۰روزه، آمریکا به دنبال پایان دادن به جنگ بود. صدام هم از روز هفتم جنگ به دنبال پایان دادن به آن بود. به همین دلیل نیز قطعنامه ۴۷۹ را، که البته صددرصد به نفع عراق بود، بلافاصله پذیرفت. این اشتباه، یک اشتباه عمومی بود و فقط به صدام محدود نمیشد. نکته دیگری که دوستان در این کتاب به آن نپرداختهاند، این است که چرا قطعنامه ۴۷۹، برخلاف تمام قطعنامههای دیگر، از عبارتهای کلیشهای مربوط به آتشبس و عقبنشینی استفاده نمیکند. در قطعنامه ۴۷۹ نه واژه «آتشبس» وجود دارد و نه واژه «عقبنشینی». بهجای آتشبس، عبارت «پایان درگیری» به کار رفته و هیچ اشارهای هم به عقبنشینی نشده است. دلیل این موضوع آن است که نماینده وقت آمریکا در شورای امنیت، در جریان یکی از جلسات مذاکرات غیررسمی، فردی سیاهپوست به نام دونالد مکنزی بود. او در آن جلسه درباره سرزمینهای مورد اختلاف گفت: «این سرزمینها، (یعنی خوزستان عزیز ما) سرزمینهای مورد اختلاف هستند». کسانی که چشم به آمریکا دوختهاند تا کشور ما را نجات دهد، باید بدانند که در آغاز جنگ تحمیلی، نماینده آمریکا در شورای امنیت، که فردی سیاهپوست و جانشین اندرو یانگ، مبارز آزادیخواه، بود، در جلسه غیررسمی این سخن را درباره سرزمینهای ایران مطرح کرد و آنها را سرزمینهای مورد اختلاف دانست؛ این آمریکاست. آمریکا در آن روز مانع شد که در قطعنامه، خروج نیروها به مرزهای بینالمللی تثبیت شود. تا زمان تصویب قطعنامه ۵۱۲، که پس از فتح خرمشهر به تصویب رسید و در شرایطی صادر شد که نگرانیهایی درباره ورود ایران به خاک عراق وجود داشت، هیچ اشارهای به مرزهای بینالمللی نشده بود. به این ترتیب، شورای امنیت به مدت دو سال عملاً به مرخصی رفت و مردم ایران را در مقابله با این جنایت تنها گذاشت. درست مانند قطعنامه ۲۸۱۷، سه هفته پس از تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران، شورای امنیت قطعنامهای صادر میکند؛ گویی هیچ حملهای به ایران صورت نگرفته است.