آغاز رقابت بر سر میراث ترامپ

  آرش ملایری- تحولات اخیر در سیاست داخلی ایالات متحده نشان می‌دهد که رقابت بر سر آینده حزب جمهوری‌خواه، به‌تدریج از رقابت میان دو حزب دموکرات و جمهوری‌خواه فراتر رفته و به عرصه‌ای برای تعیین جانشینان سیاسی دونالد ترامپ و بازتعریف هویت جنبش «ماگا» (MAGA) تبدیل شده است.
شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر ۲۰۲۶ و از دست دادن کنترل هر دو مجلس کنگره، زمینه‌ای برای آشکار شدن اختلاف‌نظرها درباره مسیر دولت ترامپ فراهم کرد. در این میان، اظهارات و موضع‌گیری جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، درباره نقش جنگ ایران، مشکلات اقتصادی و فاصله گرفتن دولت از شعار «اول آمریکا»، توجه رسانه‌ها و تحلیلگران را به خود جلب کرد. برخی سایت ها این موضع‌گیری را فراتر از یک واکنش انتخاباتی ارزیابی کرده و آن را نشانه‌ای از تلاش ونس برای بازتعریف هویت سیاسی جمهوری‌خواهان و کسب جایگاه رهبری جریان ماگا در دوران پس از ترامپ دانسته است.
این تحلیل یک پرسش اساسی را مطرح می‌کند: آیا ونس در حال فاصله گرفتن از کارنامه دولت ترامپ برای حفظ سرمایه سیاسی خود و آماده‌سازی مسیر حضور در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ است؟ و اگر چنین باشد، این تحول چه پیامدهایی برای سیاست خارجی آمریکا، به‌ویژه در قبال ایران و غرب آسیا، خواهد داشت؟
 شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان؛ نقطه آغاز بازنگری در مسیر ترامپ
انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر ۲۰۲۶ برای جمهوری‌خواهان نتیجه‌ای فراتر از یک شکست معمول انتخاباتی به همراه داشت. بر اساس گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس و رویترز، دموکرات‌ها توانستند کنترل هر دو مجلس کنگره را به دست آورند و در تعدادی از حوزه‌هایی که پیش‌تر پایگاه جمهوری‌خواهان محسوب می‌شدند، پیروزی‌هایی به دست آورند.
این نتیجه در شرایطی رقم خورد که دولت ترامپ با مجموعه‌ای از چالش‌های اقتصادی و سیاسی مواجه بود؛ از جمله افزایش هزینه‌های زندگی، پیامدهای جنگ ایران، سیاست‌های تعرفه‌ای و انتقادها درباره نحوه اداره دولت. گزارش رویترز از نتایج انتخابات نشان می‌دهد که هزینه زندگی برای بخش بزرگی از رأی‌دهندگان، یکی از عوامل مهم در تصمیم انتخاباتی بوده است. در کنار آن، جنگ ایران و پیامدهای اقتصادی و انرژی آن نیز به موضوعی مؤثر در فضای انتخاباتی تبدیل شد.
این نتایج را می‌توان نشانه‌ای از کاهش حمایت انتخاباتی از سیاست‌های دولت دانست؛ اما نباید آن را به‌معنای پایان نفوذ سیاسی ترامپ یا فروپاشی جریان ماگا تلقی کرد. ترامپ همچنان رئیس‌جمهور است و از ابزارهای اجرایی و سیاسی قابل توجهی برخوردار است. با این حال، از دست دادن اکثریت کنگره می‌تواند محدودیت‌های تازه‌ای بر مسیر قانون‌گذاری، بودجه و انتصاب‌های دولت ایجاد کند. در واقع، شکست انتخاباتی دو پیام هم‌زمان دارد: نخست، نارضایتی بخشی از رأی‌دهندگان از عملکرد دولت؛ دوم، آغاز بحث درون‌حزبی درباره اینکه جمهوری‌خواهان چگونه باید تا انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ به فعالیت خود ادامه دهند.
موضع‌گیری ونس؛ فاصله‌گذاری با جنگ ایران
مهم‌ترین بخش تحولات اخیر، واکنش جی‌دی ونس به شکست جمهوری‌خواهان است.
