اخبار
رایزنی‌های فشرده برای جلوگیری از جنگ
گام بعدی را واشنگتن باید بردارد
در فاصله یکشنبه چهارم تا شنبه نهم آبان، سفر هیئت‌های قطری، نشست مقام‌های ارشد عربستان، پاکستان و ترکیه در تهران و تایید دریافت پیام جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، از فعال‌بودن کانال‌های دیپلماتیک برای اجتناب از شعله‌ور شدن مجدد جنگ تمام عیار در منطقه حکایت داشت.
در طول یک هفته گذشته رسانه‌ها مجموعه‌ای از گمانه‌زنی‌ها درباره محتوای پیام آمریکا، پیشنهادهای هسته‌ای، امتیازهای اقتصادی و پیشرفت گفت‌وگوها منتشر کردند؛ ادعاهایی که هیچ یک از آنها تاکنون تائید نشده‌است.
سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، شنبه نهم آبان در گفت‌وگو با الجزیره، تصویر روشن‌تری از موضوع رایزنی‌ها ارائه کرد: پیام ونس در سطوح عالی بررسی شده، میانجی‌های قطری و پاکستانی درباره شروط ایران در تماس‌اند و هیئت بلندپایه ایران، به ریاست یکی از معاونان وزیر امور خارجه، برای ادامه رایزنی‌ها به دوحه رفته است. بااین‌حال، او تصریح کرد فعلاً برنامه‌ای برای دیدار با مقام‌های آمریکایی وجود ندارد، هر چند ایران انعطاف زیادی در چارچوب برنامه زمان‌بندی بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات مرحله دوم در صورت عملی شدن شروطش نشان داده‌است.
یک هفته رفت‌وآمد؛ از تهران تا دوحه
یکشنبه چهارم آبان، هیئتی قطری برای گفت‌وگو با مقام‌های ایرانی به تهران سفر کرد. وزارت امور خارجه قطر هدف از این سفر را حمایت از میانجیگری اعلام کرد. نیویورک‌تایمز مدعی شد پیام جی‌دی ونس، معاون رئیس جمهور آمریکا، همان روز از طریق واسطه‌های قطری تحویل داده شده و رویترز از ارائه پیش‌نویس ابتکاری جدید برای پایان جنگ خبر داد.
دو روایت مذکور الزاما تناقضی با یکدیگر ندارند؛ انتقال نامه یک مقام آمریکایی و ابتکار پیشنهادی میانجی می‌توانستند هر دو در دستور کار سفر هیئت قرار داشته‌باشند. مصاحبه عراقچی با الجزیره هر چند تائید نکرد که زمان دریافت پیام معاون رئیس جمهور آمریکا دقیقا چه روزی بوده‌است، اما رسما این پیام را تائید کرد و در عین حال اشاره گذرای او به ابتکار ۵ روزه قطر و انعطاف ایران برای کاهش زمان به دو روز، نشان‌دهنده وجود ابتکاری جدید بود.
دوشنبه پنجم آبان، خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان و ابراهیم کالین، رئیس دستگاه اطلاعاتی ترکیه، در تهران با محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، دیدار کردند. ترکیب نظامی و امنیتی شرکت‌کنندگان، اهمیت موضوع امنیت منطقه را نشان می‌داد. با این حال مشخص نیست که آیا علاوه بر موضوع‌های مشترک مورد نظر سه طرف، به ویژه مساله امنیت منطقه، آیا ابتکار جدید یا طرحی برای پایان جنگ توسط این سه کشور به ایران ارائه شده‌است یا نه. جمعه هشتم آبان، هیئت قطری بار دیگر وارد تهران شد. ریاست این هیئت بر عهده مشاور ارشد نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر بود. پایگاه خبری اکسیوس مدعی شد مذاکرات این سفر بیش از دوازده ساعت طول کشیده و میانجی‌ها در جریان آن با کاخ سفید در تماس منظم بوده‌اند. این رسانه به نقل از منابع دیپلماتیک مدعی «پیشرفت مثبت» در این گفت‌وگوها شد. سفر یک روز بعد هیئت ایرانی به دوحه، احتمال موید پیشرفت مثبت در مذاکرات روز جمعه تهران است.
