راه طولانی رسیدن به زندگى مطلوب

 شهرزاد ندایی-عدالت اجتماعى هدف بزرگ پیغمبران و هدف قیام ولی‌عصر (عجّل ا‌لله‌ تعالى فرجه الشّریف) است. این از لحاظ عملى، اوّلین ارزش در نظام ما باید باشد که در تمام برنامه‌ریزی‌ها و عمل‌ها و امثال این، مورد توجّه باشد. لذا دولت سیزدهم نیز که یکی از  ارکان آن بر مبنای «سند تحول» ، شعار عدالت محوری است، بایستی به عدالت اجتماعی نگاه  ویژه‌ای داشته باشد از طرفی انقلاب اسلامی ایران که تاکنون زنده به تداوم خویش  ادامه داده است برای حرکت در افق زمانی گام دوم خویش نیاز دارد که زنده بودن خود  را استمرار ببخشد. این زنده بودن انقلاب به فرموده مقام معظم رهبری یعنی « دلبستگی  نسل‌های جدید کشور به آرمانهای انقلاب»، عدالت اجتماعی یکی از این  آرمان‌های انقلاب است که هنوز به طور کامل در کشور تحقق پیدا نکرده است و باید گفت  نسل گام دوم انقلاب، برای تحقق کامل آن راه طولانی را بایستی طی کند.
مقام معظم رهبرى سالها پیش از این، در پیامى به مناسبت چهلمین روز ارتحال امام امت(ره) عدالت اجتماعى را این گونه تعریف کردند:عدالت اجتماعى بدین معنى است که فاصله ژرف میان طبقات و برخوردارى هاى نابحق و محرومیت ها از بین برود و مستضعفان و پابرهنگان ـ که همواره مطمئن ترین و وفادارترین مدافعان انقلاب اند ـ احساس و مشاهده کنند که به سمت رفع محرومیت، حرکتى جدى و صادقانه انجام مى گیرد. با قوانین لازم و تأمین امنیت قضایى در کشور، بساط تجاوز وتعدى به حقوق مظلومان و دست اندازى به حیطه مشروع زندگى مردم جمع شود. همه کس احساس کند که در برابر ظلم و تعدى مى تواند به ملجأ مطمئن پناه برد وهمه کس بداند که با کار و تلاش خودخواهد توانست زندگى مطلوبى فراهم آورد.
در مکتب سیاسى حضرت امام، عدالت اجتماعى جایگاه و اهمیتى بس والا دارد. در این مکتب، تحقق عدالت اجتماعى، هدف بعثت انبیا و انقلاب اسلامى و مبارزه با رژیم طاغوت و نیز راز دشمنى استکبار بوده است و بى توجهى به آن عواقب شومى را براى حکومت و ثروت اندوزان به دنبال مى آورد. براساس این مکتب، در حکومت و جامعه باید تمامى اقشار جامعه از حقوق برابر برخوردار و همه در برابر عدالت مساوى باشند و قانون و موازین قانونى بر آن حاکم بوده، مسئولان در صدد جلب امتیازات ویژه براى خود نباشند و همواره با خدمتگزار مردم دانستن خود، به دنبال پر کردن شکافهاى طبقاتى به نفع محرومان باشند. در این مکتب، تحقق عدالت اجتماعى هدف غایى و نهایى نبوده و هدفى متوسط براى رسیدن افراد جامعه به کمال معنوى و انسانى است. در مکتب سیاسى حضرت امام، با الگو پذیرى از عدالت اجتماعى مطرح در حکومت هاى پیامبر(ص) و امام على(ع)، تحقق عدالت اجتماعى، لوازمى نظیر: تشکیل حکومت، اجراى احکام اسلام، عدالت کارگزاران و نهراسیدن آنان از تهمتها و برخوردارى ایشان از تجربه تلخ فقر و بى عدالتى و نیز احساس مسئولیت همگانى را مى طلبد.
حضرت امام در سیره عملى خود نیز اهتمام خاصى به تحقق عدالت اجتماعى داشت و ضمن رعایت آن در رفتارهاى فردى و حکومتى خود، توجه به آن را یکى از مطالبات جدى و همیشگى خود از مسئولان حکومتى مى دانست.
در 20 فوریه هر سال، روز جهانی عدالت اجتماعی جشن گرفته می شود. این جشن بازتاب تضمین نتایج عادلانه برای همه از طریق اشتغال، حمایت اجتماعی، گفتگوی اجتماعی، اصول و حقوق اساسی در کار است. این اعلامیه برای اولین بار در 8 ژوئن 2008  اعلام شد. روز عدالت اجتماعی را می توان گامی از سوی سازمان ملل متحد (سازمان ملل متحد) به سوی تعهد برای عدالت اجتماعی مستمر دانست. پیگیری عدالت اجتماعی سازمان ملل بخشی از مأموریت جهانی آنها برای ارتقای توسعه اجتماعی و کرامت انسانی است.