ونس در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، جنگ ایران را یکی از عوامل اصلی شکست انتخاباتی حزب خود معرفی کرد و نوشت که اگر جمهوری‌خواهان می‌خواهند درباره دلایل ناکامی انتخاباتی صادقانه گفت‌وگو کنند، باید نقش این جنگ را در نظر بگیرند.
او چهار عامل را در تغییر رفتار بخشی از رأی‌دهندگان مؤثر دانست:
مخالفت با ادامه جنگ ایران؛
نارضایتی از هزینه‌های زندگی و تورم؛
انتظار برای بازگشت به سیاست «اول آمریکا»؛
ضرورت بازنگری در رابطه ایالات متحده با اسرائیل.
اهمیت این موضع‌گیری در آن است که ونس، برخلاف برخی واکنش‌های معمول پس از شکست انتخاباتی، صرفاً به ضعف نامزدها یا مشکلات تبلیغاتی اشاره نکرد؛ بلکه یکی از تصمیم‌های مهم سیاست خارجی دولت را در مرکز تحلیل خود قرار داد.
او حتی این پرسش را مطرح کرد که آیا ادامه جنگ ارزش از دست دادن کنترل سنا را داشته است؟
این موضع‌گیری را می‌توان نوعی فاصله‌گذاری سیاسی با رویکرد دولت ترامپ در قبال جنگ دانست. البته این فاصله‌گذاری به معنای خروج ونس از دولت یا مخالفت کامل او با سیاست‌های رئیس‌جمهور نیست. او همچنان معاون رئیس‌جمهور و یکی از اعضای اصلی ساختار قدرت در کاخ سفید است.  نکته قابل توجه آن است که ونس پیش از این نیز در مواضع سیاسی خود نسبت به مداخلات نظامی پرهزینه آمریکا در خارج از مرزها ابراز تردید کرده بود. از این رو، تأکید دوباره او بر هزینه‌های جنگ را باید در چارچوب سابقه سیاسی و ایدئولوژیک او نیز بررسی کرد.
ماگا چیست و چرا رقابت بر سر آینده آن اهمیت دارد؟
جنبش ماگا، مخفف عبارت «آمریکا را دوباره عظیم کنیم»، مهم‌ترین نیروی سیاسی پشتیبان ترامپ در سال‌های اخیر بوده است. این جریان اگرچه از نظر فکری یکپارچه نیست، اما مجموعه‌ای از گرایش‌ها را در بر می‌گیرد که در موضوعاتی مانند ملی‌گرایی اقتصادی، محدود کردن مهاجرت، مخالفت با جهانی‌شدن اقتصادی، انتقاد از نخبگان سیاسی و تأکید بر اولویت منافع داخلی آمریکا به یکدیگر نزدیک شده‌اند. یکی از ویژگی‌های مهم این جریان، مخالفت بخشی از پایگاه اجتماعی آن با مداخلات نظامی طولانی‌مدت و پرهزینه آمریکا در خارج از کشور است.
شعار «اول آمریکا» برای بسیاری از حامیان ترامپ به این معنا بود که دولت باید منابع مالی و سیاسی خود را ابتدا صرف اقتصاد داخلی، اشتغال، امنیت مرزی و رفاه شهروندان آمریکایی کند، نه اینکه وارد جنگ‌هایی شود که هزینه آنها برای مردم آمریکا روشن نیست.
با این حال، در عمل میان برخی وعده‌های انتخاباتی و تصمیم‌های دولت ترامپ، به‌ویژه در سیاست خارجی، فاصله‌هایی ایجاد شده است. ونس با برجسته کردن همین تناقض، می‌تواند خود را مدافع بازگشت به برخی اصول اولیه ماگا معرفی کند؛ بدون آنکه لزوماً با کلیت میراث سیاسی ترامپ مخالفت کند. بنابراین، رقابت احتمالی بر سر آینده ماگا، صرفاً رقابت برای جانشینی یک رئیس‌جمهور نیست؛ بلکه رقابت بر سر تعریف دوباره یک جریان سیاسی است که بخش مهمی از حزب جمهوری‌خواه را تحت تأثیر قرار داده است.