پیام ونس در حال بررسی دقیق در تهران
عراقچی روز شنبه توضیح داد پیام ونس که وجود آن چهارشنبه هفته گذشته در رسانه‌های آمریکایی اعلام شده‌بود، با دقت بررسی و در نشست‌های سطوح عالی مطرح شده است. با این حال جزئیات دقیقی از این پیام به صورت رسمی منتشر نشده‌است. وزیر امور خارجه در گفت‌وگو با الجزیره، تلاش طرف آمریکایی برای گشودن باب گفت‌وگو و تفاهم گسترده‌تر را گامی مثبت توصیف کرد، اما همزمان هشدار داد اگر هدف واشنگتن از این پیام ایجاد اختلاف باشد، اشتباه دیگری به اشتباهات پیشین آن افزوده خواهد شد. دیوید ایگناتیوس، ستون‌نویس ارشد واشنگتن پست در یادداشتی به نقل از یک مقام آمریکایی آشنا با مذاکرات، مدعی شده ونس آمادگی خود را برای دیدار شخصی با رضایی اعلام کرده است. او همچنین ادعا کرده واشنگتن خواستار معرفی نمایندگانی با اختیار گفت‌وگو درباره مسائل هسته‌ای است. در برابر این ادعاها، موضع علنی عراقچی روشن است: فعلاً برنامه‌ای برای دیدار با مقام‌های آمریکایی وجود ندارد. او همچنین گفته است پس از موافقت واشنگتن با شروط ایران، درباره مستقیم یا غیرمستقیم‌بودن مذاکرات تصمیم‌گیری خواهد شد. بنابراین، از نگاه در حال حاضر تهران، تعیین شکل مذاکره در انتهای این مرحله قرار دارد، نه در ابتدای آن.
شروط ایران؛ کاهش فشار، نه وعده گشایش در آینده
بخش مهم مصاحبه عراقچی توضیح مطالبات تهران برای موافقت با بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مرحله دوم مذاکرات بود. عراقچی در گفت‌وگو با الجزیره شروط کلی ایران را در چهار دسته صورت‌بندی کرد:
لغو تحریم‌ها: عراقچی از لغو تحریم‌های اعمال‌شده پس از تفاهم‌نامه اسلام‌آباد و بازگرداندن معافیت‌های نفتی سخن گفته است. در این چارچوب، برداشتن هر گامی از سوی تهران منوط به برداشته‌شدن گام‌های مشخص از سوی واشنگتن است، نه وعده‌هایی برای آینده.
آزادسازی دارایی‌ها: وزیر امور خارجه خواستار آزادسازی تمامی دارایی‌های مسدودشده ایران، از جمله دارایی‌های موجود در قطر، شده است. این در حالی است که اکسیوس مدعی شده‌بود واشنگتن صرفا آمادگی آزادسازی بخشی از منابع ایران را برای خرید غذا و کالاهای بشردوستانه دارد.
الزامات امنیتی: کاهش شمار نیروهای آمریکایی در منطقه و توقف جنگ در تمامی جبهه‌ها، از جمله لبنان، از دیگر مطالبات تهران است. در این چارچوب، بازگشایی هرمز مسئله‌ای جدا از وضعیت نظامی منطقه نیست؛ بخشی از ترتیباتی است که باید به کاهش عوامل ایجادکننده ناامنی منتهی شود.
ترتیبات دریایی: عراقچی همچنین بازگشایی تنگه را به پذیرش مسیر جدید کشتیرانی تعریف‌شده از سوی ایران و عمان و بسته‌شدن دیگر مسیرها مرتبط کرده است.
