صفحه اول
فرزین عادلی- مشارکت مردم در نظامهای سیاسی یکی از مهمترین عوامل کارآمدی و پایداری حکومتها به شمار میرود و همواره از جمله مسائلی بوده که مورد توجه حکمرانان قرار گرفته است. در حکومت اسلامی، این مشارکت نهتنها بهعنوان یک حق اجتماعی بلکه بهمثابه تکلیفی دینی نیز مطرح است. حکمرانی به معنای سنت ها و نهادهایی است که بر اساس آن ها، اقتدار در یک کشور اعمال می شود. حکمرانی مشارکتی، رویکردی است که علاوه بر دولت، جامعه و بخش خصوصی نیز به طور موثر در اعمال اقتدار نقش دارند. در این رویکرد، ذی نفعان مختلف از جمله شهروندان، سازمان های مردم نهاد و بخش خصوصی در تصمیم گیری، اجرا و ارزیابی سیاست ها مشارکت می کنند. حکمرانی مشارکتی دارای ابعادی چون سطوح مشارکت (از اطلاع رسانی تا تصمیم گیری اجماع محور)، دامنه مشارکت (از عموم شهروندان تا ذی نفعان محدود) و فرایند مشارکت است. فرایند مشارکت به عنوان سازوکار و توالی نقش آفرینی ذی نفعان برای اتخاذ تصمیم جمعی اهمیت بسیار دارد، به ویژه در دامنه محدود و سطوح بالاتر مشارکت که نیازمند طراحی دقیق و تدبیر پیچیده است. حکمرانی مشارکتی و همکاری بین حکومت و مردم، سبب دستیابی به منابع انسانی و ایدههای شهروندان، تصمیمگیریهای آگاهانهتر، کاهش فساد و هدررفت بودجه و غیره خواهد شد و درنتیجه حکومت مردمسالار بهوجود میآید. مفهوم حکمرانی، طرحی از اداره و مدیریت را طرح میکند که مردم و نهادهای مردمی به انحا و الگوهای مختلف در فرآیند سیاستگذاری عمومی به شکل نهادینه شدهای به مشارکت گرفته میشوند. مفهوم مردمی بهعنوان یک قید تأکیدی و جنسی از مشارکت عامه مردم در اداره هست که در این متن ابعادی از آن توضیح داده میشود. در یک تعریف ساده حکمرانی مردمی، توجه به آگاهی، اراده و منابع مردم در حکمرانی و تسهیل شکوفاسازی ظرفیت و توانهای متنوع مردم و نهادهای مردمی از طریق مشارکت آنها در اداره و پیشرفت کشور است. در حکمرانی مردمی بایستی این اراده وجود داشته باشد که بهصورت واقعی نه نمایشی قدرت تصمیمگیری و اداره در چارچوب معین و مشخص مردمسالاری دینی به مردم اعطا شود. حکمرانی مردمی را باید بهصورت چرخههایی در نظر گرفته که محور اصلی آن تعامل و درگیرسازی شهروندان با کشورداری است. تعامل از گفتگوی چهره به چهره آغاز میشود و تا همکاری در اجرا و نظارت ادامه پیدا میکند. مشارکت سیاسی را میتوان به سطوح گوناگون تقسیم کرد. پایین ترین تا بالاترین سطح مشارکت سیاسی عبارتند از: 1) رای دادن و شرکت در گزینش و انتخاب مسئولان 2) آزادی بیان و شرکت در تشکلهای فعال سیاسی، ارزیابی عملکرد نهادها و مسئولان 3) نامزدی پستها و کرسیهای سیاسی و فعالیت آزاد انتخاباتی 4) دخالت و مشارکت در تغییرات و اصلاحات درون ساختاری (اصلاح نظام سیاسی حاکم) 5) اقدام و عمل برای تغییرات بنیادی نهادها و ساختارهای نظام حکومتی؛ انقلاب، شورش و... برای تغییر اساسی نظام حاکم و روی کار آمدن نظام سیاسی دیگر. بیشترین میزان مشارکت سیاسی در سطح اول است ولی سطح پنجم تاثیرگذار ترین و پراهمیت ترین سطح است.