آیا ونس در حال آماده‌سازی برای انتخابات ۲۰۲۸ است؟
یکی از محورهای اصلی تحلیل نورنیوز، احتمال تلاش ونس برای حضور در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ است.
این فرضیه از چند عامل ناشی می‌شود:
نخست؛ موقعیت سازمانی و سیاسی
ونس در جایگاه معاون رئیس‌جمهور، به ساختار قدرت، شبکه سیاسی جمهوری‌خواهان و پایگاه اجتماعی حامیان ترامپ دسترسی دارد. این موقعیت می‌تواند برای ورود به رقابت‌های درون‌حزبی مزیت سیاسی ایجاد کند.
دوم؛ امکان تفکیک میراث ترامپ از عملکرد دولت او
ونس می‌تواند از یک‌سو خود را ادامه‌دهنده جریان ماگا معرفی کند و از سوی دیگر، نسبت به برخی تصمیم‌های دولت ترامپ انتقاد داشته باشد. این روش به او امکان می‌دهد بخشی از پایگاه سنتی ترامپ را حفظ کند و در عین حال، به رأی‌دهندگانی که از عملکرد دولت ناراضی شده‌اند نزدیک شود.
سوم؛ برجسته کردن موضوعات اقتصادی و ضد مداخله‌گرایی
هزینه‌های زندگی، تورم، اشتغال و مخالفت با جنگ‌های پرهزینه، موضوعاتی هستند که می‌توانند در رقابت‌های انتخاباتی آینده نیز اهمیت داشته باشند. با این حال، باید تأکید کرد که تا زمان تنظیم این گزارش، اعلام رسمی نامزدی ونس برای انتخابات ۲۰۲۸ مبنای قطعی این تحلیل نیست. گزارش‌های رسانه‌ای از احتمال حضور او در رقابت آینده حکایت دارند، اما تصمیم نهایی به تحولات سیاسی، شرایط حزب جمهوری‌خواه و رابطه او با ترامپ بستگی خواهد داشت.
تناقض مهم ونس؛ انتقاد از سیاستی که خود بخشی از آن بوده است
یکی از پرسش‌های مهم درباره موضع‌گیری اخیر ونس، مسئولیت او در قبال عملکرد دولت است.
ونس صرفاً یک ناظر بیرونی نیست. او معاون رئیس‌جمهور و از اعضای ارشد دولت ترامپ است. بنابراین، اگر جنگ ایران یا سایر تصمیم‌های دولت به شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان کمک کرده باشد، نمی‌توان مسئولیت سیاسی او را به‌طور کامل نادیده گرفت.
در واقع، ونس با یک تناقض سیاسی روبه‌روست: او برای حفظ اعتبار خود در میان بخشی از رأی‌دهندگان باید از تصمیم‌های نامحبوب فاصله بگیرد، اما نمی‌تواند به‌سادگی خود را از دولتی جدا کند که در شکل‌گیری و اجرای همان تصمیم‌ها نقش داشته است.
این وضعیت می‌تواند به دو شکل تفسیر شود:
تفسیر نخست: ونس در حال بیان یک اختلاف‌نظر واقعی درباره اولویت‌های سیاست خارجی و هزینه‌های جنگ است و شکست انتخاباتی را فرصتی برای اصلاح مسیر حزب می‌داند.
تفسیر دوم: موضع‌گیری او بخشی از محاسبات سیاسی برای کاهش هزینه شکست دولت و حفظ موقعیت شخصی در رقابت‌های آینده است.
این دو احتمال الزاماً یکدیگر را نفی نمی‌کنند. در سیاست، اختلاف‌نظر واقعی و محاسبه انتخاباتی می‌توانند هم‌زمان وجود داشته باشند. برای تشخیص وزن هرکدام، باید رفتار ونس در ماه‌های آینده و میزان همراهی عملی او با سیاست‌های دولت بررسی شود.
