تهران-مسقط در یک قدمی تفاهم هرمز

 سفر وزیر امور خارجه عمان به تهران در شرایطی انجام می‌شود که رایزنی‌های فشرده دو کشور برای نهایی کردن سازوکار مدیریت تنگه هرمز به مراحل پایانی رسیده و آینده این آبراه به یکی از محورهای اصلی رایزنی‌های منطقه‌ای برای پایان بحران تبدیل شده است؛ سفری که در سایه فشارهای مستقیم واشنگتن بر مسقط و تاکید تهران بر لزوم پایبندی آمریکا به تعهداتش، بیش از یک گفت‌وگوی فنی درباره تردد دریایی، آزمونی برای استقلال مسیر دیپلماتیک عمان و میزان دوام تفاهم‌های دوجانبه در برابر فشار آمریکا به شمار می‌رود.
«بدر البوسعیدی» نامی آشنا در عرصه دیپلماسی ایران، دستکم در دو سال اخیر است. وزیر امور خارجه عمان که بیش از هر شخص و گروهی در جهان، به آنچه میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا در یک سال گذشته، گذشت؛ آگاه است. البوسعیدی بار دیگر امروز سه‌شنبه سوم شهریور ماه مهمان تهران است تا درباره طیفی از موضوعات به‌ظاهر جدا اما در واقعیت مرتبط به هم، با همتای خود، «سیدعباس عراقچی» و دیگر مقامات ایران دیدار و گفت‌وگو کند. خبر این سفر را سخنگوی وزارت امور خارجه روز یکشنبه در گفت‌وگو با خبرنگاران مطرح کرد و گفت که محور گفت‌وگوها، روابط دوجانبه و منطقه‌ای خواهد بود.
به گفته «اسماعیل بقائی» این سفر در چارچوب تقویت همکاری‌های دوجانبه ایران و عمان و ادامه مشورت‌های سیاسی میان دو کشور، به‌عنوان دو دولت ساحلی تنگه هرمز، برای کمک به تحکیم صلح و امنیت منطقه صورت می‌گیرد. این دیدار، که یک روز پس از سفر فرمانده ارتش پاکستان به تهران انجام می‌شود، تازه‌ترین حلقه از زنجیره‌ای از رایزنی‌های فشرده میان تهران و مسقط است که از فروردین امسال تاکنون ادامه داشته و اکنون به نظر می‌رسد در یکی از حساس‌ترین نقاط خود قرار دارد.
کجای مسیر مذاکرات ایستاده‌ایم؟
سفر بدرالبوسعیدی به ایران در حالی صورت می‌گیرد که مقامات ایران، روند مذاکرات فنی و حقوقی با عمان را رو به جلو توصیف می‌کنند. سخنگوی وزارت امور خارجه 14 مرداد ماه درباره آخرین وضعیت مذاکرات ایران و عمان در خصوص تنگه هرمز توضیح داد که مختصات جغرافیایی مسیر مد نظر طرفین، مورد تفاهم قرار گرفته و چنانچه برخی طرف‌های ثالث در این زمینه کارشکنی نکنند، بیانیه مشترک دو کشور مشتمل بر ملاحظات و نکات عمده مورد توافق نیز در مرحله بررسی و تدوین نهایی است.  کاظم غریب‌آبادی نیز درباره آخرین وضعیت تفاهم با عمان اعلام کرد که تقریباً روی تمامی موضوعات مطرح‌شده، از جمله نقشه مسیرهای ورود و خروج ترافیک دریایی و ابعاد جانبی آن با عمان (چون موضوع تنها یک نقشه نیست)، تفاهمات اصولی انجام شده است. به عبارت دیگر، پیشرفت‌های زیادی در گفت‌وگوها با عمان حاصل شده و این پیشرفت‌ها در آستانه نهایی شدن قرار دارد.
معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه افزود: یک‌سری موارد دیگر هم در کنار نقشه، یا مسیرهای عبور و مرور، مطرح است و مسئله فقط خود مسیر نیست؛ مانند بحث حاکمیت دولت‌های ساحلی و تأمین امنیت آن‌ها، ترتیبات آینده، ایجاد یک مرکز مشترک هماهنگی بین ایران و عمان برای هدایت ترافیک دریایی، اخذ اطلاعات لازم از شناورهایی که می‌خواهند از طریق تنگه هرمز، از دریای عمان به خلیج فارس و بالعکس، ورود و خروج داشته باشند. تمام این موضوعات در کنار این نقشه پیش‌بینی شده و در آستانه نهایی شدن این تفاهم قرار داریم. سازوکار مدنظر ایران و عمان برای مدیریت تنگه هرمز در سفر البوسعیدی مورد بررسی نهایی قرار خواهد گرفت اما به تصریح مقامات ایران پس از نهایی شدن آن باید مرز شفافی میان چنین تفاهم فنی و حقوقی با مسقط و تصمیم درباره بازگشایی تنگه هرمز مشخص و حفظ می‌شود.
چرا سفر در این مقطع اهمیت دارد؟
مذاکرات میان ایران و عمان به منظور رسیدن به سازوکار مدیریت تنگه هرمز درحالی وارد مرحله‌ تازه‌ای خواهد شد که تهران این موضوع را به موضوع بازگشایی تنگه هرمز بی‌ارتباط و هرگونه بازگشت شرایط در این آبراه را منوط و مشروط به بازگشت آمریکا به تعهدات خود در تفاهم اسلام‌آباد می‌داند. این پیش‌شرط ایران را هم «عاصم منیر» فرمانده ارتش پاکستان روز گذشته و در دیدار با مقامات ایران، شنید و هم امروز البوسعیدی وزیر خارجه عمان خواهد شنید. جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا در حال حاضر و به دلیل نقض توافق از سوی دونالد ترامپ، گفت‌وگوی مستقیمی ندارند و به تصریح وزیر امور خارجه تا زمانی که واشنگتن به مفاد یادداشت تفاهم اسلام‌آباد عمل نکند، تهران مذاکرات را از سر نخواهد گرفت، هرچند تبادل پیام از طریق میانجی‌ها همچنان جریان دارد.
بخش دیگری از اهمیت این سفر زمانی آشکار می‌شود که به فشارهای سیاسی هفته‌های اخیر رئیس‌جمهور آمریکا علیه عمان هم بپردازیم. ترامپ همزمان با نزدیک شدن تهران و مسقط به سازوکار مدیریت تنگه، تهدیداتی را علیه مسقط مطرح و اعتراض خود را نسبت به طرح ایران و عمان در تنگه ابراز کرد و حتی از احتمال بمباران عمان هم سخن گفت. رویکردی که به تعبیر وزیر امور خارجه ایران تکرار الگوی فشار آمریکا بود. در چنین فضایی سفر البوسعیدی به تهران و احتمال نهایی شدن توافقی درباره تنگه هرمز تنها یک نشست فنی درباره مختصات این آبراه نیست، بلکه آزمونی است برای اینکه آیا مسقط می‌تواند مسیر مستقل خود در قبال تهران را، در برابر فشار مستقیم واشنگتن، حفظ کند یا نه.