20 فوریه روز جهانی عدالت اجتماعی
در واقع، تصویب اعلامیه عدالت اجتماعی برای جهانی شدن عادلانه توسط سازمان بین المللی کار تنها نمونه ای از بسیاری از اقدامات نظام سازمان ملل متحد به عدالت اجتماعی است. به گفته بان کی مون، دبیرکل سابق سازمان ملل، «شکاف بین فقیرترین و ثروتمندترین افراد در سراسر جهان گسترده و در حال افزایش است. این وضعیت نه تنها بین کشورها بلکه در داخل آنها، از جمله بسیاری از مرفه ترین کشورها، وجود دارد. روز جهانی عدالت اجتماعی برای برجسته کردن قدرت همبستگی جهانی برای پیشبرد فرصت‌ها برای همه برگزار می‌شود. امروزه در مورد عدالت اجتماعی مسائل زیادی در جهان وجود دارد. نابرابری جنسیتی، نژادپرستی سیستماتیک و بیکاری تنها چند مورد هستند. از سال 2009، 20 فوریه هر سال به عنوان “روز جهانی عدالت اجتماعی” نامگذاری شده است.
هدف از این روز تمرکز بر مشکلات بی عدالتی اجتماعی در سراسر جهان و فشار برای بهبود و راه حل است. این روز همچنین متعهد به ترویج توزیع عادلانه درآمد و دسترسی بیشتر به منابع از طریق برابری برای همه شد. روز جهانی عدالت اجتماعی نیاز به ترویج تلاش ها برای مقابله با موضوعاتی مانند تبعیض، فقر، برابری جنسیتی و دسترسی به عدالت برای همه را به رسمیت می شناسد.
نام‌گذاری روز جهانی عدالت اجتماعی باهدف حمایت از کشورهای جامعه بین‌المللی در جهت ریشه‌کنی فقر، اشتغال همه افراد، کار شایسته، تساوی جنسیتی و دسترسی به رفاه اجتماعی و عدالت برای همه اعلام‌شده است. ماری هوتیزه سخنگوی سابق سازمان ملل می‌گوید: «مهم‌ترین هدف نام‌گذاری این روزها آن است که توجه افکار عمومی، سازمان‌های غیردولتی و همین‌طور دولت‌ها به موضوعی جلب شود که احتمالاً در فهرست اولویت‌هایشان قرار ندارد.» این گفته نشان می‌دهد که عدالت به‌عنوان یک موضوع از اولویت‌های کشورها، اقوام و ملل نیست. درحالی‌که یکی از اهداف انبیای الهی و تمام مکاتب بشری برقراری عدالت اجتماعی بوده است.
تاریخچه روز جهانی عدالت اجتماعی
مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۲۰۰۷، ۲۰ فوریه را به‌عنوان روز جهانی عدالت اجتماعی معرفی و از کشورهای عضو دعوت کرد که با اختصاص روز عدالت اجتماعی برای ترویج فعالیت‌های ملی مطابق با اهداف اجلاس جهانی توسعه اجتماعی گام بردارند و در ریشه‌کن کردن فقر، ارتقا اشتغال کامل و کار مناسب، برابری جنسیتی و دسترسی به رفاه اجتماعی و عدالت تلاش کنند.
مسئولان سازمان ملل متحد معتقدند که بحران اقتصادی جهان ازجمله مواردی است که باعث کند شدن روند برنامه‌های انسانی این سازمان می‌شود.
عدالت اجتماعی یک اصل اساسی برای همزیستی مسالمت‌آمیز است در این ارتباط با از بین بردن تبعیض‌های نژادی، جنسیتی، فرهنگی و … می‌توان به برقراری عدالت اجتماعی نزدیک شد.
عدالت اجتماعی چیست؟
عدالت اجتماعی یعنی حقوق برابر برای همه مردم و پایداری بر این آرمان که همه افراد بشر باید بدون هیچ‌گونه تبعیضی از مزایای پیشرفت‌های اقتصادی و اجتماعی بهره‌مند باشند و به حقوق یکدیگر احترام بگذارند و مصالح عمومی را رعایت کنند به زبان ساده‌تر عدالت اجتماعی عبارت است از شناخت حقوق طبیعی و قراردادی که جامعه برای تمام افراد قائل است.