 بازنگری در رابطه با اسرائیل؛ نشانه‌ای از تغییر در بخشی از پایگاه جمهوری‌خواهان
یکی از نکات قابل توجه در موضع‌گیری ونس، اشاره به ضرورت بازنگری در رابطه آمریکا با اسرائیل است.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که حمایت از اسرائیل طی دهه‌های گذشته یکی از عناصر مهم سیاست خارجی جمهوری‌خواهان بوده است. با این حال، در سال‌های اخیر، بخشی از جریان‌های ملی‌گرای اقتصادی و برخی رأی‌دهندگان جوان‌تر در آمریکا نسبت به هزینه تعهدات خارجی و اولویت دادن به متحدان خارجی در برابر مسائل داخلی حساس‌تر شده‌اند.
در این چارچوب، انتقاد از سیاست‌های اسرائیل یا درخواست برای بازنگری در سطح حمایت آمریکا از آن، می‌تواند در بخشی از پایگاه اجتماعی جمهوری‌خواهان بازتاب پیدا کند.
اما نباید از این موضوع نتیجه گرفت که ونس خواهان قطع رابطه با اسرائیل یا کنار گذاشتن کامل تعهدات واشنگتن در قبال این رژیم است. آنچه در موضع‌گیری او دیده می‌شود، تأکید بر ضرورت بازنگری در رابطه و سنجش هزینه‌های آن در چارچوب منافع آمریکا است.
از سوی دیگر، ساختار سیاسی و اقتصادی آمریکا، لابی‌های قدرتمند، روابط امنیتی و نظامی و مناسبات دیرینه دو کشور، عواملی هستند که تغییرات بنیادین در این رابطه را دشوار می‌کنند.
بنابراین، باید میان تغییر در لحن سیاسی، بازنگری در برخی سیاست‌ها و تغییر راهبردی در روابط دو کشور تفاوت قائل شد.
 پیامدهای احتمالی برای ایران؛ تغییر چهره‌ها لزوماً به معنای تغییر سیاست نیست
یکی از مهم‌ترین ابعاد این تحولات برای ایران، تأثیر احتمالی آن بر سیاست خارجی آمریکا در قبال تهران است.
در نگاه نخست، انتقاد ونس از جنگ ایران و تأکید او بر هزینه‌های مداخله نظامی می‌تواند این تصور را ایجاد کند که بخشی از ساختار سیاسی آمریکا به سمت کاهش تنش و تغییر رویکرد حرکت می‌کند.
اما چنین نتیجه‌گیری‌ای نیازمند احتیاط است.
الف) افزایش حساسیت به هزینه جنگ
اگر مخالفت با جنگ به یکی از عوامل مهم شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان تبدیل شده باشد، دولت آینده آمریکا و حتی بخش‌هایی از حزب جمهوری‌خواه ناچار خواهند بود هزینه‌های اقتصادی، نظامی و سیاسی درگیری با ایران را جدی‌تر محاسبه کنند.
این مسئله می‌تواند بر تصمیم‌گیری درباره ادامه جنگ، تشدید درگیری یا انتخاب مسیرهای دیپلماتیک تأثیر بگذارد.
ب) احتمال تقویت رویکردهای دیپلماتیک
تأکید ونس بر ضرورت توجه به هزینه جنگ می‌تواند فضای بیشتری برای طرح راه‌حل‌های سیاسی و دیپلماتیک ایجاد کند. با این حال، مخالفت با جنگ الزاماً به معنای حمایت از توافق با ایران نیست. یک سیاستمدار ممکن است با مداخله نظامی مخالفت کند، اما همچنان از تحریم، فشار اقتصادی و بازدارندگی نظامی حمایت کند.
ج) تداوم اختلاف بر سر مسائل راهبردی
موضوعاتی مانند برنامه هسته‌ای ایران، امنیت منطقه‌ای، روابط تهران با بازیگران منطقه‌ای و مناسبات ایران و اسرائیل، مستقل از رقابت‌های درون‌حزبی آمریکا، در سیاست خارجی واشنگتن اهمیت دارند.
از این رو، حتی اگر ونس در آینده به قدرت بیشتری دست یابد، نمی‌توان صرفاً بر اساس مخالفت او با جنگ، تغییر بنیادین سیاست آمریکا در قبال ایران را قطعی دانست.