این مجموعه، نشان می‌دهد موضوع رایزنی‌ها تنها در مورد میزان امتیازهای اقتصادی و مالی نیست. رفع محدودیت‌های مالی و نفتی، کاهش فشار نظامی، توقف جنگ و ترتیبات هرمز، اجزای مرتبط با یکدیگر برای عبور از این مرحله و ورود به مرحله بعدی هستند.
روشن‌ترین توضیح درباره نقش قطر را عراقچی ارائه کرده است: طرف قطری پیشنهاد کرده زمان اجرای پیشنهاد ایران به پنج روز کاهش یابد و در مرحله کنونی، پیشنهادی شکل گرفته که دوره اجرا را به دو روز کاهش می‌دهد. با این حال انعطاف در زمان‌بندی، به‌خودی‌خود نشانه صرف‌نظرکردن از محتوای مطالبات نیست.
MI6 گروه متخاصم و نیروی دریایی و هوایی انگلیس
سازمان تروریستی اعلام شد
اقدام متقابل ایران
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در واکنش به اقدامات خصمانه دولت انگلیس، از جمله مشارکت در جنگ آمریکایی-صهیونیستی علیه ایران و قرار دادن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ذیل قانون تهدیدات دولتی این کشور، از اعمال تدابیر متقابل علیه نهادهای اطلاعاتی و نظامی انگلیس خبر داد؛ بر این اساس، سرویس اطلاعات خارجی انگلیس (MI6) گروه متخاصم شناخته شده و نیروی دریایی و هوایی سلطنتی این کشور نیز مشمول قانون مقابله با اعلام تروریستی بودن سپاه از سوی آمریکا قرار گرفته‌اند.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران ضمن محکوم‌کردن سیاست‌ها و تحرکات ضد ایرانی دولت انگلیس، که مغایر با اصول منشور ملل متحد و حقوق بین‌الملل خصوصا اصل احترام به حاکمیت ملی و منع توسل به اقدامات غیرقانونی علیه کشورهای دیگر است، بر عزم دولت جمهوری اسلامی ایران برای اتخاذ تدابیر لازم جهت صیانت از امنیت و منافع ملی ایران تأکید می‌کند.
بر همین اساس، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران با استناد به مصوبه شورای عالی امنیت ملی کشور، در پاسخ به اقدامات خصمانه یک سال اخیر دولت انگلیس علیه جمهوری اسلامی ایران، از جمله مشارکت در جنگ تحمیلی آمریکایی-صهیونیستی علیه ایران از طریق در اختیار گذاشتن پایگاه‌ها و امکانات نظامی و تدارکاتی مستقر در قلمروی صلاحیتی انگلیس، و نیز تصمیم آن دولت در قرار دادن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ذیل قانون تهدیدات دولتی ۲۰۲۶ در تاریخ ۲۲ تیر ۱۴۰۵ (۱۳ ژوئیه ۲۰۲۶)، موارد زیر را اعلام می‌کند:
الف) از زمان انتشار این بیانیه (۱۰ آبان ۱۴۰۵)، سرویس اطلاعات خارجی انگلیس (MI6) ذیل تبصره ۲ ماده ۱ قانون «تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با رژیم صهیونیستی و کشورهای متخاصم علیه امنیت و منافع ملی» به‌عنوان «گروه متخاصم» قرار می‌گیرد و مقررات این قانون در ارتباط با این نهاد انگلیسی اعمال می‌شود. ب) از زمان انتشار این بیانیه (۱۰ آبان ۱۴۰۵)، نیروی دریایی سلطنتی انگلیس (Royal Navy) و نیروی هوایی سلطنتی انگلیس (Royal Air Force) مشمول قانون «اقدام متقابل در برابر اعلام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به‌عنوان سازمان تروریستی توسط ایالات متحده آمریکا» می‌گردد و بر این اساس این دو نهاد به‌عنوان سازمان‌های تروریستی شناخته می‌شوند.
بدیهی است این تدابیر وفق موازین حقوق بین‌الملل و در چارچوب اصل عمل متقابل اتخاذ شده و مسئولیت پیامدهای آن بر عهده دولت انگلیس خواهد بود.