جامعه
مجید ناوشکی- سواد رسانهای سواد رسانه ای مجموعهای از مهارت های قابل یادگیری است که به توانایی دسترسی، تجزیه و تحلیل و ایجاد انواع پیامهای رسانهای اشاره دارد و یک مهارت ضروری در دنیای امروزی به شمار میرود یا به زبان ساده تر علمی است که فرد برای استفاده از محتوا و پیام های رسانه ای به کار می گیرد. این مفهوم با ایجاد و گسترش رسانههای سمعی و بصری، به وجود آمد و با گسترش شبکههای اجتماعی، روز به روز دارای ابعاد گستردهتر و پیچیدهتری شد. سواد رسانهای یک موضوع چند وجهی است که قدرت درک مخاطبان از نحوه کارکرد رسانهها و شیوههای معنی سازی در آنها را مورد توجه قرارمیدهد و میکوشد این واکاوای را برای مخاطبان به یک عادت و وظیفه تبدیل کند. سواد رسانهای را میتوان بستر منطقی دسترسی، تجزیه و تحلیل و تولید ارتباط در شکلهای گوناگون رسانهای و در همین حال تامین شرایط مصرف محتوای رسانهای از منظر انتقادی دانست. هدف اصلی سواد رسانهای میتواند این باشد که بر اساس آن بتوان دید آیا بین محتوای یک رسانه- به مثابه محصول نهایی- با عدالت اجتماعی رابطهای وجود دارد یا خیر. به عبارت بهتر، خواننده یا بیننده یا شنوندهی یک مضمون رسانهای بهتر است رابطه و نسبت محتوای یک رسانه با عدالت را در نظر گرفته و نزدیکی یا دوری محتوای یک رسانه از عدالت را مورد توجه قرار دهد تا همیشه در ارتباط با رسانه به جای تسلیم بودن و یا تسلیم شدن به رابطهی یکسویه و انفعالی، رابطهای فعالتر و تعاملیتر داشته باشد. باید به این گفته افزود که هر نظام رسانهای دارای یک سلسله مراتب است که اجزای آن قابل تجزیه و تحلیل و شناسایی است؛ همچنین همین سلسله مراتب است که محصول نهایی رسانه یا همان محتوای رسانه را میسازد. رفتار و بافت این سلسلهمراتب، شبیه یک کارخانه است. در کارخانه هم تمام اجزا- اعم از زیرساختها، نرمافزارها، نیروی انسانی و...- دست به دست هم میدهند تا محصول نهایی خود را با توجه به اهداف از پیش تعریف شده، تحویل مصرفکننده بدهند. سواد رسانه ای میتواند به افراد جامعه کمک کند تا:۱. چگونگی ایجاد پیامهای رسانهای را درک کنند.۲. آنچه که رسانهها میخواهند ما را به باور آن برسانند را تشخیص بدهند.۳. تعصبات، اطلاعات غلط و دروغهای رسانهای را تشخیص بدهند.۴. قسمتی از داستان که کتمان میشود را کشف کنند.۵. پیامهای رسانهای را براساس تجربیات خود، باورها و ارزشهایشان ارزیابی کنند.۶. پیامهای رسانهای خود را طراحی، ایجاد و توزیع کنند. در جامعه آموزش سواد رسانه ای به رشد تفکر انتقادی و مشارکت فعال در فرهنگ رسانهای کمک میکند. هدف آن، دادن آزادی بیشتر به افراد به وسیلهی قدرت دادن به آنها برای دسترسی، تجزیه و تحلیل، ارزیابی و ایجاد رسانه است. همچنین محققان به این نتیجه دست یافتهاند که آموزش سواد رسانه ای یک ابزار برای مقابله با الکل، تنباکو و سایر مواد مخدر، همچنین اختلالات تغذیهای، قلدری، خشونت، نژاد پرستی و تبعیض است. به طور کلی سواد رسانه ای یکی از مهارت های مهم زندگی کردن است. در زندگی عمومی سواد رسانه ای به درک چگونگی ایجاد فرهنگ توسط رسانهها و انحصار رسانهای کمک میکند. افرادی که بتوانند مهارت های خوبی در تجزیه و تحلیل رسانه به دست آوردند، میتوانند اطلاعات واقعی و مفید را انتخاب کنند. تمامی اطلاعات و اخباری که از طریق موبایل، تلویزیون و شبکههای جهانی به دست مخاطبان می رسد، برای همه ی مخاطبان مناسب نخواهد بود. افرادی که از سواد رسانه ای بسیار پایینی برخوردار هستند، انتخابهای نادرستی خواهند داشت، این افراد کنترلی در تصمیمات و هیجانات خود نخواهند داشت و تمامی مسئولیت را بر عهده رسانه می گذارند، در نتیجه تاثیرات خطرناکی بر جامعه و کشور خواهند گذاشت. سواد رسانهای، باعث کاهش آسیبهای اجتماعی ناشی از شبکههای مجازی می شود. همه ی ما امروز در دنیایی زندگی میکنیم که به صورت ناخودآگاه در شرایط اشباع رسانهای قرار گرفته ایم، زیرا فضای اطراف ما سرشار از اطلاعات است، پس همه ی ما نیاز داریم در انتخابهای خود بیشتر دقت کنیم، البته امروزه مردم باسواد تر شدهاند و حتی در غذایی که مصرف میکنند مراقبت می کنند که چقدر کلسترول، ویتامین و یا مواد دیگر باید باشد، این مراقبت در فضای رسانهای هم باید انجام شود و هر فرد باید بداند چه مقدار در معرض رسانههای مختلف قرار می گیرد و چه چیزهایی را از آن ها باید برداشت کند.