د) افزایش اهمیت محاسبات داخلی آمریکا
تحولات اخیر نشان می‌دهد که سیاست خارجی آمریکا از پیامدهای اقتصادی و انتخاباتی خود جدا نیست. قیمت انرژی، هزینه‌های نظامی، تورم و افکار عمومی می‌توانند بر تصمیم‌های امنیتی واشنگتن اثر بگذارند.
برای ایران، شناخت این پیوند اهمیت دارد؛ زیرا تحلیل سیاست آمریکا بدون توجه به رقابت‌های داخلی، منافع اقتصادی و محدودیت‌های انتخاباتی آن، تصویر کاملی ارائه نمی‌دهد.
سه سناریو برای آینده جریان جمهوری‌خواه
با توجه به شرایط فعلی، می‌توان سه سناریوی اصلی را برای آینده جمهوری‌خواهان و جایگاه ونس در نظر گرفت:
سناریوی اول: تداوم رهبری ترامپ و مدیریت اختلافات
در این سناریو، ترامپ همچنان محور اصلی جریان ماگا باقی می‌ماند و اختلاف‌نظرهای ونس و دیگر چهره‌ها در چارچوب رقابت‌های درون‌حزبی مدیریت می‌شود. ونس نیز ضمن حفظ جایگاه خود، از ورود به تقابل آشکار با رئیس‌جمهور پرهیز می‌کند.
نتیجه احتمالی این وضعیت، ادامه نفوذ ترامپ بر حزب جمهوری‌خواه تا پایان دوره ریاست‌جمهوری و موکول شدن رقابت جدی جانشینی به سال‌های بعد است.
سناریوی دوم: ظهور تدریجی ونس به‌عنوان چهره اصلی دوران پساترامپ
در این وضعیت، ونس تلاش می‌کند ضمن حفظ پیوند با پایگاه اجتماعی ماگا، خود را نماینده نسخه‌ای متفاوت از این جریان معرفی کند؛ نسخه‌ای که بر اقتصاد داخلی، کاهش مداخلات نظامی و بازنگری در تعهدات خارجی تأکید بیشتری دارد.
تحقق این سناریو به میزان حمایت پایگاه اجتماعی جمهوری‌خواهان، همراهی چهره‌های حزبی و توانایی ونس در تبدیل موضع‌گیری‌های سیاسی به یک برنامه منسجم بستگی دارد.
سناریوی سوم: تشدید اختلافات و رقابت چندقطبی در حزب جمهوری‌خواه
در این سناریو، اختلاف بر سر سیاست خارجی، اقتصاد، مهاجرت و نحوه مواجهه با شکست انتخاباتی به رقابت گسترده‌تری میان چهره‌های جمهوری‌خواه منجر می‌شود. در این شرایط، ونس تنها مدعی آینده حزب نخواهد بود و چهره‌هایی مانند مارکو روبیو و دیگر سیاستمداران جمهوری‌خواه نیز ممکن است برای رهبری جریان محافظه‌کار وارد میدان شوند.
در این سناریو، آینده ماگا به جای انتقال مستقیم از ترامپ به یک جانشین، به نتیجه رقابت میان چند گرایش سیاسی وابسته خواهد شد.
این سناریوها پیش‌بینی قطعی نیستند؛ بلکه چارچوب‌هایی برای بررسی مسیرهای ممکن تحولات سیاسی آمریکا هستند.
آیا احتمال کناره‌گیری ونس از معاونت ریاست‌جمهوری وجود دارد؟
دیروز نورنیوز در تحلیل خود احتمال استعفای زودهنگام ونس از معاونت ریاست‌جمهوری را نیز مطرح کرده است؛ فرضیه‌ای که بر این مبنا شکل می‌گیرد که او ممکن است ادامه حضور در دولت را به زیان آینده سیاسی خود بداند.
با این حال، این بخش از تحلیل از نظر شواهد در سطح گمانه‌زنی قرار دارد.