رعایت عدالت اجتماعی از دیدگاه هر انسان پاک سرشتی از ضروری‌ترین امور به شمار می‌آید به‌طوری‌که هیچ انسانی هرچند خود ستمکار باشد این موضوع را انکار نمی‌کند. تاریخ نشان می‌دهد که عدالت به‌عنوان یک امر فطری، با خلقت انسان شکل گرفت و ضرورت عدالت اجتماعی با شکل‌گیری اجتماعات و درک انسان از همزیستی با دیگران معنا یافت و بااینکه عدالت اجتماعی، آرزوی بشریت بوده و هست ولی هر چه بشر بر دانش و آگاهی‌اش افزوده‌شده است نابرابری، تبعیض و فقر در جوامع بشری نیز بیشتر شده است.
در حقیقت با توجه به اهمیت عدالت اجتماعی، این موضوع هم‌اکنون یکی از موضوعات کلیدی است که در تمام دنیا مورد بحث است به‌طوری‌که از سوی مجامع و سازمان‌های بین‌المللی چنین روزی نام‌گذاری شده است. پایان دادن به فقر، تبعیض نژادی، محرومیت و بیکاری یکی از چند موضوعی است که ضرورت نام‌گذاری چنین روزی را بیشتر می‌کند. هدف سازمان ملل برای نامیدن بیستم فوریه به این نام، رعایت حقوق برابر میان همه مردم صرف‌نظر از جنسیت، گروه سنی، نژاد، قومیت، مذهب، فرهنگ و… اعلام‌شده است؛ همچنین می‌توان گفت رعایت حقوق پناه‌جویان و مهاجران از مهم‌ترین موضوعات عدالت اجتماعی مطرح می‌شود. با وجود اینکه بیش از یک دهه از نام‌گذاری چنین روزی می‌گذرد، اما واقعیت دنیای امروز نشان می‌دهد که همچنان عدالت اجتماعی در حد یک شعار باقی‌مانده است و در بسیاری از نقاط دنیا برخی افراد حتی از اولیه‌ترین امکانات مانند آب شرب سالم محروم هستند و با واژه‌هایی چون توسعه اجتماعی، زیست‌محیطی و اقتصادی نمی‌توانند ارتباطی برقرار کنند و نتایج تحقیقات نشان می‌دهد که نابرابری اقتصادی میان ثروتمندان و فقرا در جهان به شکل بی‌سابقه‌ای افزایش‌یافته است.
ابعاد عدالت اجتماعی
در آلمان، کارگروهی پژوهشی مأموریت یافت، با بررسی دقیق مهم‌ترین نظریه‌های مربوط به عدالت در عصر ما، ابعاد مفهوم عدالت اجتماعی را روشن‌تر کند. این کارگروه در بررسی‌های خود پنج بعد عدالت اجتماعی را به‌قرار زیر ارائه کرد:
جلوگیری از گسترش فقر و تلاش برای ریشه‌کن ساختن آن
افزایش شانس اجتماعی از طریق آموزش
افزایش شانس اجتماعی از طریق ایجاد فرصت‌های شغلی بیشتر و تقسیم متناسب‌تر درآمدها
توجه به نقش ویژه زنان
ایجاد امنیت اجتماعی از طریق برقراری نسبت عادلانه میان سطح درآمد و هزینه‌های اجتماعی مانند بهداشت و درمان و غیره.
نتیجه‌ی این پژوهش نشان می‌دهد که دریافت امروزی از عدالت اجتماعی، بیشتر متوجه تقسیم عادلانه‌ی شانس‌های برابر است.
اینکه چگونه می‌توان عدالت اجتماعی را در هر جامعه ایجاد کرد، به تغییر نگرش حاکمان، برنامه ریزان، مدیران اقتصادی و تک‌تک افراد جامعه بستگی دارد و چنین شرایطی زمانی به دست می‌آید که افراد جامعه به‌دور از تعصب‌ها و تبعیض‌ها و بر پایه ملاحظه‌های انسانی و عقلانی، روابط اقتصادی، سیاسی و اجتماعی جامعه را بر اساس عدالت شکل دهند.
هدف از گرامیداشت روز جهانی عدالت اجتماعی
به طور معمول، کسانی که برای عدالت اجتماعی تلاش می کنند به دنبال توزیع مجدد قدرت برای ارتقای رفاه افراد از طریق دسترسی برابر به مراقبت های بهداشتی، عدالت و فرصت های اقتصادی هستند.
در حالی که فعالان بخشی از فشار به سمت عدالت اجتماعی بوده‌اند، تغییرات پیشگیرانه مورد نیاز اغلب به دست مدیران دولتی – در دولت، سازمان‌های غیرانتفاعی، بنیادها، بهداشت عمومی و سازمان‌های نظارتی – که مسئول شکل‌دهی سیاست‌ها و پیشنهادها هستند، می‌افتد.