ونس در جایگاه معاون رئیس‌جمهور، موقعیتی متفاوت از وزیران و اعضای کابینه دارد. وزیران با تصمیم رئیس‌جمهور منصوب و برکنار می‌شوند، اما معاون رئیس‌جمهور از طریق فرایند انتخاباتی به این جایگاه می‌رسد. از این رو، کناره‌گیری او تصمیمی با پیامدهای سیاسی و حقوقی متفاوت خواهد بود. برای ارزیابی احتمال استعفا باید نشانه‌هایی مانند تشدید اختلاف علنی با ترامپ، کاهش هماهنگی در سیاست‌گذاری، تغییر رفتار ونس در فعالیت‌های حزبی و شکل‌گیری شبکه مستقل سیاسی او بررسی شود.
در حال حاضر، صرف طرح احتمال استعفا را نمی‌توان نشانه‌ای از تصمیم قطعی ونس دانست.
 چه شاخص‌هایی باید در ماه‌های آینده رصد شود؟
برای تشخیص اینکه موضع‌گیری ونس یک واکنش مقطعی به شکست انتخاباتی است یا بخشی از راهبرد بلندمدت او، رصد چند شاخص ضروری است:
۱. مواضع ونس درباره جنگ ایران: آیا انتقاد از ادامه جنگ را پیگیری می‌کند یا در برابر تصمیم‌های بعدی دولت سکوت خواهد کرد؟
۲. رابطه علنی ونس و ترامپ: آیا اختلاف‌نظرها به تقابل آشکار تبدیل می‌شود یا در چارچوب همکاری باقی می‌ماند؟
۳. ترکیب و مواضع رهبران جمهوری‌خواه: آیا چهره‌های بانفوذ حزب از رویکرد ونس حمایت می‌کنند یا در برابر آن صف‌آرایی خواهند کرد؟
۴. رفتار پایگاه اجتماعی ماگا: آیا حامیان ترامپ، ونس را نماینده آینده این جریان می‌دانند یا همچنان رهبری شخص ترامپ را ترجیح می‌دهند؟
۵. مواضع ونس درباره اسرائیل و سیاست خارجی: آیا تأکید بر بازنگری در روابط خارجی به سیاست‌های مشخص تبدیل می‌شود یا در سطح اظهارات باقی می‌ماند؟
۶. عملکرد جمهوری‌خواهان در کنگره: میزان هماهنگی یا اختلاف میان دولت و اکثریت دموکرات کنگره می‌تواند بر موقعیت ونس و سایر چهره‌های جمهوری‌خواه اثر بگذارد.
۷. نشانه‌های سازمان‌دهی انتخاباتی: تشکیل شبکه‌های سیاسی، جلب حمایت چهره‌های حزبی و فعالیت‌های انتخاباتی مستقل می‌تواند تصویر روشن‌تری از برنامه ونس برای ۲۰۲۸ ارائه کند.
تحولات پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا نشان می‌دهد که شکست جمهوری‌خواهان، صرفاً یک مسئله انتخاباتی نیست و می‌تواند به نقطه عطفی در رقابت بر سر آینده این حزب تبدیل شود. در این میان، موضع‌گیری جی‌دی ونس درباره جنگ ایران، هزینه‌های زندگی و سیاست «اول آمریکا» اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا او برای نخستین بار در چنین سطحی، یکی از تصمیم‌های مهم دولت را در مرکز بحث درباره شکست انتخاباتی قرار داده است.
با این حال، تعبیر این موضع‌گیری به‌عنوان آغاز قطعی عصر پساترامپ، هنوز زودهنگام است. ونس همچنان بخشی از ساختار قدرت دولت ترامپ محسوب می‌شود و برای تبدیل شدن به رهبر آینده جمهوری‌خواهان، باید علاوه بر فاصله‌گذاری با برخی تصمیم‌های دولت، برنامه‌ای روشن و قابل دفاع برای اداره کشور ارائه کند.
برای ایران، مهم‌ترین نکته این تحولات آن است که جنگ و سیاست خارجی آمریکا، حتی در داخل حزب جمهوری‌خواه نیز از مناقشه‌های سیاسی و انتخاباتی جدا نیست. هزینه‌های نظامی، آثار اقتصادی جنگ، قیمت انرژی و افکار عمومی می‌توانند بر تصمیم‌گیری واشنگتن تأثیر بگذارند.