کار مدیران دولتی اغلب آرام‌تر و کم‌تر از فعالانی است که برای اصلاحات تلاش می‌کنند یا سیاستمدارانی که به رأی‌دهندگان وعده می‌دهند. پیشرفت به سوی عدالت اجتماعی مستلزم سیاست های عمومی دقیق تدوین شده است. در فضای سیاسی بسیار قطبی امروزی، سیاست‌های مؤثر همچنین نیازمند درک دقیقی از سیستم‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، و همچنین درک قوی از پیامدهای قانونی و اجتماعی هر اقدامی است.
چرا عدالت اجتماعی مهم است؟
روز عدالت اجتماعی برای ترویج عدل و انصاف در میان تمام جنبه های جامع لازم است به بهترین شکل برگزار شود. به عنوان مثال، فرصت های برابر اقتصادی، آموزشی و محل کار را ترویج می کند. برقراری عدل اجتماعی برای امنیت افراد جامعه می تواند پرثمر باشد.
به گفته انجمن ملی آموزش (NEA) Diversity Toolkit عدم عدالت اجتماعی منجر به ستم اجتماعی می شود. NEA خاطرنشان می کند که این می تواند به شکل “نژادپرستی، جنسیت گرایی، سن گرایی، طبقه گرایی، توانایی گرایی و دگرجنس گرایی” باشد. همچنین راهکارهای زیر را برای ارتقای عدالت اجتماعی پیشنهاد می کند:
روی تنوع تمرکز کنید
با پیامدهای ظلم مقابله کنید
نگرش ها و رفتارهایی را بیاموزید و به آنها رسیدگی کنید که ظلم را حفظ می کند
یک ذهنیت فراگیر اتخاذ کنید
مددکاران اجتماعی استراتژی های فوق را برای پیشبرد رشد و تغییر در میان گروه های آسیب پذیر، مانند جوامع سالخورده، بی خانمان ها، کهنه سربازان و پناهندگان به کار می گیرند.
مسائل مربوط به عدالت اجتماعی
مسائل عدالت اجتماعی حوزه های بسیاری را در بر می گیرد. سازمانی که از حقوق بومیان و طبیعت دفاع می‌کند، می‌گوید مسائل عدالت اجتماعی می‌تواند ناشی از تعصبات در زمینه‌هایی مانند نژاد، جنسیت، سن، گرایش جنسی، مذهب، ملیت، تحصیلات و توانایی ذهنی یا جسمی باشد. مددکاران اجتماعی باید با این مسائل درگیر شوند زیرا آنها توسعه و تغییر اجتماعی را ارتقا می دهند.
انجمن ملی مددکاران اجتماعی (NASW) به پنج حوزه اولویت های عدالت اجتماعی اشاره می کند: حقوق رای، عدالت کیفری،عدالت نوجوانان، عدالت محیطی، مهاجرت و عدالت اقتصادی. دیگر اولویت های مشترک عدالت اجتماعی مربوط به مراقبت های بهداشتی، آموزش و پرورش و حقوق کارگران است. در حالی که لیبرال ها و محافظه کاران در مورد مسائل عدالت اجتماعی و نحوه رسیدگی به آنها احساس متفاوتی دارند، مددکاران اجتماعی متعهد به رسیدگی به بی عدالتی های اجتماعی هستند که با آنها مواجه می شوند.
روز جهانی عدالت اجتماعی پیام آور بر آورده شدن آرزوها
هنوز مسائل اجتماعی زیادی وجود دارد که باید مورد توجه و رسیدگی قرار گیرد. اما امیدواریم با برگزاری رو جهانی عدالت اجتماعی تمامی این مشکلات مرتفع شوند.
مناسبت روز جهانی عدالت اجتماعی به ما یادآوری می‌کند که فراتر از همه توسعه‌ها، جامعه‌ای نهفته است که هنوز مسائل زیادی برای مقابله با آن وجود دارد. همه ما باید دست به دست هم دهیم تا با مسائل اجتماعی که جامعه ما را فلج می کند مبارزه کنیم.
به مناسبت روز جهانی عدالت اجتماعی، باید به خود قول دهیم که همیشه صدای خود را علیه بی عدالتی اجتماعی بلند خواهیم کرد. بیایید همیشه به یاد داشته باشیم که بی عدالتی اجتماعی هنوز در این دنیا وجود دارد و ما هنوز باید با آن مبارزه کنیم.
بستن چشم بر روی مسائل اجتماعی هرگز راه حلی برای آنها نخواهد داشت، ما باید به آنها عمل کنیم. مناسبت روز جهانی عدالت اجتماعی یادآوری است به تک تک ما که این وظیفه جمعی ماست که علیه بی عدالتی اجتماعی اقدام کنیم. ما باید در برابر بی عدالتی اجتماعی بایستیم تا این دنیا را به مکانی بهتر برای زندگی تبدیل کنیم.